محمد ملک در گفتوگو با ایسنا با اشاره به شکلگیری ایده برگزاری نمایشگاه «سایه سیمرغ»، اظهار کرد: این نمایشگاه در حقیقت متعلق به مهدی بیتالامانی، از خوشنویسان باسابقه است. او پیش از این مجموعهای از آثار خود را برای برگزاری نمایشگاه آماده کرده بود، اما متأسفانه بهطور ناگهانی بینایی خود را از دست داد و به همین دلیل امکان ادامه فعالیت هنری و برگزاری نمایشگاه برایش فراهم نشد.
وی ادامه داد: آثار آمادهشده این هنرمند برای چندین سال بدون استفاده باقی مانده بود و بخش قابل توجهی از آنها نیز به افراد مختلف اهدا شده بود. به همین دلیل من و تعدادی از دوستان تصمیم گرفتیم با گردآوری دوباره این آثار، نمایشگاهی برای او برگزار کنیم تا ضمن معرفی آثارش به مخاطبان، زمینهای برای ایجاد آرامش و التیام روحی او نیز فراهم شود، چراکه از دست دادن بینایی و محروم شدن از امکان تولید آثار جدید، شرایط دشواری برای یک هنرمند به وجود میآورد.
این هنرمند خوشنویس درباره عنوان نمایشگاه اضافه کرد: این عنوان پیشتر از سوی خود مهدی بیتالامانی برای نمایشگاه انتخاب شده بود. بخش عمده اشعار بهکاررفته در این مجموعه از آثار عطار نیشابوری است و سیمرغ نیز یکی از نمادهای شناختهشده در اندیشه و آثار عطار به شمار میرود، از همین رو این عنوان برای نمایشگاه در نظر گرفته شده است.
ملک با اشاره به محتوای آثار به نمایش درآمده در این مجموعه، بیان کرد: در این نمایشگاه ۱۷ اثر ارائه شده که همگی بر پایه اشعار عطار شکل گرفتهاند. مفاهیم این اشعار عمدتاً عارفانه است و دلیل انتخاب آنها نیز علاقه ویژه مهدی بیتالامانی به عطار بوده است، بهگونهای که بخش عمده تولیدات هنری او با الهام از اشعار این شاعر و عارف ایرانی خلق شدهاند.
وی در تشریح ویژگیهای فنی و هنری آثار نمایشگاه «سایه سیمرغ»، خاطرنشان کرد: ترکیببندیهای بهکاررفته در این مجموعه عمدتاً از نوع ترکیب آزاد هستند. ترکیب آزاد یکی از قالبهای نسبتاً نوتر در خوشنویسی محسوب میشود و برخلاف قالبهای سنتی مانند قطعه، کتیبه و چلیپا، در این آثار از ساختارهای متعارف و کلاسیک استفاده نشده است.
این خوشنویس ادامه داد: در این مجموعه بیشتر از آنکه با فضاهای سنتی روبهرو باشیم، فرمهای گرافیکی و ترکیبهای بصری دیده میشود. با این حال، استفاده از هنر تذهیب در کنار خوشنویسی موجب شده است ارتباط آثار با ریشههای سنتی این هنر همچنان حفظ شود.
ملک با اشاره به چالشهای پیش روی خوشنویسان برای تولید و عرضه آثار هنری، اضافه کرد: یکی از چالشهای اساسی خوشنویسان این است که پس از خلق یک اثر، سرنوشت آن چه خواهد شد. اگر اثر به فروش برسد، هنرمند میتواند با درآمد حاصل از آن، اثر دیگری تولید کند، اما در صورتی که اثری به فروش نرسد، معمولاً فضای مناسبی برای نگهداری تعداد زیادی از آثار وجود ندارد.
وی بیان کرد: نبود فضای نگهداری و دشواری فروش آثار بهتدریج موجب سرخوردگی هنرمندان و کاهش انگیزه آنها برای تولید آثار جدید میشود. از سوی دیگر، ذائقه عمومی جامعه نیز در سالهای اخیر نسبت به خوشنویسی سنتی کمرنگ شده و همین مسئله بر میزان استقبال و خرید آثار تأثیر گذاشته است.
این هنرمند خوشنویس با تأکید بر لزوم حمایت از هنرمندان این حوزه، خاطرنشان کرد: این موضوع یکی از چالشهای جدی خوشنویسی، بهویژه در شهرستانها و برای هنرمندانی است که هنوز به شهرت و جایگاه شناختهشدهای نرسیدهاند. در چنین شرایطی، ورود نهادهای فرهنگی و هنری برای حمایت از خوشنویسان و خرید آثار آنها میتواند نقش مهمی در تداوم فعالیت این هنرمندان داشته باشد.
ملک با تشریح کارکردهای خوشنویسی و ارتباط آن با مخاطب، ادامه داد: خط در ابتدا دو کارکرد اصلی داشت که یکی از آنها انتقال اطلاعات و پیام بود، اما خوشنویسی بهتدریج از این کارکرد صرف فاصله گرفت و به یک هنر مستقل تبدیل شد. بهویژه از حدود قرن دهم هجری و با شکلگیری و گسترش خط نستعلیق، این هنر جنبههای زیباییشناختی و هنری پررنگتری پیدا کرد.
وی اضافه کرد: خوشنویسی در طول تاریخ از مفاهیم عاشقانه، عارفانه، مذهبی و پندآموز بهره گرفته و تلاش کرده است این مفاهیم را در قالبهای بصری و ترکیببندیهای هنری به مخاطب منتقل کند. این روند در دورههای بعد، بهویژه از دوره قاجار تا روزگار معاصر، ادامه پیدا کرد و در برخی قالبها مانند سیاهمشقهای میرزا غلامرضا، جنبههای فرمی و گرافیکی آثار بیش از انتقال مستقیم یک متن مورد توجه قرار گرفت.
این هنرمند خوشنویس با اشاره به ظرفیت خوشنویسی برای برقراری ارتباط فراتر از مرزهای زبانی، بیان کرد: خوشنویسی میتواند زبانی جهانی باشد، به این معنا که حتی مخاطبی که زبان فارسی را نمیداند یا قادر به خواندن متن نیست، میتواند از طریق فرم، ترکیببندی و ساختار بصری اثر با آن ارتباط برقرار کند. در واقع، جنبههای بصری خوشنویسی امکان انتقال احساس و مفهوم را بدون نیاز به خواندن مستقیم نوشته فراهم میکند.
ملک درباره جایگاه خوشنویسی در جامعه امروز ایران، خاطرنشان کرد: متأسفانه جایگاه این هنر در جامعه بسیار کمرنگ شده است. خوشنویسی یکی از هنرهای ملی ایران و از هنرهایی است که ریشه و هویت آن در فرهنگ ایرانی شکل گرفته است، اما در سالهای اخیر آنطور که باید برای معرفی و حفظ این میراث هنری تلاش نکردهایم.
وی ادامه داد: در حالی که خوشنویسی ایرانی در کشورهای پیرامونی مانند عراق، ترکیه و امارات نیز مورد توجه قرار گرفته و گاهی با عنوانهای مرتبط با هویت ملی این کشورها معرفی میشود، ما در معرفی خاستگاه و پیشینه ایرانی این هنر کمکاری کردهایم. برای حفظ جایگاه خوشنویسی، لازم است ذائقه عمومی جامعه به سمت این هنر هدایت شود و مردم ارتباط بیشتری با آن پیدا کنند.
این خوشنویس با اشاره به نقش آموزش در آشنایی نسل جدید با خط ایرانی، اضافه کرد: در گذشته، زمانی که ما دانشآموز بودیم، آموزش خوشنویسی در کتابهای درسی جایگاه مشخصی داشت و حتی مطالب کتابها با خط نستعلیق نوشته میشد، اما امروز این موضوع بسیار کمرنگ شده است. نه در نظام آموزشی به اندازه کافی به آن پرداخته میشود و نه در نمادهای شهری، تابلوهای مغازهها، رسانههای مکتوب و کتابهای درسی حضور پررنگی از خوشنویسی ایرانی، بهویژه خط نستعلیق، دیده میشود.
ملک با یادآوری تأثیر آثار نمایشی بر افزایش علاقه عمومی به خوشنویسی، بیان کرد: برای نمونه، در مجموعه تلویزیونی «هزاردستان» که در دهه ۶۰ از تلویزیون پخش شد، یک خوشنویس از شخصیتهای اصلی داستان بود. بنا بر آنچه از انجمن خوشنویسان ایران نقل شده، پس از پخش این مجموعه، استقبال عمومی از خط و خوشنویسی افزایش پیدا کرد. این نمونه نشان میدهد که رسانهها و آثار هنری تا چه اندازه میتوانند در تغییر ذائقه جامعه و ایجاد علاقه به یک هنر تأثیرگذار باشند.
وی خاطرنشان کرد: امروز جای چنین رویکردی در رسانهها و بهویژه در فضاهای تبلیغاتی و بیلبوردهای شهری خالی است. اگر خوشنویسی در فضای عمومی بیشتر دیده شود و رسانهها برای معرفی آن برنامهریزی کنند، بدون تردید زمینه استقبال بیشتر مردم از این هنر نیز فراهم خواهد شد.
این هنرمند خوشنویس با اشاره به وجود آثار شاخصتر در میان مجموعه «سایه سیمرغ»، ادامه داد: هر اثری که یک هنرمند خلق میکند، تا اندازه زیادی از حال درونی و تجربههای او سرچشمه میگیرد. گاهی هنگام خواندن یک شعر با لحظهای خاص و دریافت عمیق شاعر روبهرو میشویم، که در قالب کلمات بیان شده است؛ در خوشنویسی نیز چنین اتفاقی رخ میدهد و هنرمند در لحظهای خاص، دریافت و احساس درونی خود را در قالب یک اثر هنری متجلی میکند.
ملک تصریح کرد: گاهی این لحظه و دریافت هنری به خلق اثری نابتر منجر میشود. در مجموعه «سایه سیمرغ» نیز آثاری وجود دارد که از این ویژگی برخوردارند و از نظر حالوهوای هنری و دریافت درونی، برجستگی بیشتری نسبت به سایر آثار دارند.
انتهای پیام