بهمن حسنوند در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: آسیبهای تاندونی و تندینوپاتی، کشیدگیهای عضلانی، آسیبهای ناشی از خستگی و کاهش کنترل عصبیعضلانی و همچنین آسیبهای استخوانی ناشی از استرس، بهویژه در صورت وجود کمبود انرژی، از مهمترین آسیبهایی هستند که دانشجویان ورزشکار را تهدید میکنند.
وی افزود: ترکیب کمبود خواب، استرس روانی و بار تمرینی بالا میتواند ریکاوری، عملکرد سیستم ایمنی، کنترل حرکتی و سازگاری با تمرین را مختل کند و در نتیجه احتمال بروز آسیب را افزایش دهد.
این دکترای فیزیولوژی ورزشی با بیان اینکه خستگی معمولی ناشی از فشار درسی را نباید با سندرم تمرینزدگی(OTS) یکسان دانست، تصریح کرد: تشخیص سندرم تمرینزدگی بر اساس یک علامت منفرد مانند خستگی یا افت عملکرد انجام نمیشود، بلکه الگوی زمانی علائم، میزان افت عملکرد و پاسخ بدن به کاهش بار تمرینی باید مورد بررسی قرار گیرد.
چه مواردی در دانشجویان ورزشکار باید پایش شود؟
حسنوند در پاسخ به این پرسش که چه مواردی باید در دانشجویان ورزشکار پایش شود، گفت: کاهش مداوم عملکرد نسبت به خط پایه، کاهش مدت یا کیفیت خواب، بیدار شدن همراه با خستگی، خستگی ادراکشده، افزایش تحریکپذیری، کاهش انگیزه، احساس فشار، میزان بار تمرینی و مقایسه آن با ظرفیت ریکاوری، فشار تحصیلی بهویژه در دوره امتحانات، کاهش زمان خواب، افزایش استرس و همچنین وضعیت تغذیه و میزان دریافت انرژی باید بهصورت مستمر مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: در این زمینه، مدیریت اصل اساسی است؛ یعنی باید بار کلی زندگی ورزشکار شامل تمرین، تحصیل و استرس مدیریت شود و ریکاوری کافی در نظر گرفته شود، نه اینکه صرفاً تمرین افزایش پیدا کند یا بهطور کامل متوقف شود.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خرمآباد افزود: کاهش موقت حجم یا شدت تمرین، خواب کافی، تغذیه و انرژیرسانی مناسب و پایش روزانه خستگی و عملکرد از اقدامات اصلی برای مدیریت شرایط دانشجویان ورزشکار است.
حسنوند با تأکید بر ضرورت بررسی علل زمینهای افت عملکرد اظهار کرد: اگر افت عملکرد چند هفته ادامه پیدا کند یا علائم غیرمعمول وجود داشته باشد، ابتدا باید علل پزشکی و تغذیهای مانند عفونت، کمخونی، کمبود انرژی و اختلالات خواب بررسی شوند؛ زیرا سندرم تمرینزدگی یک «تشخیص حذفی» محسوب میشود.
کمبود انرژی؛ تهدیدی برای سلامت ورزشکاران
این دکترای فیزیولوژی ورزشی با اشاره به کمبود نسبی انرژی در ورزش (RED-S) بیان کرد: RED-S در دانشجویان ورزشکار مسئلهای جدی است، بهویژه زمانی که حجم تمرین بالا، دریافت انرژی ناکافی، فشار تحصیلی و خواب ناکافی همزمان وجود داشته باشند.
وی تأکید کرد: RED-S تنها مختص زنان یا اختلالات قاعدگی نیست و در ورزشکاران زن و مرد مشاهده میشود.
حسنوند توضیح داد: کاهش انرژی در دسترس میتواند محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ گناد (HPG) را تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهایی مانند کاهش استروژن در زنان و تستوسترون در مردان، اختلالات قاعدگی و آمنوره در برخی ورزشکاران زن، کاهش عملکرد تولیدمثلی، اختلال در هورمونهای مرتبط با متابولیسم و انرژی از جمله T3، تغییرات کورتیزول و برخی هورمونهای تنظیمکننده اشتها و انرژی را به دنبال داشته باشد.
وی ادامه داد: کاهش عملکرد استقامتی و قدرتی، کاهش پاسخ و سازگاری مناسب به تمرین، افزایش خستگی و کاهش ریکاوری، اختلال عملکرد ایمنی، کاهش سلامت و تراکم استخوان و افزایش خطر آسیبهای استخوانی ناشی از استرس، اختلال عملکرد قلبی ـ عروقی و متابولیک در موارد شدید و همچنین مشکلات روانشناختی و تغییرات خلقی از دیگر پیامدهای احتمالی RED-S هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خرمآباد گفت: در دانشجویان ورزشکار، فشار تحصیلی، کمبود خواب، بینظمی وعدههای غذایی و تمرین سنگین میتوانند همزمان باعث کاهش انرژی در دسترس شوند؛ بنابراین RED-S باید بهعنوان یک مشکل چندعاملی و نه صرفاً «کمخوری» در نظر گرفته شود.
وی افزود: RED-S اختلالی مهم ناشی از ناکافی بودن انرژی در دسترس نسبت به نیازهای تمرینی است که میتواند محورهای هورمونی، سلامت استخوان، ایمنی، متابولیسم، وضعیت روانی و در نهایت عملکرد ورزشی را تحت تأثیر قرار دهد.
پایش ضربان قلب بهتنهایی کافی نیست
حسنوند در ادامه درباره راهکارهای پیشگیری از آسیبهای رباطی و عضلانی در ورزش دانشجویی اظهار کرد: هیچ پروتکل فیزیولوژیک منفردی، از جمله پایش ضربان قلب، بهتنهایی مؤثرترین روش شناخته نمیشود و رویکرد امروزی بر غربالگری پیشفصل، مدیریت بار تمرین، پایش وضعیت روزانه ورزشکار و اجرای برنامه پیشگیری اختصاصی رشته ورزشی استوار است.
وی افزود: ارزیابی پیشفصل باید شامل بررسی سابقه آسیبهای قبلی، بهویژه آسیب ACL و همسترینگ، ارزیابی قدرت و عدم تقارن اندامها، آزمونهای تعادل و کنترل عصبیعضلانی، ارزیابی الگوهای حرکتی و آمادگی جسمانی و بررسی عوامل خطر تغذیهای و RED-S باشد.
این دکترای فیزیولوژی ورزشی ادامه داد: مانیتورینگ بار تمرینی برای کنترل شدت تمرینهای هوازی، جلوگیری از افزایش ناگهانی بار تمرینی و فراهم کردن ریکاوری کافی، در کنار پایش روزانه کیفیت و مدت خواب، میزان خستگی، درد عضلانی، استرس تحصیلی و روانی و آمادگی ادراکشده باید مورد توجه قرار گیرد.
حسنوند گفت: برنامههای تمرین قدرتی، پلایومتریک، تعادل و کنترل عصبیعضلانی نیز در پیشگیری از آسیب اهمیت دارند و نباید صرفاً به ضربان قلب اتکا کرد.
وی با اشاره به کاربرد ضربان قلب و HRV در پایش وضعیت ورزشکار اظهار کرد: ضربان قلب استراحت و HRV میتوانند برای پایش وضعیت ریکاوری مفید باشند، اما ابزار تشخیصی قطعی برای پیشبینی آسیبهای رباطی یا عضلانی نیستند.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خرمآباد اضافه کرد: آزمونهای پیشفصل نیز بهتنهایی نمیتوانند مشخص کنند که چه کسی حتماً دچار آسیب خواهد شد.
وی تأکید کرد: بهترین رویکرد، غربالگری چندبعدی پیشفصل همراه با پایش مستمر بار تمرینی و وضعیت ریکاوری و اجرای برنامه پیشگیری اختصاصی هر رشته ورزشی است، نه اتکا به یک شاخص منفرد مانند ضربان قلب.
انتهای پیام
