کوروش امرایی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: اساتید اکنون با کلاسهایی مواجهاند که دانشجویان آنها از نظر سطح دانش واقعی، مهارت مطالعه و آمادگی روانی، ناهمگون و شکننده هستند. نخستین گام برای جبران این وضعیت، شناخت دقیق نقطهای است که دانشجو در آن قرار دارد.
وی افزود: استادان میتوانند در دو جلسه نخست ترم، به جای یک امتحان رسمی، از ارزیابی تشخیصی غیرتنبیهی مانند نقشه مفهومی یا کوییز تعاملی از مطالب پیشنیاز استفاده کنند. این ارزیابی نباید اثر منفی بر نمره نهایی داشته باشد؛ چراکه هدف آن صرفاً مشخص کردن بخشهایی است که دانشجو آنها را فراموش کرده یا به خوبی نیاموخته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان ادامه داد: گفتوگوی کوتاه با دانشجویان نیز میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار استاد قرار دهد. برای مثال میتوان از دانشجویان خواست در چند خط درباره بزرگترین چالش خود در دوره آموزش مجازی و میزان تسلط فعلی بر مطالب درس توضیح دهند.
امرایی با تأکید بر اینکه استاد نمیتواند تمام محتوای دو ترم گذشته را دوباره تدریس کند، گفت: باید به جای تلاش برای جبران تمام حجم مطالب، از «پلهای دانش» استفاده کرد. در ابتدای هر جلسه میتوان ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به مرور مختصر مفاهیم پیشنیاز اختصاص داد تا حافظه دانشجو برای ورود به مبحث جدید آماده شود.
وی افزود: تدریس معکوس جبرانی نیز میتواند راهگشا باشد. با توجه به اینکه بسیاری از دانشجویان به شنیدن منفعلانه مطالب پشت مانیتور عادت کردهاند، کلاس حضوری باید به کارگاه تبدیل شود. خلاصه مطالب یا ویدئوهای کوتاه پیش از کلاس در اختیار دانشجویان قرار گیرد و زمان کلاس به حل تمرین، بحث و رفع اشکال اختصاص یابد.
این استاد دانشگاه تقسیم محتوا به قطعات کوچک را نیز ضروری دانست و اظهار کرد: دامنه توجه بسیاری از دانشجویان پس از دوره طولانی آموزش مجازی کاهش یافته است. بنابراین میتوان جلسات دو ساعته را به چند بخش ۳۰ تا ۴۰ دقیقهای تقسیم کرد و میان آنها استراحت کوتاه یا گفتوگوی آزاد در نظر گرفت.
امرایی با اشاره به ضرورت بازسازی خودکارآمدی دانشجویان گفت: یکی از آسیبهای مهم این دوره، شکلگیری این باور در برخی دانشجویان است که «من توانایی لازم را ندارم» یا از دیگران عقب افتادهام. برای مقابله با این احساس، باید فرصت موفقیتهای کوچک را برای دانشجو ایجاد کرد.
وی افزود: در هفتههای نخست بهتر است تکالیف و تمرینهایی ارائه شود که قابل حل باشند. وقتی دانشجو بتواند یک مسئله را در کلاس حل کند، احساس خودکارآمدی او تقویت میشود. در مقابل، ارائه پروژههای سنگین در ابتدای ترم ممکن است اضطراب دانشجو را افزایش دهد.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان تأکید کرد: استاد باید به دانشجو اطمینان دهد که ضعفهای ایجادشده در دوره آموزش مجازی لزوماً ناشی از کمبود هوش یا توانمندی او نیست و شرایط غیرعادی آموزشی در این وضعیت نقش داشته است. چنین همدلیای میتواند مقاومت روانی دانشجو را کاهش داده و اعتماد او به کلاس را افزایش دهد.
وی ادامه داد: بسیاری از دانشجویان پس از دوره طولانی آموزش مجازی ممکن است اضطراب ارائه و تعامل داشته باشند. بنابراین بهتر است مشارکت اجتماعی آنها به صورت تدریجی افزایش یابد؛ ابتدا با بیان یک نظر کوتاه، سپس بحثهای دونفره و در مراحل بعد ارائه رسمی در کلاس.
امرایی همچنین بر ضرورت انتخاب مفاهیم هستهای تأکید کرد و گفت: استادان باید بپذیرند که در شرایط فعلی ممکن است نتوانند تمام سرفصلها را با عمق کافی پوشش دهند. بنابراین باید مفاهیم کلیدی را انتخاب و برخی مباحث حاشیهای را برای مطالعه آزاد واگذار کنند. کیفیت نباید فدای کمیت شود.
وی افزود: اگر امکان دارد، استادان میتوانند هفتهای یک ساعت به صورت اختیاری برای دانشجویان ضعیفتر زمان اختصاص دهند. همچنین ارتباط با استادان دروس پیشنیاز میتواند مشخص کند که کدام مباحث در دوره آموزش مجازی بیشتر آسیب دیده و نیازمند ترمیم است.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: راهکار طلایی این است که به جای «جبران حجم»، بر «جبران یادگیری» تمرکز کنیم. ممکن است دانشجویان دو ترم گذشته را گذرانده باشند، اما بخشی از مفاهیم را واقعاً یاد نگرفته باشند. استفاده از مفاهیم گذشته در قالب مثالهای واقعی و جدید میتواند به مغز فرصت دهد ارتباطات ناقص یادگیری را دوباره ایجاد کند.
امرایی با بیان اینکه کلاس حضوری باید نقش «داربست» را برای ساختن یادگیری جدید ایفا کند، گفت: بازگشت به کلاس حضوری با شرایط فعلی یک مأموریت تربیتی سنگین است، اما با انعطاف و طراحی هوشمندانه میتوان آثار منفی دوره آموزش مجازی را تا حد زیادی کاهش داد.
وی همچنین از دانشجویان خواست از بیان ضعفهای علمی خود خجالت نکشند و اظهار کرد: برخی دانشجویان به دلیل افت تحصیلی از مراجعه به استاد و گفتن اینکه بخشی از مطالب ترم قبل را یاد نگرفتهاند، خجالت میکشند. این شرم میتواند شکاف علمی را عمیقتر کند. آنها باید بدانند کمک گرفتن از استاد، همکلاسی قویتر یا مرکز مشاوره دانشگاه نشانه ضعف نیست.
عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه لرستان در ادامه به راهکارهای روانشناختی برای دانشجویان اشاره کرد و گفت: نخستین توصیه، کنار گذاشتن کمالگرایی مخرب و پذیرش شکاف آموزشی ایجادشده است. دانشجو نباید خود را با وضعیت ایدهآل گذشته مقایسه و بابت شرایطی که خارج از کنترلش بوده، سرزنش کند.
امرایی افزود: دانشجویان بهتر است یک ارزیابی واقعبینانه از وضعیت علمی خود داشته باشند و مشخص کنند چه مطالبی را به خوبی میدانند، چه مباحثی را ناقص آموختهاند و چه چیزهایی را فراموش کردهاند. پذیرش نقطه شروع، نخستین گام برای حرکت به سمت پیشرفت است.
وی بازسازی ریتم شبانهروزی را از دیگر ضرورتها دانست و گفت: دانشجویانی که در دوره آموزش مجازی به دیر خوابیدن و دیر بیدار شدن عادت کردهاند، باید به تدریج ساعت خواب خود را تنظیم کنند. قرار گرفتن در معرض نور طبیعی صبحگاهی و کاهش استفاده از صفحه نمایش در ساعات پایانی شب میتواند به بازگشت نظم خواب و تمرکز کمک کند.
این استاد دانشگاه درباره بازسازی مهارتهای اجتماعی نیز اظهار کرد: دانشجویان نباید انتظار داشته باشند از همان روز نخست مانند گذشته در جمع فعال باشند. میتوان این مهارتها را به صورت تدریجی بازسازی کرد؛ از یک سلام و احوالپرسی ساده با همکلاسی آغاز کرد، سپس یک سؤال از استاد پرسید و بعد وارد بحثهای گروهی کوچک شد.
امرایی استفاده از تکنیک «پومودورو» را نیز برای بازسازی تمرکز پیشنهاد کرد و گفت: دانشجویان میتوانند مطالعه را با دورههای ۲۵ دقیقهای مطالعه عمیق بدون تلفن همراه و پنج دقیقه استراحت آغاز کنند. تمرینهای کوتاه و مستمر میتواند به تدریج ظرفیت تمرکز را افزایش دهد.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت تفکر رشدمدار افزود: دانشجویی که تصور میکند دو سال از عمرش تلف شده و دیگر امکان جبران ندارد، انگیزه کافی برای تلاش نخواهد داشت. باید به دانشجویان یادآوری کرد که مغز از ظرفیت بالایی برای یادگیری مجدد برخوردار است و به جای تمرکز بر حجم مطالب از دسترفته، باید بر یادگیری فعال تمرکز کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان ادامه داد: مطالعه فعال، پرسشسازی از مطالب، خلاصهنویسی و توضیح دادن درس برای یک همکلاسی میتواند بسیار مؤثرتر از روخوانی ساده جزوه باشد. تلاش هدفمند میتواند مسیر یادگیری را دوباره فعال کند.
وی همچنین بر ضرورت مرزبندی با فضای مجازی و اخبار منفی تأکید کرد و گفت: اینترنت نباید تمام زمان دانشجو را به خود اختصاص دهد. اگر دانشجو در زمان کلاس و مطالعه همچنان درگیر شبکههای اجتماعی یا اخبار پرتنش باشد، تمرکز او کاهش یافته و اضطرابش افزایش مییابد.
امرایی پیشنهاد کرد: دانشجویان میتوانند در ساعات مشخصی از روز، بهویژه زمان کلاس و مطالعه، تلفن همراه خود را روی حالت پرواز قرار دهند یا آن را کاملاً کنار بگذارند. پیگیری لحظهای اخبار نباید به قیمت سلامت روان و تمرکز آنها تمام شود.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت حمایت روانی از دانشجویان گفت: دانشجویان در دوره بازگشت به آموزش حضوری، بیش از هر زمان دیگری به راهبردهایی برای بازیابی تعادل نیاز دارند. آنها پس از تجربه آموزش مجازی ناپایدار، انزوای اجتماعی، اضطراب و افت تحصیلی، اکنون با ساختارهای سخت دانشگاهی مواجه شدهاند و باید به صورت تدریجی به شرایط جدید بازگردند.
امرایی خاطرنشان کرد: هدف دانشجو در این ترم نباید صرفاً گرفتن نمره کامل باشد؛ هدف اصلی باید این باشد که دوباره یاد بگیرد چگونه یاد بگیرد. اگر دانشجو با خود مهربان باشد و قدمهای کوچک و پیوسته بردارد، مسیر یادگیری دوباره روشن خواهد شد.
وی افزود: اگر این توصیهها در کنار تدریس علمی به دانشجویان منتقل شود، دانشگاه علاوه بر انتقال محتوای درسی، میتواند به بازسازی تابآوری روانی و مهارتهای یادگیری آنها نیز کمک کند.
انتهای پیام
