مسعود مظلوم شامگاه سه‌شنبه ۲۴ شهریور در اولین همایش هوش مصنوعی صنعتی که در دانشگاه فردوسی برگزار شد، با اشاره به اینکه سازمان‌ها و صنایع در به‌کارگیری داده‌ها و هوش مصنوعی موفق نبوده‌اند، اظهار کرد: مرکز نوآوری و داده به‌عنوان یک شرکت همکار وارد صنایع و سازمان‌های مختلف می‌شود و تلاش می‌کند بر اساس داده‌ها، چالش‌ها و نیازهای همان سازمان، هوش مصنوعی را در کنار داده‌های آن‌ها به کار گیرد و محصولات جذابی تولید کند. در صنایع مختلف، تجربه‌های ارزشمندی به دست آورده‌ایم که آن‌ها را جمع‌بندی کرده‌ایم.

وی افزود: در دل سازمان‌ها خود داده و هوشمندی نهفته‌ای وجود دارد و پرسش این است که چه میزان از این داده پردازش و استفاده می‌شود. برای بررسی این موضوع، ابتدا سیر تحول دیجیتال را مرور می‌کنیم. دهه ۱۹۸۰ دوره دیجیتالی‌شدن بود؛ یعنی تبدیل داده‌ها از آنالوگ به دیجیتال و تبدیل اسناد کاغذی به فایل. دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۲ دوره دیجیتالی‌سازی بود؛ یعنی ساده‌سازی، سرعت‌بخشی و بهبود فرایندها. از سال ۲۰۱۲ به بعد، با ظهور یادگیری عمیق، دنیای تحول دیجیتال شکل گرفت.

مشاور استاندار خراسان رضوی با تاکید بر اینکه یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در صنایع و سازمان‌ها این است که واحد فناوری اطلاعات می‌خواهد نقش تحول دیجیتال را بازی کند، در حالی که فناوری اطلاعات برای تحول دیجیتال ساخته نشده است، تصریح کرد: فناوری اطلاعات با شاخص‌های فنی و زیرساختی کار می‌کند، اما تحول دیجیتال با کسب و کار سر و کار دارد؛ می‌خواهد مدل کسب و کار را دگرگون کند، درآمدزایی از جنس داده و هوش مصنوعی ایجاد کند و قدرت تصمیم‌گیری و پیش‌بینی را بهبود ببخشد. بنابراین، اگر سازمانی می‌خواهد از داده و هوش مصنوعی بهره ببرد، باید تیم جدیدی تشکیل دهد و تنها به واحد فناوری اطلاعات تکیه نکند.

مظلوم خاطرنشان کرد: تحول دیجیتال چند عنصر مهم دارد که عنصر نخست داده است؛ بدون داده، تحول دیجیتال رخ نمی‌دهد و داده ستون فقرات این تحول است. دوم هوش مصنوعی است که به عنوان فناوری تبدیل‌کننده برای حل چالش‌های صنعت به کار می‌رود. اما هر داده‌ای مناسب نیست؛ تنها داده مرتبط و کافی می‌تواند مسئله را حل کند و ارزش کسب و کاری ایجاد کند. نکته مهم این است که بسیاری از صنایع و سازمان‌ها از سخت‌افزار شروع می‌کنند؛ در حالی که تحول دیجیتال ماهیتی کسب و کاری دارد و باید از کسب و کار آغاز شود.

وی با بیان اینکه پرسش‌های اصلی باید از کسب و کار شروع شود، عنوان کرد: محرک‌های اصلی کسب و کار چیست؟ فرایندهای عملیاتی اصلی کدام‌اند؟ بزرگ‌ترین چالش‌ها و گلوگاه‌های عملیاتی چیست؟ چه عواملی عملکرد و کارایی را کاهش می‌دهد؟ کدام فرایندها بیشترین ارزش را ایجاد می‌کنند؟ کدام داده‌ها می‌توانند به تصمیم‌گیری بهتر کمک کنند؟ اگر این پرسش‌ها پاسخ داده شود، آنگاه نوبت به داده می‌رسد.

مظلوم افزود: باید بررسی شود آیا داده مرتبط برای حل مسئله وجود دارد، آیا داده‌ها ساخت‌یافته و قابل دسترسند، کدام سیستم‌ها ارزشمندترین داده‌ها را تولید می‌کنند و چه شکاف‌هایی در زیست‌بوم داده وجود دارد. هوش مصنوعی تنها در حضور داده حکمرانی‌شده، قابل اعتماد و تأییدشده می‌تواند ارزش ایجاد کند. باید مشخص شود داده‌ها با چه فرایندی مدیریت می‌شوند، کیفیت و امنیت آن‌ها چگونه است، آیا داده‌ها همچنان جزیره‌ای هستند یا یکپارچه شده‌اند و آیا تصویر درستی از داده‌ها وجود دارد.

رئیس مرکز نوآوری و داده ادامه داد: سپس هوش مصنوعی در انتهای زنجیره تحول دیجیتال قرار می‌گیرد و توانمندی‌های مورد نیاز برای حل چالش‌ها و ایجاد ارزش کسب و کاری مشخص می‌شود. خلق ارزش از جنس داده همیشه از چالش‌ها و کسب و کار شروع می‌شود؛ داده زمانی رشد می‌کند که به محرک اصلی کسب و کار متصل شود.

مظلوم با اشاره به اینکه سه چالش بزرگ در مسیر تحول دیجیتال وجود دارد، عنوان کرد: چالش اول فرهنگی و سازمانی است یعنی مقاومت در برابر تغییر چون بسیاری از صنعتگران سنتی همچنان در خواب سنت خود هستند و ادعا می‌کنند رقیبی ندارند، در حالی که رقبا به سمت تحول دیجیتال حرکت کرده‌اند. سخت‌ترین بخش، شکاف مهارتی است؛ زیرا ورود به داده و هوش مصنوعی نیازمند مهارت‌های جدید، آموزش کارکنان و تشکیل تیم جدید است.

وی اضافه کرد: چالش دوم، چالش داده‌ای است؛ نبود استراتژی داده و حکمرانی داده چون برخی تصور می‌کنند هوش مصنوعی به‌سادگی می‌تواند هر داده‌ای را حل کند، در حالی که کیفیت داده مؤلفه‌های متعددی دارد. حکمرانی و استراتژی داده باعث شناسایی و رفع مشکلات کیفیت، امنیت و اشتراک‌گذاری داده می‌شود.

مشاور استاندار خراسان رضوی خاطرنشان کرد: چالش سوم پذیرش و ارزش کسب و کاری است. با شنیدن نام هوش مصنوعی، برخی به سرعت یک مدل جذاب می‌سازند، اما به این فکر نمی‌کنند که آن مدل در محصول چه سرنوشتی پیدا می‌کند. بسیاری از نمونه‌ها به محصول نمی‌رسند و اگر برسند، باید حکمرانی شوند تا ایراد و عدم توازن در پاسخ‌ها رخ ندهد. برای موفقیت در این سه حوزه، سه راهبرد اصلی لازم است، نخست مدیریت تغییر با رویکرد فرهنگی و آموزشی؛ دوم تدوین استراتژی داده، شناخت دارایی‌های داده، تهیه فهرست و کاتالوگ داده، بررسی کیفیت و امنیت آن؛ و سوم ورود به هوش مصنوعی با پرسش درباره این‌که کجا باید استفاده شود و کجا نباید از آن استفاده کرد.

وی با بیان اینکه ذهنیت داده‌محور نخستین گام فرهنگ‌سازی است، عنوان کرد: مدیر باید چالش‌های سازمان را داده‌محور ببیند و تصمیمات خود را بر پایه داده بگیرد. دو رویکرد برای مواجهه با چالش‌ها وجود دارد شامل رویکرد نظرمحور که بر تجربه شخصی تکیه می‌کند و رویکرد داده‌محور که می‌پرسد داده چه می‌گوید. بزرگ‌ترین چالش در ایران این است که صنعت و سازمان داده دارد، اما نمی‌داند چگونه از آن استفاده کند.

مظلوم افزود: اگر ذهنیت داده‌محور باشد، داده به عنوان محصول دیده می‌شود؛ محصولی که باید مانیتور شود، بهبود یابد و مشتری داشته باشد. در جهان، بازارهای داده شکل گرفته‌اند و حتی بدون هوش مصنوعی می‌توان داده را فروخت. در ایران هنوز قانون داده وجود ندارد، اما همان داده نیز مشتری دارد. این همان تفاوت نگاه سنتی و نگاه جدید داده‌محور است.

تأسیس مرکز فناوری هوش مصنوعی در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی

در ادامه حسینعلی اخلاقی امیری -رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد- با اشاره به اینکه اگر ما بخواهیم در حوزه هوش مصنوعی تحولی را رقم بزنیم، آموزش و پژوهش  هم باید جهت‌دار باشد، اظهار کرد: سرفصل‌های درسی ما فقط مختص یک رشته به نام رشته هوش مصنوعی در زیرمجموعه کامپیوتر نیست، بلکه هوش مصنوعی یک موضوع بین‌رشته‌ای است. تمام رشته‌ها باید مبتنی بر علوم جدید، علم داده و هوش مصنوعی بازنگری شوند و این اتفاق باید از دل دانشگاه رقم بخورد. نتیجه این تحول آموزش و از آن طرف تغییر رویکرد پژوهش‌ها به سمت پژوهش‌های کاربردی می‌تواند این اتفاق را برای صنعت کشور در آینده رقم بزند.

وی افزود: حوزه دیگری که دانشگاه می‌تواند در آن بسترساز باشد، ایجاد یک فضا برای تعامل اعضای هیئت علمی، اساتید، دانشجویان و صنعت است. با توجه به تحولات عظیمی که امروز در حوزه هوش مصنوعی در دنیا در حال اتفاق افتادن است در دانشگاه فردوسی، به ویژه دانشکده مهندسی، ظرفیت‌ها باید فراهم شود تا صنعت، مدیریت کشور و اهالی فناوری نقش‌آفرینی کنند. رویدادهای ترویجی و انتقال تجربه باید در همین دانشگاه رقم بخورد. دانشگاه و به طور ویژه دانشکده مهندسی باید بتواند یک زیرساخت نرم‌افزاری و سخت‌افزاری را برای ایجاد تحول در حوزه هوش مصنوعی فراهم کند.

رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی با بیان اینکه از سال گذشته پیگیر ایجاد مرکز فناوری هوش مصنوعی در مجاورت دانشکده مهندسی هستیم، عنوان کرد: هم از لحاظ زیرساخت فیزیکی و سخت‌افزاری و هم زیرساخت نرم‌افزاری قرار است اتفاقات ویژه‌ای در راستای بهره‌گیری از قانون جهش تولید دانش رقم بخورد و زیست‌بومی در دل دانشگاه شکل بگیرد. یک ظرفیت علمی به نام دانشکده مهندسی، شرکت‌های فناور و صنعت را هم داریم و قرار است در این مرکز صنعت از دستاوردهای علمی، پژوهشی، فناوری و نوآوری استفاده شود.

اخلاقی امیری خاطرنشان کرد: در این مرکز است که می‌شود فعالیت‌های بین‌رشته‌ای دانشجویی در حوزه هوش مصنوعی را رقم زد، مراکز نوآوری را توسعه داد و سرمایه‌گذاری‌ها را به سمت نیازهای کاربردی صنعت در حوزه هوش مصنوعی جهت داد.اخبار خوبی را در این حوزه در ماه‌های آینده خواهید شنید و امیدواریم که تحولات به نفع صنعت استان و زیست‌بوم فناوری استان رقم بخورد.

انتهای پیام