ولادت با سعادت حضرت عبدالعظیم در سال ۱۷۳ هجری قمری در شهر مقدّس مدینه واقع شده است. ایشان در ۷۹ سال عمر با برکتشان حضور و امامت چهار امام معصوم یعنی امام موسی کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام محمّدتقی(ع) و امام علیّ النّقی(ع) را درک کردهاند.
عبدالعظیم بن عبدالله مشهور به عبدالعظیم حسنی، شاه عبدالعظیم و سیدالکریم، در پنجشنبه ۴ ربیعالثانی سال ۱۷۳ق، در زمان حکومت هارون الرشید، در مدینه متولد شد. پدرش عبدالله بن علی قافه و مادرش دختر اسماعیل بن ابراهیم بوده که به «هیفاء» موسوم است.
حضرت سیدالکریم (ع) از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) هستند و به سادات حسنی شهرت دارند. ایشان از دانشمندان شیعه و از راویان حدیث ائمّه اطهار (ع) و از چهرههای بارز و محبوب و مورد اعتماد نزد اهل بیت و پیروان آنان بود و در مسائل دین، آگاه بود و به معارف مذهبی و احکام قرآن شناخت و معرفتی وافر داشت.
در این مصاحبه، حجتالاسلام محمد حائری شیرازی پژوهشگر قرآن و حدیث در قالب یک محور یگانه و جامع، به بررسی آموزههای سلوکی، اخلاقی و عبادی منقول از حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به صورت پیوسته و انسجامیافته پرداخته است. در ادامه متن این گفتوگو را میخوانیم:
ایسنا: به عنوان نخستین گام در این منشور جامع، حضرت عبدالعظیم(ع) چه دستورالعملهای پیوسته و جامعی را درباره روابط اجتماعی شیعیان و سبک زندگی اخلاقی از ائمه اطهار(ع) روایت فرمودهاند؟
حضرت عبدالعظیم(ع) به عنوان یکی از محدّثین برجسته، روایات متعددی را از معصومین(ع) برای ما به یادگار گذاشتهاند. تمامی این روایات در کنار هم، یک منشور متکامل و پیوسته از سبک زندگی دینی را شکل میدهند که از روابط اجتماعی آغاز شده، به عبادات جان میبخشد و با عقلانیت و معرفت ولایی تکمیل میشود.
پاسخ این پرسش در سفارشهای راهگشای امام رضا(ع) به حضرت عبدالعظیم(ع) و روایات همراستای ایشان نهفته است. امام رضا(ع) در پیام اختصاصی خود به حضرت عبدالعظیم(ع) میفرمایند سلام مرا به دوستانم برسان و به آنها بگو در دلهای خود برای شیطان راهی باز نکنند. ایشان شیعیان را به راستگویی در گفتار و ادای امانت فرمان میدهند و تأکید میفرمایند که این رفتار موجب نزدیکی به امام میشود.
در ادامه این منشور رفتاری، امام رضا(ع) توصیه میکنند که دوستان ما از جدال و نزاع بیفایده دوری جسته و خاموشی را پیشه سازند، به یکدیگر روی آورند و به دیدار هم بروند («ملاقاة الاخوان»)، چرا که این دیدارها موجب نزدیکی به مقام امام است. در همین زمینه، حضرت عبدالعظیم(ع) از امام جواد(ع) نقل میکنند که دیدار برادران ایمانی، آرامش، نشاط و سلامت عقل را به همراه دارد، حتی اگر دیداری کوتاه باشد.
بخش دیگری از این دستورالعمل، هشدار شدید درباره سلامت روابط درونی جامعه ایمانی است؛ امام رضا(ع) میفرمایند: شیعیان نباید خود را به دشمنی و بدگویی با یکدیگر مشغول کنند، زیرا هر کس دوستی از دوستان امام را بیازارد یا به خشم آورد، خداوند او را در دنیا به شدیدترین عذابها مجازات کرده و در آخرت از زیانکاران خواهد بود. پروردگار خطای گنهکاران را میآمرزد مگر کسی که دوستی از دوستان اهلبیت را بیازارد یا کینه او را به دل بگیرد، که در این صورت روح ایمان از قلبش بیرون رفته و از ولایت اهلبیت خارج میشود.
مکمل این سلوک اجتماعی، روایتی است که حضرت عبدالعظیم(ع) از امام جواد(ع) و ایشان از امیرالمؤمنین(ع) نقل میکنند که فرمودند: شما هرگز نمیتوانید مردم را با اموال خود به سوی خود متوجه سازید، بلکه آنان را با اخلاق و روش صحیح به خود نزدیک کنید، چرا که دشمنی کردن با بندگان خدا بدترین توشه برای روز قیامت است.
ایسنا: ابعاد عبادی و راز و نیاز با پروردگار در این منشور جامع، چگونه توسط حضرت عبدالعظیم(ع) از زبان امام هادی(ع) تصویر شده است؟
حضرت عبدالعظیم(ع) مجموعهای از احادیث نورانی را بلاواسطه از امام هادی(ع) درباره گفتگوهای حضرت موسی(ع) با پروردگار روایت کردهاند که اسرار و برکات عبادات را آشکار میسازد. امام هادی(ع) میفرمایند: هنگامی که موسی(ع) از پاداش وضوی کامل از خوف خدا پرسید، خداوند فرمود او را در روز قیامت با نوری درخشان میان دو چشمش برمیانگیزم. درباره روزه ماه رمضان، امام هادی(ع) نقل میفرمایند که پاسخ خداوند به موسی(ع) این بود که روزهدار خالص در قیامت در جایگاهی امن و بهدور از هرگونه هول و وحشت قرار خواهد گرفت.
در باب نماز و تلاوت قرآن، امام هادی(ع) فرمودند: پاداش بجا آوردن نماز در اول وقت، اجابت خواسته و مباح شدن بهشت است. همچنین پاداش کسی که کتاب حکمت الهی را در نهان و آشکار بخواند این است که مانند برق از پل صراط میگذرد. امام هادی(ع) در روایت دیگری بیان میفرمایند: وقتی موسی(ع) از پاداش ایستادن به نماز پرسید، پروردگار فرمود به رکوع، سجود، قیام و قعود او نزد فرشتگانم مباهات میکنم و کسی را که بر فرشتگانم به او مباهات کنم، عذاب نخواهم کرد. حتی در همین محور عبادی، حضرت عبدالعظیم(ع) از امام هادی(ع) راز مقام خلیلاللهی حضرت ابراهیم(ع) را نقل میکنند که پروردگار او را به عنوان دوست خود گرفت، زیرا بسیار بر محمد(ص) و اهلبیت پاکش صلوات میفرستاد.
ایسنا: در بخش دیگری از این منشور، چه اصول عقلانی و حکمتهای رفتاری برای خودسازی و مدیریت زندگی توسط حضرت عبدالعظیم(ع) بیان شده است؟
حضرت عبدالعظیم(ع) به نقل از امام جواد(ع) و امیرالمؤمنین(ع)، کلمات قصار و حکمتهای بالندهای را روایت کردهاند که پایه عقلانیت مومن را میسازد. امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: «التّدبیر قبل العمل یؤمنک من النّدم» (اندیشیدن و تدبیر پیش از کار، تو را از پشیمانی ایمن میدارد).
همچنین فرمودند: «ما هلک امرء عرف قدره» (هر کس قدر خود را بشناسد، هلاک نمیشود) و «المرء مخبوء تحت لسانه» (دانش و شخصیت هر کس زیر زبانش مخفی است). ایشان ارزش هر انسان را به اندازه اعمال نیکوی او میدانند. علاوه بر این، امیرالمؤمنین(ع) هشدار میدهند هر کس خود را بینیاز از مشورت بداند خود را در خطر افکنده، هر کس در دام خودبینی افتاد نابود شده، و هر کس یقین کند آنچه انفاق میکند عوض دارد، در بخشش کوتاهی نخواهد کرد.
در ادامه این خودسازی فردی، حضرت عبدالعظیم(ع) روایتی از امام باقر(ع) خطاب به محمد بن مسلم نقل میکنند که فرمودند: مردم تو را گول نزنند زیرا مسئولیت کارهایت به خودت متوجه است؛ ایام عمرت را به کارهای بیهوده و چونوچرا بگذران، چرا که مراقبانی کارهای تو را یادداشت میکنند. امام باقر(ع) تأکید میکنند که هیچ عمل نیکی را گرچه کوچک باشد حقیر مشمار، و هیچ کار بدی را نیز کوچک ندان، و همواره نیکی کن چرا که هیچ چیز انسان را سریعتر از یک عمل خوب تازه در برابر گناه کهنه به مقصد نمیرساند. در کنار این آموزهها، روایت سلمان و ابوذر که حضرت عبدالعظیم(ع) نقل کردهاند، درس قناعت واقعی را میآموزد، آنجا که سلمان میگوید اگر قناعت کامل در کار بود، ظرف آب برای تهیه نمک به گرو نمیرفت.
ایسنا: این منشور جامع چگونه با معارف اعتقادی و شناختی شیعه پیوند میخورد و حضرت عبدالعظیم(ع) چه روایاتی در این زمینه دارند؟
ژرفای اعتقادی، بخش تکمیلکننده این منشور است. حضرت عبدالعظیم(ع) در نامهای از امام رضا(ع) درباره ایمان حضرت ابوطالب(ع) سؤال کردند و امام رضا(ع) در پاسخی قاطع فرمودند: «اگر در ایمان ابوطالب شک کنی، سرنوشت تو آتش جهنم است». همچنین ایشان با چند واسطه از امام صادق(ع) روایت میکنند که در تفسیر آیه «إنّ فی ذلک لآیات للمتوسّمین و إنّها لسبیل مقیم»، فرمودند مقصود از «متوسمین» ما اهلبیت هستیم و «سبیل مقیم» نیز راهی است که ما برپا داشتهایم و باید از طریق ما بروند تا به سرمنزل مقصود برسند.
در نهایت، حضرت عبدالعظیم(ع) از امام هادی(ع) درباره مفاهیم قرآنی نقل میکنند که مقصود از «رجیم»، راندهشدن از درگاه خدا و دوری از رحمت الهی است که صفت شیطان بوده و هیچ مؤمنی او را یاد نمیکند مگر با لعن و نفرت. مجموع این احادیث نشان میدهد که سلوک رفتاری شیعه بدون تکیه بر معرفت امام و تعمیق باورهای دینی کامل نخواهد شد.
انتهای پیام
