در ضلع شرقی دهستان سراب ایوان، در ارتفاعات «درون دریژ» و بر فراز کوه مانشت، غاری قرار دارد که سال‌هاست نامش با ترس و افسانه گره خورده است. غار «طلسم» با دالان‌های پیچ‌درپیچ و باورهای عجیب محلی، به یکی از رازآلودترین جاذبه‌های طبیعی استان ایلام تبدیل شده است؛ جایی که بسیاری از کوهنوردان ترجیح می‌دهند فقط از بیرون نگاهش کنند.
طول این غار از ورودی تا انتها حدود ۳۰۰ متر است که ۱۰۰ متر نخست آن فضای باز و مابقی زیر سقفی پوشیده از استالاگتیت (چکنده) قرار دارد. در عمق ۱۰۰ متری، یک سه‌راهی وجود دارد که یکی از دهلیزهای آن ۲۰ متر عمق دارد و از فاصله ۱۰ متری به شدت تنگ و صعب‌العبور می‌شود.
پس از عبور از این مسیر دشوار، غار تا عمق ۲۰۰ متری به شکل نیم‌دایره امتداد می‌یابد و از ۲۶۰ متری به بعد مجرا باز هم باریک‌تر شده و بخشی از آن ریزش کرده است.
جنس سنگ‌های غار آهکی است و کف آن ترکیبی از خاک و سنگ گزارش شده است. این غار در سال ۱۳۶۹ توسط هیئت کوهنوردی استان ایلام و با همکاری امور سیاحتی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی شناسایی شد.
باورهای محلی در خصوص این غار چنان ریشه‌دار است که حتی نام «طلسم» را نیز از همین روایت‌ها گرفته است.
محسن کریمی از ساکنان سراب ایوان در این خصوص به ایسنا گفت: این غار عجیب و سحرآمیز است؛ اکثر کسانی که وارد آن می‌شوند بعد از مدتی بیمار می‌شوند.
وی افزود: این غار پناهگاه حیواناتی مانند مار، جغد، خفاش و عقرب است و به محض ورود به آن، هر وسیله روشنی بدون هیچ دلیلی خاموش می‌شود».
این شهروند بیان کرد: در ابتدای غار، خفاش‌ها همسفران کاوشگران هستند که اگر از قندیل‌های غار سر و ته نشده باشند، در حال پرواز در ارتفاعی نزدیک به صورت شما هستند. سنگ‌های آهکی و کف خاکی و سنگی، از دیگر ویژگی‌های این غار است.
فرزاد شریفی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام در خصوص این غار ظهار کرد: ادعای خاموش‌شدن خودبه‌خودی وسایل روشنایی در غار، یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های این سوژه است. اگرچه این ادعا در روایت‌های محلی رنگ و بوی فراطبیعی دارد، اما توضیح علمی ساده‌ای برای آن وجود دارد: تجمع دی‌اکسید کربن در فضاهای بسته و عمیق غارها.
وی خاطرنشان کرد: در غارهای آهکی، به‌ویژه در بخش‌های انتهایی که تهویه کافی وجود ندارد، دی‌اکسید کربن سنگین‌تر از هوا در کف یا لایه‌های پایینی تجمع می‌یابد. مطالعات انجام شده در غارهای مشابه نشان می‌دهد که در غلظت حدود ۳ درصد دی‌اکسید کربن، شعله لامپ‌ها خاموش می‌شود و اکسیژن کافی برای احتراق باقی نمی‌ماند.
شریفی بیان کرد: حتی در برخی غارهای جهان، ورود به مناطق پر از دی‌اکسید کربن باعث خاموش شدن فوری مشعل‌ها در عرض چند ثانیه می‌شود.
این مسئول اضافه کرد: نکته مهم دیگر اینکه تجمع دی‌اکسید کربن می‌تواند به سرگیجه، تنگی نفس، خستگی مفرط و حتی بیهوشی منجر شود؛ علائمی که در روایت‌های محلی به «بیمار شدن پس از بازدید» تعبیر شده است، در صورت حضور طولانی‌مدت در بخش‌های عمیق غار، این علائم می‌تواند شدیدتر شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام غار طلسم در سال ۱۳۹۹ همراه با تنگه ویژدرون از استان ایلام به عنوان «میراث طبیعی» ثبت ملی شد. این ثبت ملی، اهمیت این اثر طبیعی را از منظر حفاظتی تثبیت کرده است. با این حال، بر اساس گزارش‌ها، مسیر دسترسی به این غار همچنان «صعب‌العبور و سخت» توصیف می‌شود و برنامه‌هایی برای مرمت و تسهیل دسترسی به آن مطرح شده است.
شریفی افزود: از یک سو، غار طلسم به دلیل خطرات واقعی (حیوانات درنده، خفاش‌ها، احتمال تجمع دی‌اکسید کربن و مسیر ریزش‌کرده) برای گردشگری عمومی ایمن نیست. از سوی دیگر، این غار یکی از جاذبه‌های طبیعی ثبت‌شده استان است که می‌تواند در صورت مدیریت صحیح، مقصدی برای گردشگران ماجراجو و علاقه‌مند به ژئوتوریسم باشد.
باورهای محلی در خصوص «طلسم» و «ارواح»، اگرچه ریشه در ترس و ناآگاهی دارند، اما بازتاب‌دهنده خطرات واقعی این غار هستند فضایی بسته با تهویه محدود، سکونتگاه درندگان و خفاش‌ها، و مسیری که با هر متر عمق، دشوارتر و تاریک‌تر می‌شود. توضیح علمی تجمع دی‌اکسید کربن، هم خاموش شدن چراغ‌ها و هم بیماری بازدیدکنندگان را قابل درک می‌کند.
آیا زمان آن نرسیده که به جای تکرار افسانه «طلسم»، درباره ایمنی، تهویه و مدیریت بازدید این غار صحبت کنیم؟ پاسخ این پرسش، تعیین می‌کند که غار طلسم در آینده به یک جاذبه طبیعی ایمن و شناخته‌شده تبدیل شود، یا همچنان در هاله‌ای از ترس و ابهام باقی بماند.
انتهای پیام
