میترا مودی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به اهمیت افزایش آگاهی عمومی درباره بیماری آلزایمر گفت: آلزایمر شایع‌ترین علت دمانس محسوب می‌شود؛ بیماری‌ای پیشرونده و چندعاملی که به‌تدریج حافظه، تفکر، زبان، قضاوت، جهت‌یابی و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما تشخیص آن به معنای پایان استقلال یا مشارکت اجتماعی فرد نیست.
وی افزود: دمانس یک وضعیت پزشکی است و برخلاف تصور رایج، بخش طبیعی سالمندی محسوب نمی‌شود. آلزایمر نیز شایع‌ترین علت دمانس است و شناخت تفاوت میان این دو مفهوم می‌تواند به اصلاح باورهای نادرست درباره بیماری کمک کند.
مودی با تأکید بر ضرورت تشخیص به‌موقع افزود: تشخیص آلزایمر می‌تواند فرصتی برای برنامه‌ریزی، درمان، توان‌بخشی و دریافت حمایت‌های لازم برای فرد و خانواده باشد. بنابراین نباید ابتلا به این بیماری را پایان زندگی اجتماعی یا استقلال فرد تلقی کرد.
وی درباره تأثیر انگ اجتماعی بر تشخیص و درمان آلزایمر اظهار کرد: ترس از قضاوت، شرم و باورهای نادرست می‌تواند فرد مبتلا و خانواده او را از مراجعه برای ارزیابی تخصصی بازدارد. مقابله با انگ اجتماعی تنها با اطلاع‌رسانی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تغییر در رفتار و زبان جامعه نسبت به افراد مبتلا است.
به گفته مودی، حفظ کرامت فرد مبتلا، جلوگیری از حذف او از فعالیت‌های اجتماعی و فراهم کردن امکان مشارکت متناسب با توانایی‌های فرد، از نکات مهم در مواجهه با آلزایمر است.
آیا آلزایمر ارثی است؟
مودی درباره نقش عوامل ژنتیکی در ابتلا به آلزایمر گفت: سابقه خانوادگی به معنای حتمی بودن ابتلا نیست. آلزایمر در اغلب موارد بیماری‌ای چندعاملی است و عواملی مانند سن، ژنتیک، بیماری‌های زمینه‌ای، سبک زندگی و عوامل محیطی در بروز آن نقش دارند.
وی ادامه داد: در نوع شایع و دیررس آلزایمر، برخی تغییرات ژنتیکی مانند APOE ε4 می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند، اما وجود این نوع ژن به معنای قطعی بودن ابتلا نیست و نداشتن آن نیز تضمین‌کننده عدم ابتلا نخواهد بود.
مودی با اشاره به آلزایمر خانوادگی زودرس گفت: این نوع بیماری بسیار نادرتر است و در برخی خانواده‌ها جهش‌هایی در ژن‌هایی مانند APP، PSEN1 و PSEN2 با الگوی وراثتی مشخص همراه است. در بررسی سابقه خانوادگی، سن شروع بیماری و تعداد افراد مبتلا اهمیت دارد.
وی درباره آزمایش‌های ژنتیکی نیز توضیح داد: آزمایش‌هایی مانند بررسی APOE در افراد سالم معمولاً نمی‌توانند ابتلا به آلزایمر را به صورت قطعی پیش‌بینی کنند و نتایج آنها نباید بدون مشاوره تخصصی تفسیر شود.
به گفته مودی، در خانواده‌هایی که چندین فرد مبتلا به آلزایمر وجود دارد، به‌ویژه زمانی که بیماری در سنین پایین آغاز شده باشد، مشاوره ژنتیک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کنترل عوامل خطر برای حفظ سلامت مغز
مودی با اشاره به عوامل خطر قابل اصلاح آلزایمر گفت: افزایش سن، سابقه خانوادگی و برخی عوامل ژنتیکی قابل تغییر نیستند، اما عواملی مانند فشارخون بالا، دیابت، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و برخی عوامل مرتبط با سبک زندگی را می‌توان مدیریت کرد.
وی افزود: فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، حفظ وزن مناسب، کنترل فشارخون و دیابت، ترک سیگار، خواب کافی، حفظ ارتباطات اجتماعی و انجام فعالیت‌های ذهنی می‌تواند در حفظ سلامت مغز نقش داشته باشد.
مودی درباره نقش خواب در سلامت شناختی نیز اظهار کرد: خواب کافی و باکیفیت از عوامل مهم در حفظ سلامت مغز است. در زمان خواب، فرایندهای مختلفی در مغز انجام می‌شود و خواب با فرایندهای مرتبط با دفع برخی مواد زائد مغزی از جمله بتاآمیلوئید ارتباط دارد.
وی توصیه کرد سالمندان برای بهبود کیفیت خواب، ساعت خواب و بیداری منظمی داشته باشند، مصرف چای و قهوه را در ساعات پایانی روز کاهش دهند، پیش از خواب استفاده از تلفن همراه و تلویزیون را محدود کنند و فعالیت بدنی متناسب با شرایط خود داشته باشند.
رئیس مرکز تحقیقات سلامت سالمندان دانشگاه علوم پزشکی بیرجند تأکید کرد: در صورت تداوم مشکلات خواب، بی‌خوابی یا بیدار شدن‌های مکرر در طول شب، لازم است فرد برای بررسی علت مشکل به پزشک مراجعه کند.
هر فراموشی نشانه آلزایمر نیست
وی با تأکید بر اینکه هر فراموشی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست، گفت: فراموشی می‌تواند دلایل جسمی یا روانی مختلفی داشته باشد و تشخیص دمانس بر اساس یک علامت ساده مانند فراموشی انجام نمی‌شود.
مودی ادامه داد: اگر مشکلات حافظه پایدار و پیشرونده باشند یا با اختلال در فعالیت‌های روزمره همراه شوند، فرد باید برای ارزیابی تخصصی مراجعه کند. تشخیص زودهنگام می‌تواند فرصت بیشتری برای مدیریت بیماری، برنامه‌ریزی درمانی، توان‌بخشی و حمایت از فرد و خانواده فراهم کند.
رئیس مرکز تحقیقات سلامت سالمندان دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در پایان با تأکید بر اهمیت حمایت از خانواده و مراقبان افراد مبتلا به آلزایمر گفت: خانواده‌ها نباید از ترس قضاوت، مراجعه برای ارزیابی و تشخیص تخصصی را به تأخیر بیندازند.
وی افزود: حفظ کرامت فرد مبتلا، حذف نکردن او از فعالیت‌های اجتماعی و استفاده از خدمات درمانی، توان‌بخشی و حمایتی از اهمیت زیادی برخوردار است. افزایش آگاهی عمومی می‌تواند به کاهش انگ اجتماعی و فراهم شدن حمایت مؤثرتر از افراد مبتلا و خانواده‌های آنان کمک کند.
به گفته مودی، هفته ملی سالمند فرصت مناسبی است تا جامعه بیش از گذشته به سلامت جسمی و شناختی سالمندان توجه کند و این واقعیت را مورد تأکید قرار دهد که سالمندی با بیماری یکسان نیست و دمانس نیز بخش طبیعی روند سالمندی محسوب نمی‌شود.
انتهای پیام
