همزمان با ۱۸ شهریور، روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی، ستاره غفاریبیجار، دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه الزهرا و مدرس مدعو دانشگاه بیرجند، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: ابوریحان بیرونی از برجستهترین دانشمندان تمدن اسلامی و از چهرههای مهم علمی ایران در سدههای چهارم و پنجم هجری است و جایگاه او تنها به گستردگی دانشش در حوزههایی مانند نجوم، ریاضیات، جغرافیا و تاریخ محدود نمیشود.
وی افزود: شیوه پژوهش و نگاه انتقادی و مشاهدهمحور بیرونی اهمیت ویژهای دارد؛ آثار او نشان میدهد که علم را بر پایه مشاهده، تجربه، سنجش، مقایسه و بررسی منابع دنبال میکرد و همین ویژگی او را به یکی از چهرههای ماندگار تاریخ علم جهان تبدیل کرده است.
غفاریبیجار با اشاره به شرایط تاریخی زندگی بیرونی بیان کرد: او در دورهای پرتحول، در قرون چهارم و پنجم قمری، زندگی میکرد؛ دورهای که خوارزم و دیگر مناطق شرقی ایران شاهد رقابت و جابهجایی حکومتهای مختلف بودند.
وی ادامه داد: بیرونی در خوارزم پرورش یافت، اما پس از فتح خوارزم به دست محمود غزنوی به غزنه منتقل شد و در پی لشکرکشیهای محمود به هند رفت. این جابهجایی اجباری، اگرچه برخلاف میل او بود، در نهایت فرصت کمنظیری برای آشنایی مستقیم با جامعه، فرهنگ، زبان سانسکریت، ادیان و علوم هند فراهم کرد.
این پژوهشگر تاریخ تصریح کرد: این تجربه در نگارش «تحقیق ماللهند» تأثیر مهمی داشت و آشنایی بیرونی با فرهنگها و جوامع متفاوت، زمینهای برای مشاهده مستقیم، مقایسه میان سنتهای علمی و فرهنگی و پرهیز از داوری شتابزده فراهم کرد.
مدرس مدعو دانشگاه بیرجند با اشاره به ویژگی روش علمی بیرونی گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای روش او، پرهیز از پذیرش ساده روایتها و تلاش برای بررسی و سنجش اطلاعات بود. او در مطالعه جوامع و فرهنگها به منابع مختلف مراجعه میکرد، میان روایتها مقایسه انجام میداد و در مواردی از مشاهده و تجربه نیز بهره میگرفت.
غفاریبیجار افزود: در نگاه تاریخی بیرونی، انسان و جامعه اهمیت زیادی دارند و تاریخ برای او صرفاً گزارش پادشاهان و جنگها نیست، بلکه شناخت فرهنگ، باورها، آداب و مناسبات اجتماعی نیز بخشی از مطالعه تاریخی است.
وی درباره جایگاه بیرونی در مطالعات فرهنگی و مردمشناختی اظهار کرد: البته نباید مفاهیم امروزی مردمشناسی را عیناً به دوره او منتقل کنیم، اما بیرونی در آثاری مانند «تحقیق ماللهند»، فرهنگ، باورها، آیینها، علوم و مناسبات اجتماعی یک جامعه را با دقت بررسی و با فرهنگهای دیگر مقایسه میکند.
غفاریبیجار ادامه داد: از این منظر میتوان بیرونی را یکی از پیشگامان نگاه تطبیقی به فرهنگها و جوامع دانست؛ بهویژه به دلیل تلاش او برای فهم یک جامعه از درون نظام فکری و فرهنگی همان جامعه.
وی استقلال فکری و اهمیت پرسشگری را از مهمترین درسهای بیرونی برای نسل امروز دانست و گفت: او در برابر اطلاعات موجود صرفاً به دلیل شهرت یا قدمت یک روایت تسلیم نمیشد، بلکه روایتها را بررسی، مقایسه و راستیآزمایی میکرد.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: بیرونی مرزهای میان رشتههای مختلف را محدودکننده نمیدانست و این شیوه میتواند برای نسل امروز نیز الهامبخش باشد؛ چراکه پیشرفت علمی بیش از آنکه حاصل انباشتن اطلاعات باشد، نتیجه پرسش درست، مطالعه دقیق، نگاه انتقادی و پذیرش تفاوتهای فرهنگی و فکری است.
انتهای پیام
