دکتر هاشم اورعی در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه سهم برق در سبد انرژی جهان بهسرعت در حال افزایش است، گفت: دنیا به سمت برق میرود؛ در سال ۲۰۰۰ تنها ۱۴ درصد از کل انرژی مصرفی جهان، انرژی الکتریکی بود و بقیه از سوختهای فسیلی تأمین میشد، اما در سال ۲۰۲۵ این سهم به ۳۱ درصد رسیده است. بنابراین، ما حتماً باید تمرکز بیشتری بر برق و نحوه تأمین آن داشته باشیم.
وی با اشاره به وضعیت تولید برق در ایران اظهار کرد: در کشور ما حدود یک درصد برق از نیروگاه اتمی بوشهر تأمین میشود و اساساً حداقل ۹۵ درصد برق تولیدی کشور به سوختهای فسیلی وابسته است.
محدودیت گاز، برق کشور را نیز تحت تأثیر قرار میدهد
استاد دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به آسیبهای واردشده به زیرساختهای انرژی در درگیریهای اخیر گفت: وقتی به گاز، گازوئیل و مازوت نگاه میکنیم، بیشترین آسیب را در بخش انرژی در حوزه گاز متحمل شدیم. تولید روزانه گاز کشور حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب بود که حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از آن آسیب دید و خوشبختانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت تاکنون برگشته است.
اورعی ادامه داد: ما در زمستان امسال با افزایش مصرف نسبت به سال گذشته مواجه خواهیم بود و پیشبینی میشود در اوج مصرف، با کسری حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب گاز مواجه شویم. این میزان کسری به معنای مواجه شدن کشور با محدودیت بسیار جدی در تأمین گاز است.
وی افزود: وقتی گاز کم بیاورید، قطعاً بلافاصله برق هم کم میآورید؛ چون امکان جایگزینی کامل گاز با سوختهای دیگر وجود ندارد. نمیتوان گفت گازوئیل و مازوت به اندازه کافی در دسترس است و از طرف دیگر، منابع آب کشور نیز محدود است. بنابراین، راهی جز حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر نداریم.
انرژیهای تجدیدپذیر هنوز سهم قابل توجهی در برق ایران ندارند
اورعی با اشاره به سهم پایین انرژیهای تجدیدپذیر در سبد برق کشور گفت: با وجود همه این شرایط، اگر میانگین سالانه را در نظر بگیریم، سهم انرژیهای تجدیدپذیر از تولید برق کشور حدود دو درصد است؛ یعنی این انرژی هنوز جایگاه قابل توجهی در تأمین برق کشور ندارد.
وی درباره چرایی این وضعیت گفت: من این استدلال را که دلیل توسعه نیافتن انرژیهای تجدیدپذیر، نداشتن پول است، قبول ندارم. مشکل اصلی این است که ساختار صنعت برق کشور دولتی است. این موضوع را من نمیگویم؛ در گزارش ۱۶ صفحهای کمیسیون اقتصادی مجلس نیز به صراحت آمده است که وزارت نیرو در رقابت مستقیم با بخش خصوصی قرار دارد و این رقابت به زیان بخش خصوصی تمام میشود.
دولت نباید با بخش خصوصی در حوزه انرژی رقابت کند
اورعی با اشاره به فعالیت مجموعههای وابسته به وزارت نیرو گفت: وقتی وزارت نیرو و مجموعههای وابسته به آن خودشان وارد فعالیت اجرایی و تأمین تجهیزات میشوند و با بخش خصوصی رقابت میکنند، طبیعی است که سرمایهگذار بخش خصوصی انگیزهای برای ورود به این حوزه نداشته باشد.
وی ادامه داد: یک سرمایهگذار بخش خصوصی، هرچقدر هم بخواهد ریسک کند، حاضر نیست خودش را با وزارت نیرو درگیر کند و با دولتی که باید حامی او باشد، به رقابت بپردازد. قرار نیست وزارت نیرو رقیب بخش خصوصی باشد؛ قرار است حامی و تسهیلگر بخش خصوصی باشد.
مانعتراشی اداری، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را تهدید میکند
استاد دانشگاه صنعتی شریف با انتقاد از بروکراسی و نگاه دستگاههای اجرایی به فعالیتهای فناورانه گفت: بسیاری از افراد اهمیت تولید فناورانه را در شرایط فعلی کشور درک نمیکنند. من نمیگویم این افراد خائن هستند، اما معتقدم تصمیمها و عملکرد آنها ناشی از ناآگاهی و عدم درک اهمیت موضوع است.
وی تأکید کرد: با این شرایط، هدفگذاری برای افزایش ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر و رسیدن به ارقامی مانند ۱۰ هزار یا ۲۰ هزار مگاوات قابل تحقق نخواهد بود.
ظرفیت نیروگاه خورشیدی را نباید با میزان واقعی تولید برق یکی دانست
اورعی با انتقاد از نحوه بیان ظرفیت نیروگاههای خورشیدی گفت: وقتی گفته میشود پنج هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی احداث میکنیم، باید توجه داشته باشیم که خورشید ۲۴ ساعت شبانهروز در دسترس نیست. ضریب ظرفیت نیروگاههای خورشیدی حدود ۲۰ درصد است؛ بنابراین پنج هزار مگاوات ظرفیت اسمی نیروگاه خورشیدی، از نظر تولید واقعی انرژی تقریباً معادل هزار مگاوات ظرفیت نیروگاهی در تولید مستمر است.
وی افزود: نباید فقط ظرفیت نیروگاه را بر حسب مگاوات اعلام کنیم و جامعه را نسبت به میزان واقعی تولید انرژی دچار اشتباه کنیم. باید مشخص شود چه میزان انرژی از این نیروگاهها تولید خواهد شد و چه سهمی از انرژی مصرفی کشور را تأمین میکنند.
وزارت نیرو باید از تصدیگری به تسهیلگری حرکت کند
اورعی گفت: فارغ از این اعداد، حرف من این است که دولت و وزارت نیرو قرار نیست و نباید وارد کار اجرایی شوند؛ وظیفه آنها تسهیلگری است تا بخش خصوصی وارد میدان شود و بازار شکل بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر وزارت نیرو از میدان کنار برود و اصرار بر اربابگری و تصدیگری نداشته باشد، بخش خصوصی خودش توانایی تصمیمگیری دارد و سازوکار عرضه و تقاضا میتواند شرایط را تعیین کند.
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف تأکید کرد: برق هم مانند بسیاری از کالاها باید بتواند در یک بازار واقعی، بر اساس عرضه و تقاضا شکل بگیرد و دولت به جای ورود مستقیم به اجرا، باید زمینه فعالیت بخش خصوصی را فراهم کند.
نخستین گام توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، دولتزدایی از صنعت برق است
اورعی، با تأکید بر ضرورت شکلگیری بازار واقعی برق گفت: در بسیاری از کالاها یک نفر تولید میکند، فرد دیگری حمل میکند، شخص دیگری میفروشد و مصرفکننده نیز آن را خریداری میکند، بدون اینکه دولت در این زنجیره دخالت مستقیم داشته باشد؛ اما در مورد برق، به دلیل دخالتهای بیمورد وزارت نیرو، بازار بههم ریخته و اساساً اجازه داده نمیشود بازار شکل بگیرد.
وی افزود: به اعتقاد من، نخستین گام برای اصلاح وضعیت صنعت برق کشور، دولتزدایی از بخش برق، بهویژه در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر است.
هدف فقط تولید برق تجدیدپذیر نیست؛ باید صنعت انرژی تجدیدپذیر ایجاد کنیم
اورعی در پاسخ به این پرسش که منظور از ایجاد صنعت انرژیهای تجدیدپذیر چیست، اظهار کرد: من اعتقاد کامل دارم که هدف ما نباید فقط تولید برق باشد. برقی که از انرژیهای تجدیدپذیر تولید میشود بسیار خوب است، اما از آن مهمتر، ایجاد یک صنعت انرژی تجدیدپذیر است.
استاد دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: در بسیاری از کشورها، صنعت انرژیهای تجدیدپذیر اکنون نقش مهمی در اقتصاد ملی ایفا میکند. منظور من از صنعت انرژی تجدیدپذیر این است که برای مثال در حوزه نیروگاههای بادی، ساخت دکل، ژنراتور، گیربکس، کابل و سایر تجهیزات مورد نیاز تا حد امکان در داخل کشور انجام شود.
وی افزود: در حوزه انرژی خورشیدی نیز همین موضوع مطرح است. باید زنجیره تولید تجهیزات این صنعت در داخل کشور شکل بگیرد.
توسعه انرژی تجدیدپذیر باید به اشتغال مولد منجر شود
اورعی با اشاره به ظرفیتهای کشور برای توسعه صنعت انرژیهای تجدیدپذیر گفت: طبق آمار رسمی مرکز آمار ایران، از بهار سال گذشته تا بهار امسال حدود ۶۳۰ هزار نفر از بخش صنعت خارج شده و بیکار شدهاند. من میخواهم برای این افراد کار ایجاد کنم.
وی تأکید کرد: اگر ببینم ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر در کشور در حال افزایش است، صرفاً به خاطر افزایش تولید برق خوشحال نمیشوم؛ سؤال من این است که این تجهیزات از کجا میآیند و چه کسی آنها را تولید میکند.
رئیس انجمن انرژی باد ایران ادامه داد: زمانی خوشحال میشوم که در شرق کشور، از بالا تا پایین و بهویژه در مناطقی مانند خراسان و سیستان و بلوچستان، کارخانههای مختلف ایجاد شوند؛ یکی اینورتر تولید کند، دیگری تجهیزات مورد نیاز نیروگاههای تجدیدپذیر بسازد و در نتیجه اشتغال ایجاد شود.
اورعی خاطرنشان کرد: معتقدم ظرفیتهای اقلیمی کشور این امکان را به ما میدهد که وارد صنعت انرژیهای تجدیدپذیر شویم و از این طریق سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی ایجاد کنیم. این روند میتواند به اشتغال مولد منجر شود؛ اشتغالی که جوانان تحصیلکرده کشور را مشغول به کار کند و این موضوع با توجه به شرایط فعلی بسیار مهم است.
خورشیدی و بادی باید در کنار یکدیگر توسعه پیدا کنند
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف درباره اولویت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر گفت: پاسخ این سؤال کاملاً مشخص است. انرژی خورشیدی بسیار خوب است، اما خورشید فقط در بخشی از ساعات روز در دسترس است و از بعدازظهر و هنگام غروب، تولید برق خورشیدی کاهش مییابد.
وی افزود: بنابراین، قطعاً باید انرژی بادی و خورشیدی در کنار یکدیگر و بهصورت ترکیبی توسعه پیدا کنند تا بتوانیم برق پایدار داشته باشیم.
اورعی با انتقاد از سیاستگذاریهای فعلی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر گفت: متأسفانه در وزارت نیرو، به نظر میرسد به اندازه کافی به نظرات کارشناسان توجه نمیشود و همه تخممرغها در یک سبد گذاشته شده است. هنوز مسئله بهصورت دقیق حل نشده که چه میزان ظرفیت خورشیدی و چه میزان ظرفیت بادی باید در کشور ایجاد کنیم تا به تولید برق پایدار برسیم.
بازار برق با قیمتگذاری دولتی شکل نمیگیرد
وی در پاسخ به این پرسش که برای ایجاد یک بازار پایدار و جذاب برای سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر چه اقداماتی لازم است، گفت: دلیل اینکه بازار شکل نگرفته، این است که خود دولت و وزارت نیرو در بازار دخالت میکنند و سازوکار قیمتگذاری را در اختیار دارند.
اورعی توضیح داد: بازار یعنی یک طرف تولید میکند، طرف دیگر تقاضا دارد و توافق میان عرضه و تقاضا قیمت را مشخص میکند. دولت چند دهه است که از طریق قیمتگذاری دولتی و بدون توجه کافی به مکانیزم بازار، اجازه نداده است بازار واقعی شکل بگیرد.
استاد دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: اکنون هر کسی که برق تولید میکند، عملاً باید آن را به وزارت نیرو یا شرکتهای وابسته به این وزارتخانه بفروشد. در نتیجه، یک خریدار عمده وجود دارد که برق را خریداری و سپس به مصرفکنندگان عرضه میکند.
وی افزود: در چنین شرایطی، سرمایهگذار انگیزه کافی برای سرمایهگذاری ندارد؛ زیرا اگر سرمایهگذاری کند و برق تولید کند، باید آن را به مجموعه دولتی بفروشد و دریافت وجه نیز به شرایط مالی و پرداختهای طرف دولتی وابسته میشود. با چنین مکانیزمی، سرمایهگذاری پایدار شکل نخواهد گرفت.
تجربه کشورهای موفق؛ توسعه تجدیدپذیر در خدمت توسعه صنعتی
اورعی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر گفت: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که توسعه صنعت انرژیهای تجدیدپذیر میتواند به توسعه صنعتی و اقتصادی وابسته و همراه شود.
وی افزود: برای مثال، دانمارک سهم قابل توجهی از برق مورد نیاز خود را از انرژی باد تأمین میکند. کشورهای دیگری مانند پرتغال و اسپانیا نیز در حوزه انرژی خورشیدی اقدامات گستردهای انجام دادهاند. مراکش و مصر نیز به سمت سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ خورشیدی و بادی حرکت کردهاند.
دولت در نقشه راه انرژی تجدیدپذیر باید سیاستگذار باشد، نه مجری
استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف درباره تدوین نقشه راه پنج تا ۱۰ ساله برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر گفت: وقتی درباره ایجاد و توسعه یک صنعت جدید صحبت میکنیم، معتقدم دولت به جای اینکه خودش سازمان و برنامه اجرایی ایجاد کند، باید ظرفیتها، امکانات و محدودیتهای کشور را شناسایی کند و اجازه دهد یک برنامه واقعبینانه تدوین شود.
اورعی ادامه داد: برای مثال، باید مشخص کنیم که میخواهیم سهم انرژیهای تجدیدپذیر از انرژی کشور را طی ۱۰ سال از حدود یک درصد به ۲۵ درصد برسانیم و سپس مشخص کنیم برای رسیدن به این هدف چه اقداماتی باید انجام شود.
وی تأکید کرد: مهمترین کار دولت این است که از این ماجرا کنار بکشد و نقش خود را به سیاستگذاری، حمایت و تسهیلگری محدود کند و اصرار نداشته باشد که خودش در وسط قضیه و در مقام مجری قرار گیرد.
انتهای پیام
