دروازه پیرشبیب جهرم که در محله قدیمی دشتاب قرار دارد، از معدود بناهای تاریخی این شهر است که بخشهایی از ساختار تاریخی خود را همچنان حفظ کرده و تنها دروازه باقیمانده از پنج دروازه و حصار قدیمی جهرم به شمار میرود.
این مجموعه تاریخی شامل دروازه، امامزاده، راهرو، دو اتاق، سقاخانه و یک درخت کهنسال کنار است، اما در سالهای اخیر بهدلیل نفوذ فاضلاب منازل مجاور به معابر، عبور و مرور خودروها و مردم، رطوبت، موریانه، آسیبهای ناشی از سیلاب و بیتوجهی، با تهدیدهای جدی مواجه شده است؛ اکنون با اختصاص اعتبار مرمتی و آغاز عملیات، روند حفاظت از این اثر تاریخی وارد مرحله اجرایی شده است.
جمعآوری کمک خیرین برای تکمیل اعتبار مرمت
رئیس مرکز جهرمشناسی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به پیگیریهای فعالان فرهنگی و مطالبه عمومی برای نجات دروازه پیرشبیب گفت: برای کمک به تأمین هزینههای مرمت این بنا، خیرین نیز حدود ۵۰ میلیون تومان جمعآوری کردهاند تا در کنار اعتبار اختصاصیافته، بخشی از نیازهای مرمتی مجموعه تأمین شود.
ابوالفضل قاسمزادگان افزود: علاوه بر اعتبار در نظر گرفتهشده برای دروازه پیرشبیب، مبلغ ۳ میلیارد تومان نیز برای مرمت مدرسه و مسجد خان جهرم اختصاص یافته است که این اقدام میتواند در حفاظت از بافت تاریخی این محدوده مؤثر باشد. دروازه پیرشبیب بهدلیل قرار گرفتن در محدوده شهری و واقع شدن در مسیر تردد مردم و خودروها، در سالهای اخیر با آسیبهای جدی در دیوارها و بخشهای مختلف بنا مواجه شده و وضعیت آن نیازمند رسیدگی فوری بوده است.
رئیس مرکز جهرمشناسی ادامه داد: درهای چوبی این بنا نیز بر اثر رطوبت و موریانه آسیب دیدهاند و ضروری است در جریان مرمت، علاوه بر توجه به ساختار اصلی بنا، شرایط پیرامونی آن نیز ساماندهی شود. امید است دستگاههای مسئول از جمله شهرداری جهرم نسبت به اصلاح مسیر عبور و مرور، تغییر مسیر دسترسی محلی و ایجاد آبرو و جدولگذاری در اطراف بنا اقدام کنند تا تنها دروازه باقیمانده از دروازههای تاریخی جهرم برای نسلهای آینده حفظ شود.
آغاز عملیات مرمت دروازه پیرشبیب
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی جهرم نیز در گفتوگو با ایسنا از آغاز روند اجرایی مرمت این اثر تاریخی خبر داد و گفت: مراحل برگزاری مناقصه با موفقیت انجام شده و پیمانکار مرمت نیز انتخاب شده است و در حال حاضر تجهیزات کارگاهی در محل دروازه پیرشبیب مستقر شدهاند.
علی لطفیپور افزود: عملیات مرمت این بنا از ۲۹ شهریورماه آغاز شده است و اعتبار اختصاصیافته برای آن در مسیر احیا و مرمت دروازه هزینه خواهد شد. در گذشته جهرم دارای حصار و پنج دروازه با نامهای گاوکشی، خان، بیبی، قبله و پیرشبیب بوده که امروز تنها دروازه پیرشبیب از آن مجموعه باقی مانده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی جهرم با اشاره به ویژگیهای معماری این بنا بیان کرد: ساختار دروازه پیرشبیب از نظر زیبایی و مهندسی قابل توجه است و ارتفاع گنبد آن از کف به پنج متر میرسد. مصالح اصلی بهکاررفته در این بنا نیز لاشهسنگ و ملات گچ است که در مرمت باید متناسب با ساختار تاریخی بنا مورد توجه قرار گیرد.
گورستان قدیمی جهرم در کنار دروازه پیرشبیب
لطفیپور همچنین با اشاره به پیشینه محوطه پیرشبیب اظهار کرد: در کنار امامزاده و دروازه پیرشبیب، تا حدود ۵۰ سال پیش یک گورستان عمومی وجود داشته که شماری از بزرگان، علما و افراد صاحبنفوذ جهرم در آن دفن بودهاند. از جمله مدفونان این گورستان میتوان به مجتهد حسینی، شیخالاسلام جهرم و تعدادی از اعضای خاندان مرحوم دکتر شیرازی اشاره کرد.
وی ادامه داد: در داخل دروازه نیز سنگ قبرها و کتیبههای یادبود رنگارنگی وجود دارد که نام و یاد شماری از جهرمیهایی را در خود ثبت کرده که در شهرهایی از جمله مکه، نجف، کاظمین و دیگر شهرهای ایران دفن شدهاند. در کنار دروازه و در داخل دیوار نیز یک سقاخانه کوچک با ساختار آجر و خشت وجود دارد که همچنان مردم برای آن شمع روشن میکنند و در دو طرف آن نیز سکوهایی به ارتفاع حدود یک متر قرار گرفته است.
دروازهای با قدمت بیش از ۲۰۰ سال
به گزارش ایسنا، دروازه پیرشبیب در محله قدیمی دشتاب جهرم قرار دارد و مجموعه آن علاوه بر دروازه شامل امامزاده، راهرو، دو اتاق، سقاخانه، گورستان و یک درخت کهنسال کنار است. این دروازه تنها دروازه باقیمانده از پنج دروازه و حصار قدیمی شهر جهرم است و قدمت حصار و دروازه به حدود ۲۰۰ سال پیش بازمیگردد.
بر روی نمای دروازه کتیبهای وجود دارد که سال اتمام ساخت بنا را ۱۲۶۸ هجری قمری، برابر با سال ۱۲۳۰ هجری شمسی، نشان میدهد؛ دورهای که همزمان با حکومت ناصرالدینشاه قاجار بوده است. در بزرگ چوبی این بنا نیز همچنان باقی مانده و بر اساس روایتهای موجود، این در از قلعه نرگسی جهرم به محل فعلی منتقل شده است. دروازه پیرشبیب در سال ۱۳۸۱ توسط سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران به شماره ۶۷۸۷ به ثبت رسیده است.
نام این مجموعه از امامزاده پیرشبیب گرفته شده که با عنوان «پیر جوان» نیز شناخته میشود. بر اساس کتابهای انساب، پیرشبیب در میان امامزادگان جهرم از نظر تعداد واسطه تا امام موسی بن جعفر(ع) از نزدیکترین افراد به آن حضرت محسوب میشود و نسب وی با هشت واسطه به امام هفتم شیعیان میرسد؛ موضوعی که نشان میدهد دفن وی در این مکان دستکم به قرن سوم هجری بازمیگردد.
آسیبهای چندساله به بنای تاریخی
با وجود قدمت امامزاده و دروازه پیرشبیب، این مجموعه طی سالهای گذشته از توجه و رسیدگی کافی برخوردار نبوده و تنها یک بقعه ساده توسط اداره اوقاف در این محل ایجاد شده است. بخشهایی از بنا نیز در طول سالهای گذشته آسیب دیده و این آسیبها بهویژه پس از سیلاب سال ۱۳۹۵ و همچنین سیلاب ششم فروردین ۱۴۰۵ در جهرم تشدید شده و موجب ریزش بخشهایی از گچ سقف و دیوارهای بنا شده است.
بدنه بنا همچنین در معرض نوشتهها و یادگاریهای برخی رهگذران قرار گرفته و تداوم این وضعیت، خطر آسیب بیشتر و حتی فرو ریختن بخشهایی از سازه را افزایش داده است. در سالهای گذشته و در جریان مرمتهای نامناسب، حتی از برخی سنگ قبرها برای ایجاد جانپناه یا لبه بام استفاده شده که این اقدام نیز بخشی از شواهد تاریخی محوطه را تحت تأثیر قرار داده است.
دروازه پیرشبیب علاوه بر ارزش تاریخی و معماری، بخشی از حافظه اجتماعی و مذهبی شهر جهرم را در خود جای داده است و کتیبهها، سنگنوشتهها، سقاخانه، امامزاده و درخت کهنسال کنار آن، مجموعهای از عناصر تاریخی این محوطه را تشکیل میدهند. درخت کنار قدیمی این مجموعه با تنهای قطور همچنان سرسبز است و صدها پرنده در اطراف آن حضور دارند و حتی احتمال داده میشود که از کهنسالترین درختان کنار شهر جهرم باشد.
اکنون با آغاز عملیات مرمت و اختصاص اعتبار دولتی و کمک خیرین، انتظار میرود علاوه بر استحکامبخشی و حفاظت از اصل بنا، برای رفع عوامل آسیبزا در اطراف دروازه نیز اقدام شود. اصلاح مسیر عبور و مرور، ساماندهی آبهای سطحی و حذف مسیر آب از زیر دروازه از جمله اقداماتی است که میتواند در کنار مرمت بنا، به حفظ این تنها دروازه باقیمانده از حصار تاریخی جهرم و کتیبهها و نشانههای تاریخی آن کمک کند.
انتهای پیام
