گسترش هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، شیوه دسترسی به اطلاعات، یادگیری و انجام بسیاری از فعالیت‌های علمی و آموزشی را تحت تأثیر قرار داده است؛ فناوری‌ای که در کنار فراهم کردن فرصت‌هایی برای تسهیل و شخصی‌سازی فرآیند یادگیری، نگرانی‌هایی درباره کاهش قدرت تفکر و حل مسئله، نحوه ارزشیابی دانشجویان و تغییر شیوه‌های سنتی آموزش ایجاد کرده است. در همین راستا، محمدجواد حسینی، کارشناس حوزه هوش مصنوعی، در گفت‌وگو با ایسنا به تشریح ظرفیت‌های این فناوری در آموزش، ضرورت استفاده صحیح از آن، نقش مدل‌های زبانی در یادگیری، امکان طراحی شیوه‌های جدید ارزشیابی و تغییرات احتمالی در آینده آموزش و دانشگاه‌ها پرداخته است.
محمدجواد حسینی، در گفت‌وگو با ایسنا ضمن اشاره بر نقش فناوری‌ها و نوآوری‌های تحول‌آفرین در زندگی بشر، اظهار کرد: برخی فناوری‌ها و نوآوری‌ها در زندگی انسان و بشریت تحول‌آفرین بوده‌اند که یکی از نمونه‌های آن انقلاب صنعتی است؛ به‌طوری که پیش و پس از انقلاب صنعتی، نحوه تولید، نحوه فعالیت کارخانه‌ها، روند مصرف کالا و سبک زندگی مردم متفاوت شد و کیفیت جدیدی را ارائه کرد.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی افزود: هوش مصنوعی نیز دقیقاً چنین نقشی دارد و در همه حوزه‌ها می‌تواند زندگی ما را متحول کند و در حوزه آموزش نیز قطعاً می‌تواند به ما کمک کرده و مؤثر باشد، به شرط اینکه به‌درستی از آن استفاده کنیم.
وی با بیان اینکه هوش مصنوعی مانند یک چاقوی دولبه است، ادامه داد: با این ابزار می‌توان استفاده بد یا خوب داشت؛ هوش مصنوعی می‌تواند روند رسیدن به اطلاعات و دسترسی به داده‌ها را سریع‌تر کند و این موضوع برای محققان بسیار خوب و مفید است، اما نباید موجب شود روند فکر کردن ما مختل شود.
ضرورت حفظ قدرت تفکر در استفاده از هوش مصنوعی
حسینی با تأکید بر اینکه استفاده از هوش مصنوعی نباید مانع فکر کردن انسان شود، گفت: انسان‌ها باید قدرت فکر کردن خود را داشته باشند؛ چراکه هوش مصنوعی داده‌هایی را مصرف می‌کند که انسان‌ها ایجاد کرده‌اند و اگر خودش داده ایجاد کند، دیگر به داده دست اول دسترسی ندارد.
وی با اشاره به ضرورت شناخت نحوه عملکرد هوش مصنوعی، تصریح کرد: نکته دوم این است که باید بفهمیم هوش مصنوعی چه کاری انجام می‌دهد. اگر هوش مصنوعی کاری را برای ما انجام می‌دهد یا داده‌ای را برای ما به وجود می‌آورد، باید بدانیم این داده از کجا آمده و چگونه است و اگر مسئله‌ای را حل می‌کند، باید بدانیم چه اتفاقی افتاده است.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی، با اشاره به اینکه استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به شکل درست یا نادرست انجام شود، اظهار کرد: همان‌طور که گفته شد، هوش مصنوعی یک چاقوی دولبه است و می‌توان استفاده درست یا نادرستی از آن داشت.
وی با بیان اینکه استفاده صحیح از هوش مصنوعی نیازمند داشتن دانش و توانایی در حوزه مورد استفاده است، افزود: برای مثال، استفاده از ماشین‌حساب کار اشتباهی نیست و باعث می‌شود کار ما سریع‌تر انجام شود، اما کسی که از ماشین‌حساب استفاده می‌کند، باید مفهوم ضرب، تقسیم، جمع و سایر محاسبات را متوجه شود و اگر یک روز ماشین‌حساب اشتباه کرد، بتواند تشخیص دهد که ماشین‌حساب دچار خطا شده است.
هوش مصنوعی باید تحت کنترل انسان باشد
حسینی ادامه داد: استفاده ما از هوش مصنوعی نیز باید به همین شکل باشد؛ اگر فردی یک فن، تکنیک یا محاسبات را بلد است، می‌تواند از هوش مصنوعی استفاده کرده و آن را به کار بگیرد، چراکه اگر هوش مصنوعی اشتباه کند، فرد متوجه خطا می‌شود و در این حالت، هوش مصنوعی تحت کنترل انسان است، نه اینکه انسان تحت کنترل هوش مصنوعی باشد.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی با اشاره به نقش هوش مصنوعی در فرآیند یادگیری، گفت: هوش مصنوعی در یادگیری نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ به این صورت که می‌توان مسئله را به هوش مصنوعی داد و از آن خواست روند حل مسئله را توضیح دهد.
حسینی، با اشاره به نگرانی‌های موجود درباره تأثیر استفاده از هوش مصنوعی بر قدرت تفکر و حل مسئله دانشجویان، اظهار کرد: قطعاً این نگرانی درست و به‌جا است و باید برای آن فکر و برنامه‌ریزی کنیم. آموزش اینکه چگونه می‌توانیم از هوش مصنوعی برای دانشجویان و دانش‌آموزان استفاده کنیم، بسیار مهم است و باید در مدارس و دانشگاه‌ها کلاس‌های مهارت‌افزایی داشته باشند تا بتوان یاد داد که چگونه باید از هوش مصنوعی استفاده کنیم.
وی با بیان اینکه هوش مصنوعی می‌تواند نقش‌های مختلفی را ایفا کند و این موضوع شدنی است، ادامه داد: علاوه بر این، می‌توانیم محصولاتی را با خود هوش مصنوعی توسعه داده و ایجاد کنیم که به فرآیند یادگیری کمک کند. تعریف‌های خاصی را می‌توان برای سیستم‌های هوش مصنوعی انجام داد و به آن گفت که یک کار را دقیقاً انجام دهد؛ برای مثال، اگر کاربر درخواست مشخصی داشت، آن را انجام ندهد یا اینکه هوش مصنوعی در نقش مربی یا معلم قرار بگیرد.
وی با اشاره به اهمیت کاربردی بودن شیوه‌های ارزشیابی در نظام آموزشی، اظهار کرد: یکی از مطالب بسیار حائز اهمیت، بحث کاربردی بودن ارزشیابی است؛ چراکه ارزشیابی در زمان خودش می‌تواند مؤثر باشد و به ما نشان دهد که دانشجو یا دانش‌آموز مهارت‌های مورد نظر یا دانش مورد نظر را کسب کرده است.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی افزود: خود هوش مصنوعی اتفاقاً می‌تواند به این مسئله کمک کند و می‌توان سرویس‌هایی را ایجاد کرد که به صورت یونیک و منحصر به فرد برای هر شخص از او آزمون بگیرد. برای مثال، با توجه به اطلاعاتی که فرد در پاسخ به سؤال اول ارائه می‌دهد، سؤال دوم متناسب با پاسخ سؤال اول طراحی شود و به همین ترتیب ادامه پیدا کند؛ یعنی هر فرد به سؤالات منحصر به فرد خودش پاسخ دهد.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی تصریح کرد: این موضوع خودش می‌تواند یک نوآوری بزرگ باشد و یکی از ویژگی‌هایی که در این حوزه وجود دارد این است که دست ما بسیار باز است و می‌توانیم در بحث آموزش و یادگیری، نوآوری‌های مختلفی داشته باشیم؛ البته این موضوع فقط به آموزش محدود نمی‌شود و در همه موارد می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد.
مدل‌های زبانی؛ فرصتی برای یادگیری شخصی‌سازی‌شده
حسینی، با اشاره به ظرفیت مدل‌های زبانی بزرگ در فرآیند یادگیری، اظهار کرد: در حال حاضر شرکت‌های بزرگ در سطح دنیا و حتی شرکت‌های داخل کشور، امکاناتی را فراهم کرده‌اند که بتوان از LLMها یا همان مدل‌های زبانی به عنوان منبع یادگیری استفاده کرد. این شرکت‌ها ابزارهایی را به این مدل‌ها اضافه کرده‌اند که کمک می‌کند فرد یک منبع دانشی داشته باشد و بتواند درباره آن سؤال بپرسد و مدل زبانی نیز به عنوان یک استاد شخصی به او آموزش دهد.
حسینی با بیان اینکه استفاده از این ظرفیت‌ها نیازمند یادگیری است، ادامه داد: افراد باید با تحقیق و مطالعه متوجه شوند که چه امکاناتی برای یادگیری در این حوزه وجود دارد و از آنها استفاده کنند.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی تصریح کرد: این امکانات در دسترس هستند و استفاده از آنها بسیار ساده است؛ به‌طوری که با چند کلیک می‌توان به سایت‌هایی دسترسی داشت که فرآیند یادگیری را برای فرد آسان‌تر می‌کنند. مطالبی که ممکن است فرد در حالت عادی طی سه یا چهار ماه یاد بگیرد، اکنون با استفاده درست از این امکانات می‌تواند در یک یا دو روز یاد بگیرد.
حسینی، با اشاره به سرعت پیشرفت این فناوری و تأثیر آن بر مهارت‌ها و شیوه‌های سنتی آموزش، اظهار کرد: قطعاً با پیشرفت هوش مصنوعی، بسیاری از مشاغل به سمت منسوخ شدن می‌روند و با پیشرفتی که در این حوزه وجود دارد، هوش مصنوعی قطعا انقلابی ایجاد خواهد کرد و بخشی از مهارت‌ها را از بین خواهد برد.
وی افزود: برای مثال، زمانی که ماشین‌حساب به وجود آمد، دیگر به افرادی که بتوانند اعداد بزرگ را حفظ کنند و آنها را با یکدیگر جمع، تفریق و محاسبه کنند، به همان شکل گذشته نیاز نبود؛ چراکه ماشین‌حساب این کار را انجام می‌دهد. هوش مصنوعی نیز دقیقاً همین وضعیت را دارد و ممکن است بخشی از شیوه‌های سنتی را حذف کند.
حسینی ادامه داد: برای مثال، ممکن است دیگر اساتید به دستیار آموزشی نیاز نداشته باشند و از هوش مصنوعی به عنوان دستیار استفاده کنند؛ به این صورت که اطلاعات درس را در اختیار هوش مصنوعی قرار دهند و در صورت نیاز، این هوش مصنوعی دانش‌آموزان را راهنمایی کند.
این کارشناس حوزه هوش مصنوعی تصریح کرد: حتی ممکن است در آینده نیازی به استاد نباشد؛ البته این موضوع در حال حاضر خیلی دور به نظر می‌رسد، اما قطعاً هوش مصنوعی می‌تواند تحول‌آفرین باشد و اتفاقات خوبی را رقم بزند.
انتهای پیام
