به گزارش ایسنا، هانتاویروسها از عوامل بیماریزای مشترک میان انسان و حیوان هستند که میتوانند موجب بیماریهای شدید و گاه کشنده شوند. این ویروسها عمدتا از طریق جوندگان منتقل میشوند و انسان معمولا در اثر استنشاق ذرات آلوده به ادرار، بزاق یا ترشحات جوندگان به عفونت مبتلا میشود. دو تظاهر اصلی بیماری شامل «تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی» که بیشتر در اروپا و آسیا دیده میشود و «سندرم ریوی هانتاویروس» است که عمدتاً در قاره آمریکا گزارش شده است.
با این حال، مقاله مروری منتشرشده درباره تظاهرات عصبی هانتاویروسها نشان میدهد که طیف علائم این عفونت تنها به ریه و کلیه محدود نمیشود و سیستم عصبی مرکزی و چشمها نیز میتوانند تحت تأثیر قرار گیرند.
بر اساس شواهد مربوط به عفونت ویروس پومالا، بخش قابل توجهی از بیماران بستریشده علائم مرتبط با سیستم عصبی مرکزی را تجربه میکنند. در یک مطالعه، ۵۱ نفر از ۵۸ بیمار، معادل ۸۷ درصد، دستکم یک علامت مرتبط با سیستم عصبی مرکزی داشتند. سردرد، بیخوابی، سرگیجه، تهوع و حساسیت به نور از جمله علائم گزارششده بودند. در یک بررسی بزرگتر روی ۸۱۱ بیمار مبتلا به نفروپاتی اپیدمیک ناشی از ویروس پومالا نیز سردرد، تاری دید و استفراغ از شایعترین تظاهرات عصبی گزارش شدند.
با وجود شیوع بالای علائم عصبی، عوارض شدید عصبی کمتر شایع هستند. در مطالعات مختلف مواردی از التهاب مغز، تشنج، مننژیسم، خونریزی مغزی و اختلالات عصبی محیطی گزارش شده است.
شواهد بررسیشده در این مقاله نشان میدهد عفونت با ویروس پومالا میتواند با اختلالات چشمی نیز همراه باشد. تغییر موقت نزدیکبینی، کاهش قدرت بینایی، ضخیمشدن عدسی و تغییرات مربوط به بخش قدامی چشم از جمله یافتههای گزارششده هستند. در برخی بیماران نیز خونریزیهای سطحی شبکیه و تورم ملتحمه مشاهده شده است. پژوهشگران احتمال میدهند بخشی از این عوارض در نتیجه اختلال عملکرد عروق، کاهش تعداد پلاکتها و افزایش نفوذپذیری عروقی ایجاد شوند.
یکی از یافتههای مهم، گزارش مواردی از خونریزی هیپوفیز است که میتواند با سردرد شدید و کاهش ناگهانی بینایی همراه باشد. در برخی بیماران نیز عوارض هورمونی طولانیمدت پس از عفونت گزارش شده است.
یکی از پرسشهای مهم در این حوزه، چگونگی درگیری سیستم عصبی مرکزی است. شواهد موجود احتمال میدهند که اختلال عملکرد سلولهای اندوتلیال عروق، افزایش نفوذپذیری مویرگها، نشت مویرگی و واکنشهای التهابی در ایجاد علائم عصبی نقش داشته باشند. در برخی مطالعات نیز شواهدی از پاسخ ایمنی داخل سیستم عصبی مرکزی و حتی حضور مستقیم ویروس در برخی بافتها به دست آمده است. با این حال، مقاله تأکید میکند که بیشتر این شواهد از گزارش موارد منفرد یا مجموعههای کوچک بیماران به دست آمده و هنوز نمیتوان با قطعیت درباره نقش تهاجم مستقیم ویروس به مغز در تمام بیماران اظهار نظر کرد.
در یک مطالعه کالبدگشایی از بیمار مبتلا به عفونت ویروس پومالا، شواهدی از حضور آنتیژن ویروس و RNA آن در غده هیپوفیز مشاهده شد که احتمال درگیری مستقیم این بافت را مطرح کرد. همچنین در موارد بسیار محدودی، RNA ویروس در مایع مغزی-نخاعی بیماران شناسایی شده است. از سوی دیگر، افزایش پروتئین مایع مغزی-نخاعی در حدود نیمی از بیماران در برخی مطالعات با شدت بیماری سیستمیک و افزایش کراتینین خون ارتباط داشته است؛ موضوعی که میتواند نشاندهنده اختلال در سد خونی-مغزی باشد، اما بهتنهایی اثباتکننده حمله مستقیم ویروس به بافت مغز نیست.
بررسیها همچنین احتمال میدهند که پاسخ ایمنی بدن نقش مهمی در بروز تظاهرات عصبی داشته باشد. در ۹۶ درصد موارد حاد عفونت ویروس پومالا، افزایش غلظت نئوپترین در مایع مغزی-نخاعی گزارش شده است؛ شاخصی که با فعالشدن سلولهای مونوسیت و ماکروفاژ در سیستم عصبی مرکزی ارتباط دارد.
این افزایش با برخی شاخصهای شدت بیماری از جمله کاهش تعداد پلاکتها، افزایش کراتینین و طولانیتر شدن مدت بستری ارتباط داشته است. این یافتهها احتمال نقش فعالشدن سیستم ایمنی و افزایش نفوذپذیری سد خونی-مغزی را در بروز علائم عصبی مطرح میکنند.
در برخی گزارشهای بالینی، بیماران مبتلا به عفونت هانتاویروس با علائم شدید عصبی از جمله تشنج، ضعف یکطرفه بدن و التهاب کانونی مغز مراجعه کردهاند. در یک مورد نیز شواهدی از تولید پادتن اختصاصی هانتاویروس در داخل سیستم عصبی مرکزی به دست آمد که احتمال درگیری مستقیم این سیستم را تقویت کرد.
همچنین مواردی از سندرم گیلنباره و پلیرادیکولونوروپاتی التهابی دمیلینهکننده حاد پس از ابتلا به تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی گزارش شده است. این عوارض معمولاً یک تا دو هفته پس از شروع بیماری ظاهر شدهاند و در برخی موارد میتوانند موجب اختلال تنفسی و نیاز به تهویه مکانیکی شوند.
بخش دیگری از مقاله به ویروس «آند» اختصاص دارد که از اعضای هانتاویروسها است و برخلاف بسیاری از هانتاویروسها، شواهدی از قابلیت انتقال انسان به انسان درباره آن گزارش شده است. در شیوع اخیر این ویروس در سال ۲۰۲۶ که با یک کشتی تفریحی مرتبط بود، ۱۳ مورد شامل ۱۲ مورد تأییدشده آزمایشگاهی و یک مورد محتمل گزارش شد و سه مورد نیز به مرگ انجامید.
بررسیهای انجامشده در موارد اخیر نشان داده است که سردرد و تاری دید نیز در میان علائم گزارششده قرار داشتهاند؛ با این حال، مقاله تأکید میکند که اطلاعات موجود درباره تظاهرات عصبی ویروس آند، بهویژه در شیوع اخیر، همچنان محدود است و برای تعیین دقیق دامنه درگیری عصبی آن به مطالعات بیشتری نیاز است.
پژوهشگران در این مقاله تأکید کردهاند که با وجود افزایش شواهد درباره تظاهرات عصبی و چشمی هانتاویروسها، اطلاعات موجود درباره سازوکار دقیق این عوارض، بهویژه در مورد ویروس آند، همچنان محدود و ناهمگون است.
به گفته نویسندگان، بررسی دقیقتر علائم عصبی در بیماران مبتلا به هانتاویروس میتواند به شناسایی بهتر موارد درگیری سیستم عصبی، تعیین میزان خطر و بهبود مراقبت حمایتی از بیماران کمک کند.
این مقاله پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران و شبکه جهانی آموزش و پژوهشهای علمی (یوسرن) با عنوان«درگیری دستگاه عصبی مرکزی هانتاویروسها: تظاهرات بالینی، یافتههای تصویربرداری عصبی و پیامدهای کنونی» در مجله Reviews in the Neurosciences منتشر شده است.
انتهای پیام
