حجت‌الاسلام مهدی ایمانی مقدم درگفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه اسلام با ویژگی عقلانیت خود از سایر ادیان متمایز می‌شود، اظهار کرد: دین سه رکن مناسک و عبادات، اخلاقیات و اعتقادات را شامل می‌شود و مهم‌ترین رکن آن، اعتقادات است. در نگاه اسلام، حدود ۴۷ آیه با تعابیری همچون «آمنوا و عملوا الصالحات» یا «یا ایها الذین آمنوا آمنوا» بر توجه به باورها تاکید دارد؛ زیرا باورها ریشه و خاستگاه رفتارها و کنش‌ها هستند. تنها دینی که بر باورهای عقلانی تاکید دارد و اصول اعتقادی را تقلیدی نمی‌داند، اسلام در قرائت اهل بیت است.
وی افزود: این نگاه به اسلام، دانشگاه اسلامی را دانشگاهی معقول و عقلایی معرفی می‌کند. رهبر شهید در ده‌ها سخنرانی از دهه ۷۰ به بعد، مسئله اسلامی شدن دانشگاه‌ها و ریشه آن، یعنی تولید علم دینی را مطرح کرد. علم دینی صرفا علوم الهیاتی یا علوم انسانی نیست، بلکه علوم پایه و فنی را نیز در بر می‌گیرد. در این نگاه، عالم پدیده‌ها را به عنوان مخلوق خدا مطالعه می‌کند، نه پدیده‌ای بریده از مبدا و معاد. در علوم انسانی نیز انسان به عنوان خلیفه الله مطالعه می‌شود، نه حیوان هوشمند ابزارساز. رسالت دانشگاه اسلامی از نگاه رهبری شهید، تولید علم دینی با همین رویکرد است.
ایمانی‌مقدم با تاکید بر اینکه نشانه دوم علم دینی و دانشگاه اسلامی، مفید بودن و ناظر به حل مسئله بودن کار علمی است، تصریح کرد: این موضوع از منابع دینی برخاسته است که تحصیل، تعلیم و تعلم علم بدون فایده و ثمر را به شدت نکوهش کرده‌اند. در روایتی از پیامبر آمده است که اهل جهنم از بوی تعفن عالمی که در پس علمش عمل نیست، در عذاب‌اند. چنین علمی به زنبور بی‌عسل تشبیه شده که نه تنها نفعی ندارد، بلکه موجب اتلاف منابع می‌شود. ویژگی سوم دانشگاه اسلامی این است که علاوه بر تربیت عالم، به خود علم نیز اهمیت می‌دهد؛ علمی که دارای مبدا و معاد باشد و در غایت خود به شناخت هستی مطلق برسد.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی خاطرنشان کرد: تربیت عالم و اخلاق عالم نیز اهمیت دارد. روایات فراوانی درباره بایسته‌های اخلاقی معلم، دانش‌آموز و دانشجو وجود دارد. اما مهم‌تر از همه، هویت‌بخشی به خود علم است؛ زیرا علم سکولار نیست و در نهایت انسان را به جهان‌بینی و ایدئولوژی می‌رساند. رهبری شهید در سخنان متعددی از فضای غرب‌زدگی در دانشگاه که علم را بریده از مبدا و معاد مطالعه می‌کند، گله کرده‌اند. در کشورهایی علوم انسانی اهمیت دست دوم دارد، در حالی که در کشورهای دیگری علوم انسانی حتی مهم‌تر از علوم طبیعی و فنی تلقی می‌شود.
نیازمند علوم انسانی بومی و مسئله محور هستیم
وی ادامه داد: نسبت علوم انسانی و علوم طبیعی مانند نسبت راننده و اتومبیل یا روح و جان است. هرچه امکانات اتومبیل بالاتر باشد، اما راننده شایستگی نداشته باشد، خطرش بیشتر است. جنگ جهانی اول و دوم با قریب به ۱۰۰ میلیون کشته، محصول علمی بود که در دست انسان‌های نااهل قرار گرفت. لذا توأمان بودن تعلیم و تزکیه در قرآن نیز به همین دلیل مورد تاکید است. علوم انسانی باید در گام اول بومی شود و ناظر به حل مسئله خود کشور مورد مطالعه قرار گیرد. انسان‌ها چندلایه و پیچیده‌اند و نمی‌توان نسخه‌ای را در بوم و اقلیم دیگر تعمیم داد.
ایمانی‌مقدم با بیان اینکه تجویز علوم انسانی برای جوان اروپایی، آمریکایی یا انگلیسی کاملا متفاوت از جوان در فضای بومی ایرانی است، اظهار کرد: حتی مسئله جوان بوشهری با جوان مشهدی متفاوت است. گام اول بومی‌سازی علوم انسانی و گام دوم تحول در آن است. باید بپذیریم که نیاز به شکستن چارچوب‌ها، اسطوره‌ها و دگم‌گرایی‌های حاکم در علوم انسانی داریم. برخی متخصصان علوم انسانی اجازه این چارچوب‌شکنی را نمی‌دهند. گرایش کم به رشته‌های علوم انسانی و اعتماد کمتر مدیران به تجویزهای آن، نشان‌دهنده ناکارآمدی است. جز چند رشته درآمدزا، سایر رشته‌های علوم انسانی مورد بی‌مهری قرار گرفته‌اند.
اسلامی کردن علوم یعنی مبدا و معاد بخشیدن و انتخاب موضوعات مفید برای پژوهش
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان‌رضوی افزود: این امر نیازمند تجدیدنظر در مبانی و روش‌های علوم انسانی و تحول‌خواهی است. اسلامی کردن علوم یعنی مبدا و معاد بخشیدن، ناظر به حل مسئله بودن و انتخاب موضوعات مفید برای پژوهش. این نگاه حتی شامل علوم طبیعی نیز می‌شود. حدود ۵۰۰ آیه قرآن درباره آیات تکوینی خداوند است.
وی با تاکید بر اینکه آیت الله جوادی آملی می‌گویند علم اگر علم باشد و مشمول اوهام و خیالات نشود، ذاتا مقدس است، تصریح کرد: مطالعه قول خدا علوم حوزوی را شامل می‌شود و مطالعه فعل خدا که علوم طبیعی و مهندسی را در بر می‌گیرد. در علوم طبیعی، این نگاه در انتخاب موضوع قداست ایجاد می‌کند. مثلا تحقیق درباره سلاح‌های کشتار جمعی یا تولید مواد روانگردان کنار گذاشته می‌شود. در روش نیز رعایت حق مخاطب و مورد آزمایش، حقوق انسانی و پرهیز از روش‌های گناه‌آلود مورد توجه قرار می‌گیرد. هدف نهایی نیز سعادت است و این نگاه در مبدا، معاد و روش جهت‌دهی می‌کند.
ایمانی‌مقدم خاطرنشان کرد: اسلامی کردن علوم صرفا در علوم انسانی نیست، بلکه علوم پایه را نیز شامل می‌شود. اگر استاد فیزیک و شیمی با این نگاه الهی وارد دانشگاه شود، دانشگاه را مسجد و آزمایشگاه را محل تقرب الی الله می‌داند. همان‌گونه که انسان هنگام قرائت قرآن حس تقدس دارد و مواظب رفتار و گویش خود است، در مطالعه آیات تکوینی خدا نیز باید مواظب پوشش، موضوع و روش انتخاب خود باشد. تحول در علوم انسانی نیز نباید صرفا محدود به دروس معارف یا تغییر سرفصل‌ها شود.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان‌رضوی با اشاره به اینکه صرف گذاشتن چند درس برای دینی و اخلاقی کردن دانشجو یا استاد، نوعی سکولاریزه کردن علم و دانشگاه است، اظهار کرد: در این حالت، علوم دیگر کاری به دین، مبدا و خدا ندارند و فقط دروس معارف باقی می‌مانند که عملا نتیجه نمی‌دهد. باید دروس معارف معتبر در همه رشته‌ها و دروس تخصصی ارائه شود. اساتید دانشگاه یزد و سپس دانشگاه تهران، ۲۳ جلد کتاب درباره تدریس با جهت‌گیری الهی در علوم پایه، فیزیک، شیمی و علوم ورزشی نوشتند. این نگاه توحیدی باید حتی در دروس تخصصی حضور یابد و در نگاه کلان‌تر شامل همه علوم شود.
انتهای پیام
