منوچهر آرین در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: پیش از پیدایش تقویم‌های دقیق امروزی، مردم گذر زمان را از طریق مشاهده مستمر پدیده‌های آسمانی و تغییرات طبیعت می‌سنجیدند و تشخیص فصل‌ها در آن دوران نیز بر پایه تغییرات دمایی، جابه‌جایی خورشید در آسمان و تغییر طول شب و روز صورت می‌گرفت.

وی افزود: با گذشت زمان، مردم دریافتند که تفاوت فصل‌ها نه امری تصادفی، بلکه با موقعیت خورشید در آسمان ارتباط دارد؛ به‌گونه‌ای که با بالا رفتن خورشید، هوا گرم‌تر و روزها بلندتر و با پایین آمدن آن، سرما و شب‌های طولانی از راه می‌رسند.

این پژوهشگر حوزه نجوم با اشاره به کارکرد ستاره‌ها در زمان‌سنجی، بیان کرد: در شب‌های صاف، انسان با مشاهده آسمان دریافت که وضعیت ستاره‌ها در فصل زمستان با تابستان متفاوت است؛ به‌طوری که ستاره‌های موجود در یک فصل، در فصلی دیگر جای خود را به ستاره‌های دیگری می‌دهند. از این رو، نظم و تکرار سالانه این تغییرات، ستاره‌ها را به تقویمی طبیعی در آسمان تبدیل کرد که انسان می‌توانست بر اساس آن، گذر سال را دنبال کند.

آرین تصریح کرد: خورشید در طول سال در برابر زمینه ستاره‌ها جابه‌جا می‌شود. منجمان باستان برای سنجش این جابه‌جایی، آسمان را به دوازده بخش ۳۰درجه‌ای تقسیم کردند و بدین ترتیب مفهوم «دایرةالبروج» یا «منطقةالبروج» پدید آمد؛ مفهومی که امروزه نیز در نجوم و تقویم‌های نجومی کاربرد دارد. همچنین در دو زمان خاص از سال، یعنی آغاز بهار و پاییز، طول شب و روز با هم برابر می‌شود که به آن «اعتدالین» می‌گویند.

ابزارهای نجومی در قدیم بیشتر مکانیکی و آنالوگ بودند

 وی با اشاره به ابزارهای نجومی مورد استفاده منجمان باستان، اظهار کرد: ابزارهای قدیمی بیشتر مکانیکی و آنالوگ بودند و برای اندازه‌گیری زوایا، زمان و موقعیت اجرام آسمانی استفاده می‌شدند. این ابزارها بدون بزرگ‌نمایی کار می‌کردند و بر اساس هندسه و ریاضیات ساخته شده بودند، که از جمله آن می‌توان به اسطرلاب، کره آسمانی و ساعت آفتابی اشاره کرد.

این پژوهشگر حوزه نجوم ادامه داد: در دوران خواجه نصیرالدین طوسی و در رصدخانه مراغه، بیشترین شمار ابزارهای نجومی ساخته و به کار گرفته شد. این رصدخانه با دستاوردهای ارزشمند، از جمله جدول‌های دقیق نجومی و ابزارهای پیشرفته رصدی، مسیر پیشرفت نجوم را برای قرن‌های بعد هموار کرد و زمینه‌ساز تحولات بزرگ علمی در تمدن اسلامی و حتی جهان شد.

وقتی ستاره‌شناسی از آسمان به زندگی روزمره ما گام گذاشت

آرین یادآور شد: ستاره‌شناسی مسیر طولانی‌ای از ابزارهای ساده باستانی مانند اسطرلاب تا فناوری‌های پیشرفته‌ای چون تلسکوپ فضایی جیمز وب را پیموده و مسیر جهان را برای ما آشکارتر کرده است. این علم نه تنها به درک کیهان کمک می‌کند، بلکه در فناوری‌های روزمره‌ای مانند GPS و حتی پزشکی نیز کاربرد دارد و حالا نوبت شماست که به آسمان نگاه کنید.

انتهای پیام