دکتر فاطمه نعمتی روز دوشنبه ۱۳ مهر در نخستین جلسه از سلسله‌جلسات «سبک زندگی دانشجویی» با موضوع «هنر نه گفتن» با تأکید بر اهمیت مهارت جرأت‌مندی در روابط بین‌فردی، اظهار کرد: جرأت‌مندی به معنای توانایی بیان صریح، روشن، قاطع و محترمانه احساسات، نیازها و خواسته‌هاست؛ به‌گونه‌ای که هم حقوق فرد حفظ شود و هم به طرف مقابل بی‌احترامی نشود.
وی با بیان اینکه انسان موجودی اجتماعی است و بخش مهمی از زندگی او در تعامل با دیگران شکل می‌گیرد، افزود: برای داشتن روابط سالم و جلوگیری از تنش‌های احتمالی، افراد باید به مهارت‌های ارتباطی مجهز باشند و یکی از مهم‌ترین این مهارت‌ها، جرأت‌مندی است که «نه گفتن» یکی از جلوه‌های آن محسوب می‌شود.
وی با اشاره به دشواری بسیاری از افراد در بیان کلمه «نه»، گفت: ترس از ناراحت کردن دیگران، نگرانی از قضاوت شدن، رودربایستی، احساس گناه، ترس از طرد شدن و از دست دادن رابطه و نیاز به تأیید دیگران از جمله عواملی هستند که می‌توانند مانع نه گفتن قاطعانه شوند.
عضو هیئت علمی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تبریز ادامه داد: گاهی افراد برای اینکه دیگران از آنها راضی باشند، خواسته‌های خود را نادیده می‌گیرند و به درخواست‌هایی پاسخ مثبت می‌دهند که با تمایل، توان، زمان یا ارزش‌هایشان سازگار نیست؛ تداوم چنین رفتاری می‌تواند به کاهش عزت‌نفس، ناکامی، سرخوردگی و افزایش فشار روانی منجر شود.
وی با اشاره به نقش برخی باورهای ناکارآمد در ناتوانی افراد برای نه گفتن، بیان کرد: باورهایی مانند «اگر بخواهم دیگران دوستم داشته باشند، باید همیشه به آنها کمک کنم»، «باید همه را راضی نگه دارم» یا «اگر کسی از تصمیم من ناراحت شد، حتماً من اشتباه کرده‌ام» می‌تواند مانع رفتار قاطعانه شود و لازم است این باورها مورد بازنگری قرار گیرند.
وی با بیان اینکه نه گفتن در همه موقعیت‌ها به معنای رد کردن شخصیت طرف مقابل نیست، تأکید کرد: فرد می‌تواند درخواست یک شخص را نپذیرد، اما همچنان برای شخصیت او احترام قائل باشد؛ بنابراین، محترمانه بودن با تسلیم شدن در برابر خواسته دیگران تفاوت دارد.
نعمتی سه سبک اصلی ارتباطی را شامل سبک منفعلانه، پرخاشگرانه و قاطعانه دانست و گفت: در سبک منفعلانه، فرد نمی‌تواند خواسته‌ها و احساسات خود را به روشنی بیان کند و گاهی اجازه می‌دهد دیگران به جای او تصمیم بگیرند؛ این شیوه ممکن است در کوتاه‌مدت از بروز تنش جلوگیری کند، اما در بلندمدت می‌تواند به کاهش عزت‌نفس، ناکامی و حتی خشم پنهان منجر شود.
وی بیان کرد: در سبک پرخاشگرانه، فرد خواسته‌ها و نظرات خود را با لحن تند، تهدیدآمیز یا تحقیرکننده مطرح می‌کند و اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت به خواسته خود برسد، اما در ادامه احتمال طرد شدن و ایجاد فاصله در روابط افزایش می‌یابد.
وی سبک قاطعانه را مناسب‌ترین شیوه برای مدیریت روابط بین‌فردی عنوان کرد و گفت: در این سبک، فرد ضمن حفظ حقوق و شخصیت خود، خواسته‌ها، احساسات و نظراتش را روشن، صریح و محترمانه بیان می‌کند و در عین حال به حقوق و احساسات طرف مقابل نیز احترام می‌گذارد.
رئیس مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز با اشاره به برخی موقعیت‌هایی که نه گفتن در آنها ضروری است، مطرح کرد: زمانی که انجام یک درخواست خارج از توان، زمان یا مسئولیت فرد است، با ارزش‌ها و باورهای او همخوانی ندارد، موجب عقب ماندن از وظایف مهم‌تر می‌شود یا فرد احساس می‌کند طرف مقابل از محبت او سوءاستفاده می‌کند، باید بتواند پاسخ منفی و قاطعانه بدهد.
وی چند تکنیک کاربردی برای نه گفتن را تشریح کرد و گفت: در شرایطی که درخواست طرف مقابل کاملاً روشن است، می‌توان از «نه کوتاه و روشن» استفاده کرد؛ اما اگر فرد برای تصمیم‌گیری نیاز به زمان یا مشورت داشته باشد، بهتر است پیش از پاسخ، از تکنیک «مکث قبل از پاسخ» استفاده کند و بلافاصله تحت تأثیر فشار موقعیت تصمیم نگیرد.
وی ادامه داد: در روابط دوستانه و خانوادگی که فرد نمی‌خواهد رد درخواست موجب دلخوری شود، می‌توان از تکنیک «نه به علاوه دلیل کوتاه» استفاده کرد؛ همچنین در شرایطی که فرد تمایل دارد به طرف مقابل کمک کند اما امکان پذیرش درخواست را ندارد، ارائه یک «پیشنهاد جایگزین» می‌تواند راهکار مناسبی باشد.
نعمتی با اشاره به تکنیک «صفحه شکسته» نیز گفت: زمانی که فرد با وجود پاسخ منفی با اصرار طرف مقابل مواجه می‌شود، باید بدون پرخاشگری و تغییر موضع، پاسخ خود را به شکل محترمانه و ثابت تکرار کند و در برابر فشار برای تغییر تصمیم تسلیم نشود.
وی زبان بدن را نیز در نه گفتن مؤثر دانست و گفت: تماس چشمی مناسب، حالت بدنی آرام و صاف، صدای محکم و آرام و پرهیز از حرکات اضافی می‌تواند پیام قاطعیت را تقویت کند؛ پس از بیان «نه» نیز لازم نیست فرد توضیحات طولانی و غیرضروری ارائه دهد.
وی در پایان تأکید کرد: نه گفتن یک ویژگی ثابت شخصیتی نیست، بلکه مهارتی ارتباطی و یادگرفتنی است که با تمرین می‌توان آن را تقویت کرد. افراد باید بدانند که حق دارند برای حفظ حریم شخصی، آرامش روانی، زمان، توان و ارزش‌های خود در برخی موقعیت‌ها «نه» بگویند و ناراحت شدن دیگران نیز لزوماً به معنای اشتباه بودن تصمیم آنها نیست.
به گزارش ایسنا، این برنامه با هدف تقویت مهارت‌های ارتباطی و ارتقای سلامت روان دانشجویان، به همت مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز و با مشارکت کانون همیاران سلامت روان و کانون دخترانه ریحانه دانشگاه تبریز برگزار شد.
انتهای پیام
