حمید گودرزی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: «ترجمۀ ادبی» ترجمهای است که بتواند ظرافتهای متن ادبی را منعکس کند. درواقع، از آنجا که متن ادبی با متون دیگر فرق دارد و میتواند با ویژگیهای خود احساسات خواننده را برانگیزاند، ترجمهاش باید طوری باشد که همان ویژگیها را حفظ کند.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی میتواند ابزاری باشد برای هر کسی، اما ابزاری مطمئن و صددرصد برای ترجمه ادبی نیست. هوش مصنوعی با پردازش دادههای موجود در اینترنت پاسخهایی میدهد که ممکن است درست باشند یا غلط. وظیفۀ ناظر انسانی است که راستیآزمایی کند و برای اطمینان به منابع اصلی رجوع کند یا با استفاده از دانش متکسب خود صحت و سقم این پاسخها را تعیین کند.
وی افزود: برای سنجش ظرفیتهای هوش مصنوعی در ترجمه ادبی، یک پاراگراف از یک متن ادبی را به یک هوش مصنوعی از نوع رایگان دادم و جوابی که داد جالب بود: از یک سو، بخشهایی را بهدرستی ترجمه کرده بود که میشد با ویرایش و اصلاح ترجمهای پذیرفتنی از آنها ارائه کرد و بخشهایی را اشتباه ترجمه کرده بود. ویژگی این بخشهای اشتباه این بود که ظاهری فریبنده داشتند و ممکن بود در فارسی تصور شود درست است. یعنی هوش مصنوعی به گونهای سر و تهش را هم آورده بود که منطقی به نظر میآمد اما کافی بود متن اصلی را میدیدید.
ترجمه هوش مصنوعی؛ فارغ از ضعفهای جسمانی
این مترجم با بیان اینکه شاید مهمترین کاربرد و ویژگی مثبت ترجمه هوش مصنوعی در مقایسه با نمونه انسانی، نداشتن ضعفهای مرتبط با شخص مترجم باشد، گفت: انسان مترجم ممکن است دچار خطای دید شود یا چشمش خسته شود و کلمهای را با کلمهای دیگر اشتباه بگیرد. ماشین این نقص را ندارد و یک نکته ظریفتر این است که جملات اگرچه میتوانند درست باشند اما همانطوری نیستند که مثلا فارسیزبانها میگویند.
گودرزی ادامه داد: مانند کسی که زبان دوم را خوب حرف بزند اما در هر صورت، چون زبان مادریاش نیست، سلاست و فصاحت لازم را ندارد. مساله دیگر این است که هوش مصنوعی زبان را در محیط و با گذشت سالها نیاموخته. مثلا ممکن است جملهای را این طور ترجمه کند: «من شما را درک میکنم.» این جمله غلط نیست، اما شخص فارسیزبان به احتمال زیاد طبق عادت زبانیاش ضمایر را حذف میکند و در چنین شرایطی میگوید: «درکتان میکنم.».
وی بیان کرد: به نظرم هر چیزی جایگاه خودش را دارد. شاید در آینده هوش مصنوعی در مواردی جای نیروی انسانی را بگیرد. بهخصوص جایی که نیاز به ظرافت کمتر حس شود اما به طور کلی نمیتواند جایگزین مترجم باشد. همانطور که فرش ماشینی به اقتضای نیازهای جمعیت و رشد فنآوری جای خودش را باز کرد اما جای فرش دستی را نگرفت.
این مترجم افزود: گمان میکنم در ایران قوانین خاصی برای مترجمان در استفاده از هوش مصنوعی در پروسه ترجمه وجود نداشته باشد. قاعدتا اگر نظارت و قانونی باشد از سوی ناشر است. یکی از بندهای قراردادهای مترجم و ناشر معمولا این است که مترجم موظف است شخصا اقدام به ترجمه کند و از ترجمه دیگران-خواه انسان و خواه ماشین استفادهای نداشته باشد.
ضرورت تطبیق خروجی هوش مصنوعی با منابع معتبر
این دانشآموخته زبان و ادبیات فرانسوی با اشاره به اینکه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی لزوما صرفهجویی در زمان و هزینه ترجمه را به دنبال ندارد، خاطرنشان کرد: حتی اگر سوالی از این ابزار آنلاین پرسیده شود باید برای اطمینان خاطر حتما پاسخ را در منابع معتبر بررسی و راستیآزمایی نمود. اگر این اتفاق نیفتد، احتمال بروز خطا زیاد خواهد بود. هوش مصنوعی میتواند در جایگاه دستیار مترجم، حکم مشاور را داشته باشد و اگر چه شما نظرش را میپرسید اما به خودتان و داوریتان بستگی دارد که این مشاوره راهگشاست یا گمراهکننده.
گودرزی تصریح کرد: نمیتوان به طور قطعی گفت که اگر ترجمه آثار ادبی با هوش مصنوعی انجام شود، استقبال مخاطبان را به همراه دارد. این موضوع به خود مخاطب اثر بستگی دارد. افرادی که عادت دارند متنهای بهتری را مطالعه کنند احتمالا چنین ترجمهای را دوست نداشته باشند. همواره این تردید وجود دارد که متن هوش مصنوعی مطمئن نیست حتی اگر ظاهر آن خلاف این ماجرا را نشان دهد.
انتهای پیام