فرشاد فتحیان یک‌شنبه پنجم مهرماه در این نشست با تشریح وضعیت دشت رفسنجان گفت: این منطقه از نظر اقلیمی در محدوده‌ای خشک با میزان بارندگی پایین قرار دارد و بررسی داده‌های پایش منابع آب زیرزمینی نشان می‌دهد که سطح آبخوان دشت رفسنجان طی چند دهه با افت قابل توجهی مواجه بوده است.

وی ادامه داد: تداوم برداشت مازاد از آبخوان، توسعه چاه‌ها و افزایش وابستگی بخش کشاورزی به منابع زیرزمینی، فشار قابل توجهی بر ذخایر آب وارد کرده و در کنار آن، هزینه‌های حفر و کف‌شکنی چاه‌ها، تعمیر تجهیزات و اصلاح خاک نیز برای بهره‌برداران افزایش یافته است.

این استاد دانشگاه همچنین به ابعاد کیفی منابع آب اشاره کرد و گفت: در بررسی وضعیت آب رفسنجان نباید تنها شاخص‌های عمومی کیفیت آب مورد توجه قرار گیرد، بلکه موضوعاتی مانند آرسنیک، فلوراید، فلزات سنگین و باقی‌مانده سموم کشاورزی نیز باید به‌صورت جدی بررسی و پایش شود.

فتحیان با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره کیفیت منابع آب دشت رفسنجان اظهار کرد: در برخی مطالعات، میزان آرسنیک در آب زیرزمینی دشت رفسنجان بالاتر از حد مجاز گزارش شده و این مسئله ضرورت توجه جدی‌تر به پایش کیفیت منابع آب و شناسایی منشأ آلاینده‌ها را نشان می‌دهد.

وی یکی دیگر از چالش‌های دشت رفسنجان را تغییرات گسترده کاربری زمین اعلام کرد و افزود: توسعه شهری و افزایش سطوح نفوذناپذیر، در کنار تغییرات ایجاد شده در سطح دشت و کاهش امکان نفوذ آب، می‌تواند بر الگوی رواناب و تشدید خطر آب‌گرفتگی و سیلاب در شهر تأثیرگذار باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان با تأکید بر اینکه حل بحران آب تنها با اقدامات فنی امکان‌پذیر نیست، گفت: راهکارهای احیاء دشت رفسنجان باید مجموعه‌ای از اقدامات مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی را دربرگیرد و در این مسیر، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف ضروری است.

وی ایجاد ارتباط مؤثر میان سازمان‌ها، نهادهای مدنی، تشکل‌ها، بهره‌برداران و سایر ذی‌نفعان را از الزامات مدیریت منابع آب دانست و بیان کرد: آب و کشاورزی باید در یک چارچوب یکپارچه دیده شوند و تصمیم‌گیری درباره منابع آب با مشارکت ذی‌نفعان و بر مبنای داده‌های دقیق و مطالعات علمی انجام شود.

اُفت آب‌های زیرزمینی؛ عامل تشدید ریزگردها در رفسنجان

فرماندار رفسنجان نیز در این نشست گفت: کاهش سطح آب با از بین بردن تدریجی پوشش گیاهی، زمینه تشدید فرسایش خاک و گسترش کانون‌های ریزگرد را فراهم کرده است.

حسین رضایی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی در گذشته، افزود: در گذشته عمق دسترسی به آب زیرزمینی در برخی مناطق حدود ۱۲ متر بود و بسیاری از گیاهان از طریق ریشه‌های خود به آب مورد نیاز دسترسی داشتند، اما امروز با افت قابل توجه سطح آب، عمق چاه‌ها به بیش از ۱۰۰ و حتی ۱۲۰ متر رسیده است.

وی ادامه داد: شرایط به جایی رسیده که در برخی نقاط، چاه‌هایی با عمق حدود ۲۸۰ متر نیز در حال حفر است؛ این وضعیت نشان‌دهنده عمق قابل توجه افت منابع آب زیرزمینی در منطقه است و طبیعی است که با چنین شرایطی، پوشش گیاهی نیز به تدریج توان ادامه حیات خود را از دست بدهد.

رضایی بیان کرد: زمانی که سطح آب زیرزمینی پایین می‌رود و ریشه گیاهان دیگر به آب دسترسی ندارند، پوشش گیاهی منطقه کاهش پیدا می‌کند و با از بین رفتن این پوشش، خاک نیز بدون محافظ باقی می‌ماند.

وی افزود: در چنین شرایطی، هر بارندگی می‌تواند موجب تشدید فرسایش خاک شود و از سوی دیگر، با وزش باد، ذرات ریز خاک که دیگر توسط پوشش گیاهی تثبیت نشده‌اند، به راحتی جابه‌جا می‌شوند و زمینه گسترش ریزگردها را فراهم می‌کنند.

فرماندار رفسنجان با تأکید بر ارتباط مستقیم میان منابع آب، پوشش گیاهی و پدیده ریزگردها گفت: موضوع ریزگردها را نمی‌توان جدا از وضعیت منابع آب و پوشش گیاهی منطقه بررسی کرد. هر اندازه سطح آب زیرزمینی پایین‌تر برود و پوشش گیاهی بیشتری از بین برود، زمینه برای فرسایش خاک و انتشار گردوغبار نیز بیشتر خواهد شد.

رضایی بیان کرد: برای مقابله با این شرایط باید مدیریت منابع آب زیرزمینی، حفظ و احیاء پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک به صورت یک زنجیره به‌هم‌پیوسته مورد توجه قرار گیرد و برای آن برنامه‌ریزی شود.

مدیریت شهری باید بر پایه علم و تجربه باشد

رئیس شورای اسلامی شهر مشهد نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت پیوند علم، تجربه و تصمیم‌گیری در مدیریت شهری، گفت: مسائل پیچیده شهرها، به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست، پسماند و فضای سبز، باید با رویکردی علمی، برنامه‌محور و مبتنی بر داده مدیریت شود.

مهدی ناصحی حفظ و توسعه فضای سبز را یکی از محورهای مهم بهسازی محیط شهری دانست و گفت: فضای سبز از عناصر حیاتی شهر است و حتی در شرایط محدودیت منابع آب نیز نمی‌توان به سادگی از آن صرف‌نظر کرد؛ بنابراین باید به سمت تأمین منابع پایدار آب، بازچرخانی و استفاده از روش‌های نوین حرکت کرد.

رئیس شورای اسلامی مشهد با اشاره به تجربه این شهر در تأمین آب فضای سبز بیان کرد: با انعقاد قرارداد با شرکت‌های تأمین‌کننده پساب و توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی آب، تلاش شده وابستگی فضای سبز به منابع آب زیرزمینی کاهش یابد و از منابع جایگزین و گونه‌های کم‌آب‌بر استفاده شود.

وی ادامه داد: در مشهد پروژه‌هایی در حوزه خطوط انتقال آب، تصفیه‌خانه‌ها و مخازن ذخیره در حال اجراست تا نیاز فضای سبز با اتکا به منابع پایدارتر تأمین شود.

مدیریت پسماند در شهر یزد

رئیس شورای اسلامی شهر یزد نیز با تشریح تجربه این شهر در مدیریت پسماند، مصرف آب، حمل‌ونقل عمومی و زیرساخت‌های شهری، گفت: عبور از چالش‌های زیست‌محیطی و حرکت به سمت توسعه پایدار، نیازمند مدیریت هوشمند منابع، استفاده از فناوری و بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌هاست.

عزیزالله سیفی با اشاره به تجربه تاریخی یزد در سازگاری با اقلیم گرم و کم‌آب افزود: مردم این شهر در گذشته با استفاده از قنوات، بادگیرها، معماری متناسب با اقلیم و مدیریت صحیح منابع آب، الگوی پایداری را در زندگی شهری ایجاد کرده بودند و امروز نیز می‌توان از این تجربه در کنار دانش و فناوری‌های نوین استفاده کرد.

رئیس شورای اسلامی شهر یزد، پیوند مدیریت شهری با دانشگاه‌ها را یکی از الزامات حل مسائل پیچیده شهری دانست و گفت: استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر چالش‌های زیست‌محیطی و ارائه راهکارهای اجرایی کمک کند و برگزاری چنین نشست‌هایی در رفسنجان نیز می‌تواند زمینه انتقال تجربه میان شهرهای دارای شرایط اقلیمی مشابه را فراهم کند.

سیفی در ادامه با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت پسماند یزد بیان کرد: در دوره ششم شورای اسلامی شهر یزد، تجهیزات پردازش پسماند خریداری و راه‌اندازی شد و امروز حدود ۷۰ درصد پسماند شهری در فرآیند پردازش قرار می‌گیرد و بخشی از آن به کود کمپوست تبدیل می‌شود.

وی افزود: محصول تولیدشده علاوه بر استفاده در شهرداری یزد، در اختیار سایر شهرداری‌های استان نیز قرار می‌گیرد که این موضوع علاوه بر کاهش پیامدهای زیست‌محیطی پسماند، موجب استفاده مجدد از ظرفیت‌های موجود در چرخه مدیریت شهری شده است.

رئیس شورای اسلامی شهر یزد همچنین با اشاره به محدودیت منابع آبی این شهر گفت: توسعه فضای سبز با گونه‌های کم‌آب‌بر و استفاده از منابع غیرشرب و پساب تصفیه‌شده از جمله اقداماتی است که برای کاهش فشار بر منابع آب در یزد دنبال شده است.

سیفی در ادامه به مسئله قنوات و فرونشست زمین اشاره کرد و گفت: وجود هزاران رشته قنات در زیر شهر یزد، ضرورت توجه جدی به زیرساخت‌های زیرسطحی شهر را نشان می‌دهد و قنوات خشک‌شده و متروکه در برخی موارد می‌توانند در صورت بی‌توجهی، زمینه‌ساز مشکلاتی در ساخت‌وساز و پایداری زمین شوند.

مدیریت پسماند باید از دفن زباله به بازیافت و تولید کمپوست برسد

شهردار یزد نیز با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد مدیریت شهری در حوزه محیط‌زیست گفت: مدیریت پسماند باید از دفن زباله به سمت پردازش، بازیافت و تولید کمپوست حرکت کند و در این مسیر، استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها، تشکل‌های محیط‌زیستی و مشارکت شهروندان ضرورتی جدی است.

ابوالقاسم محی‌الدینی در پنجمین نشست تخصصی و مسئله‌محور همایش ملی «حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری» با موضوع «چالش‌های زیست‌محیطی شهری»، با اشاره به تجربه مدیریت شهری یزد در استفاده از ظرفیت‌های علمی اظهار کرد: یکی از اقدامات مهم در دوره ششم شورای اسلامی شهر یزد، مطرح کردن مسائل و نیازهای شهر در مجموعه دانشگاه‌ها و زیست‌بوم علمی بود.

وی افزود: در ابتدا ایجاد ارتباط میان مدیریت شهری و دانشگاه‌ها آسان نبود، چراکه مدیریت شهری به شکل سنتی اداره می‌شد و استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و متخصصان کمتر مورد توجه قرار داشت؛ اما در طول چهار سال گذشته این ارتباط شکل جدی‌تری پیدا کرده و امروز دانشگاه‌ها، شرکت‌های علمی و متخصصان در بررسی مسائل و نیازهای شهر یزد مشارکت دارند.

شهردار یزد ادامه داد: در حوزه‌هایی همچون آب و محیط‌زیست، تلاش کرده‌ایم مسائل شهری را به دانشگاه‌ها منتقل کنیم و از ظرفیت علمی برای رسیدن به راهکارهایی استفاده کنیم که قابلیت تبدیل شدن به راهکارهای صنعتی و اجرایی را داشته باشند.

محی‌الدینی با قدردانی از مدیریت شهری رفسنجان برای برگزاری این نشست‌ها بیان کرد: حرکت مدیریت شهری رفسنجان در پیوند دادن مسائل شهر با دانشگاه و مجموعه‌های علمی، اتفاق ارزشمندی است و امیدواریم نتایج این نشست‌ها تنها در حد گفت‌وگو باقی نماند و به راهکارهای مشخص و قابل اجرا منجر شود.

وی با اشاره به گستردگی وظایف مدیریت شهری گفت: بخش قابل توجهی از مسائل زندگی مردم در شهرها با عملکرد شهرداری‌ها ارتباط دارد و به همین دلیل، مدیریت شهری باید در نظام حکمرانی کشور مورد توجه بیشتری قرار گیرد؛ چراکه در بسیاری از موارد، مسائلی که در سطح کلان حل نشده باقی می‌مانند، در نهایت خود را در شهر و در برابر مدیریت شهری نشان می‌دهند.

شهردار یزد در ادامه با اشاره به موضوع سگ‌های بلاصاحب اظهار کرد: در این زمینه روش‌های مختلفی مطرح شده، اما برخی راهکارها با نگرانی‌ها و حساسیت‌های اجتماعی و بهداشتی شهروندان مواجه می‌شوند و نمی‌توان بدون توجه به شرایط هر شهر، یک نسخه واحد برای همه مناطق ارائه کرد.

محی‌الدینی افزود: اگر قرار است در مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب، حیوانات جمع‌آوری، عقیم‌سازی، واکسینه و سپس در محدوده‌ای مشخص رهاسازی شوند، باید این موضوع بر اساس مطالعات علمی، تعیین محدوده مناسب و با در نظر گرفتن مسائل بهداشتی و ایمنی انجام شود.

وی با اشاره به هزینه‌های بالای جمع‌آوری، نگهداری، عقیم‌سازی و تأمین دارو و واکسن گفت: این موضوع برای شهرداری‌ها هزینه‌بر است و به همین دلیل لازم است دانشگاه‌ها و متخصصان، راهکارهایی علمی، عملی و متناسب با شرایط شهرها ارائه کنند.

شهردار یزد تأکید کرد: انتظار از چنین نشست‌هایی این است که مسائل واقعی شهر مطرح و برای آنها راهکار مشخص ارائه شود؛ به‌گونه‌ای که بتوان نتایج علمی را در میدان اجرا به کار گرفت.

محی‌الدینی در بخش دیگری از سخنان خود به مدیریت پسماند اشاره کرد و گفت: در حوزه پسماند باید از رویکرد دفن زباله عبور کنیم، زیرا دفن پسماند علاوه بر اشغال زمین، می‌تواند مشکلات زیست‌محیطی مختلفی ایجاد کند و باید به سمت استفاده مجدد از پسماند و بازگرداندن آن به چرخه مصرف حرکت کنیم.

وی افزود: از سال ۱۴۰۰ روند پردازش پسماند و تبدیل آن به کمپوست در یزد آغاز شده و ظرفیت پردازش روزانه پسماند در این مجموعه از حدود ۵۰ تن به حدود ۶۵ تن در روز افزایش پیدا کرده است.

شهردار یزد ادامه داد: کمپوست تولیدشده می‌تواند در بخش‌های مختلف از جمله فضای سبز مورد استفاده قرار گیرد و این موضوع نمونه‌ای از تبدیل پسماند از یک مسئله زیست‌محیطی به یک ماده قابل استفاده است.

انتهای پیام