احسان فدایی در سلسله کارگاه‌های کافه مهارت «سلامت روان، هدف‌گذاری و معنا زندگی» که امروز سه‌شنبه ۱۴ مهر در بستر فضای مجازی برگزار شد، با اشاره به تعریف سازمان جهانی بهداشت اظهار کرد: رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی به این معناست که حتی اگر مشکلات زیاد هم باشند، انسان همچنان احساس آرامش کند. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «اَلا بِذِکرِ اللهِ تَطمَئِنُّ القُلوب» وقتی ذکر خدا می‌گوییم، به زندگی معنا می‌بخشیم؛ نماز، عبادت و شکرگزاری روزانه از مؤلفه‌های انسان سالم‌اند.
این روانشناس پنج بُعد سلامت روان را؛ جسمانی (خواب، تغذیه، ورزش و بهداشت)، هیجانی (شناخت و تنظیم احساسات)، شناختی (تفکر واقع‌بینانه، تمرکز و تصمیم‌گیری)، اجتماعی (ارتباط سالم، حمایت و همدلی) و معنوی (ایمان، دعا، شکر و صبر) برشمرد و تأکید کرد: ضعف در هر یک از این ابعاد می‌تواند کل منظومه سلامت روان را مختل کند.
وی به چالش‌های روزمره دانشجویان پرداخت و گفت: دانشجویانی که شب‌ها ساعت یک یا دو می‌خوابند، نمی‌توانند از خودشان انتظار سلامت روان داشته باشند. همچنین افرادی که صبحانه را حذف کرده‌اند، انتظار نداشته باشند تا ظهر سر کلاس هوشیار و شاد بمانند.
این روانشناس ادامه داد: افراد به ویژه جوانان یک ساعت پیش از خواب گوشی دست نگیرند و سعی کنند خواب کافی داشته باشند همچنین صبحانه را ولو به اندازه یک لقمه بخورند. از طرفی افراد باید محیط کار و زندگی‌تان را تمیز و مرتب کنند؛ همین تمیزکاری ساده می‌تواند به فرد انگیزه بدهد و سلامت روان را بالا ببرد.
فدایی در این بخش بر مفهوم «کنترل‌پذیری» تأکید کرد و گفت: اگر فرد خود را در مرداب تصمیمات ببیند و احساس کند کنترل زندگی از دست رفته، این بدترین حالتی است که می‌تواند به انسان دست دهد.
هدف‌گذاری؛ پل میان خواستن و رسیدن
فدایی هدف را چراغی روشن که تمام فعالیت‌های ما را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد، توصیف کرد و گفت: هدف جهت‌دهنده رفتار است، باعث افزایش انگیزه، تمرکز و پایداری می‌شود و بدون هدف، انرژی پراکنده خواهد شد.
این استاد دانشگاه فرهنگیان ادامه داد: نظریه «لاک و لاتام» دو روانشناس آمریکایی و کانادایی که در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ نشان دادند اهداف مشخص و چالشی، عملکرد را بالا می‌برند و بازخورد منظم، مسیر رسیدن به هدف را هموار می‌کند.
فدایی بیان کرد: هدف باید مشخص، قابل اندازه‌گیری، دست‌یافتنی، مرتبط با ارزش‌ها و زماندار باشد؛ به عنوان مثال، اگر می‌گویید می‌خواهم پولدار بشوم، این هدف نیست؛ باید مسیر، روش و زمان رسیدن مشخص باشد.
این روانشناس با اشاره به نظریه خودتعیین‌گری که بر سه نیاز بنیادین خودمختاری، شایستگی و ارتباط تأکید دارد، گفت: افراد نیاز دارند با کسانی ارتباط داشته باشند که هدف را تجربه کرده‌اند و می‌توانند کمک‌تان کنند.
فدایی گفت: مهم‌ترین نکته این است که فرد به توان خود نگاه کند و به همان اندازه از خودش انتظار داشته باشد. هر فردی ظرفیت وجودی خاص خودش را دارد، لذا کمال‌گرایی افراطی گاهی نمی‌گذارد به موفقیت برسیم.
وی تأکید کرد: فرد باید هدف بزرگ را به گام‌های کوچک تقسیم کند تا احساس در برابر اهداف خود احساس درماندگی نکند. برای این کار فرد می‌تواند روزانه سه کار کوچک انتخاب و در پایان روز بررسی کند که تا چه اندازه در انجام آن موفق بوده، و به صورت هفتگی پیشرفت خودش را پیگیری کند.
فدایی در این زمینه به آموزه‌های اسلامی نیز استناد کرد و گفت: «امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «مَنِ اِشْتَغَلَ بِغَیْرِ اَلْمُهِمِّ (قَدْ) ضَیَّعَ اَلْأَهَمَّ»؛ کسی که مشغول کارهای غیرمهم شود، امور مهم‌تر را تباه می‌کند.»
این روانشناس در ادامه، یادآور شد: ویکتور فرانکل، روان‌پزشک اتریشی، در جریان جنگ جهانی دوم در اردوگاه‌های کار اجباری آلمان نازی زندانی شد و در همان شرایط طاقت‌فرسا، یکی از مهم‌ترین نظریه‌های روان‌پزشکی مدرن را پایه‌گذاری کرد.
فدایی گفت: فرانکل پس از بررسی‌های فراوان متوجه شد کسانی که در اردوگاه زنده می‌مانند، لزوماً سالم‌ترین، قوی‌ترین یا ثروتمندترین نبودند؛ اینها کسانی بودند که برای زندگی خود معنایی داشتند و به امید تحقق آن معنا، پس از پایان جنگ زنده ماندند.
وی ادامه داد: در جیب لباس یک زندانی کشته‌شده نوشته‌ای یافتند: «خدایت را با تمام قلبت، با تمام روحت و با تمام قدرتت دوست بدار. فرانکل این جمله را منشأ نظریه‌اش دانست؛ پاسخ مثبت به زندگی علی‌رغم هر آنچه با آن روبه‌رو می‌شویم، چرا که در نا امیدکننده‌ترین لحظات است که می‌توان بزرگ‌ترین معنا را یافت.
این روانشناس در خصوص تفاوت اساسی میان دیدگاه فرانکل و اسلام اظهار کرد: فرانکل می‌گوید معنا را از درون خودت پیدا کن، اما اسلام می‌گوید معنای زندگی را از طریق عبودیت آگاهانه و وحی الهی می‌توان دریافت کرد.
فدایی با طرح این پرسش که چرا هرچه امکانات رفاهی بیشتر می‌شود، آدم‌ها ناراضی‌ترند؟ گفت: علت اصلی دور شدن رشته معنوی ما از خدای متعال است. وقتی با خدا ارتباط نداریم و فکر می‌کنیم خودمان باید همه چیز را حل کنیم، معنای زندگی از دستمان می‌رود. امکانات زیاد شده، اما آن پیوند عمیق را گم کرده‌ایم.
این روانشناس با بیان اینکه سلامت روان، هدف‌گذاری و معنای زندگی سه ضلعی هستند که هر کدام دیگری را تغذیه می‌کند، گفت: سلامت روان توان زندگی، هدف‌گذاری مسیر زندگی و معنای زندگی سوخت زندگی ماست.
فدایی در پایان با استناد به آیه «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَی» تأکید کرد: رضایتمندی در گرو پذیرش نتیجه پس از تلاش است، چه آن نتیجه مثبت باشد چه منفی؛ چراکه تلاش، خودش ارزشمند است.
انتهای پیام
