ابراهیم فیاض در گفت‌وگو با ایسنا، درباره مهم‌ترین عوامل کاهش اعتماد دانشجویان به نهادهای دانشگاهی اظهار کرد: یکی از مشکلات اصلی آموزش عالی، حرکت به سمت آموزش‌گرایی است؛ به‌گونه‌ای که دانشگاه به تدریج به یک آموزشگاه تبدیل شده و دانشجو بیشتر برای گذراندن واحدهای درسی و دریافت مدرک در آن حضور پیدا می‌کند.

وی افزود: در گذشته عنوان وزارتخانه «وزارت فرهنگ و آموزش عالی» بود، اما بعدها عنوان «وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» جای آن را گرفت. از نظر من، این تغییر نشان‌دهنده کمرنگ شدن وجه فرهنگی دانشگاه است. دانشگاه فقط محل انتقال دانش نیست و باید در کنار آموزش، کارکردهای فرهنگی، فکری و تربیتی نیز داشته باشد.

این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: بسیاری از نهادها و فعالیت‌هایی که می‌توانستند دانشگاه را به یک محیط علمی و فکری تبدیل کنند، به مرور تضعیف شدند و رابطه استاد و دانشجو نیز از شکل گذشته فاصله گرفت. امروز این رابطه بیشتر در چارچوب کلاس، مقاله و کتاب تعریف می‌شود و آن ارتباط فکری و علمی گسترده‌ای که میان استاد و دانشجو وجود داشت، کمتر دیده می‌شود.

فیاض با اشاره به تجربه خود از دانشگاه تهران گفت: زمانی کوی دانشگاه تهران و حتی دانشکده برای من جایگاهی شبیه معبد داشت. دانشجویان با جدیت درس می‌خواندند، کار می‌کردند و به دنبال فکر و علم بودند. دانشگاه برای ما معنا داشت، اما امروز این معنا تا حد زیادی کمرنگ شده است.

وی تصریح کرد: دانشگاه باید علاوه بر آموزش، یک زندگی علمی و فکری داشته باشد. زمانی کلاس‌های من گاهی بیشتر از زمان تعیین‌شده ادامه پیدا می‌کرد و دانشجویان تمایل داشتند بحث ادامه پیدا کند. این نوع ارتباط نشان می‌دهد که کلاس می‌تواند فراتر از انتقال مطالب درسی، به یک تجربه علمی و انسانی تبدیل شود.

شنیده نشدن دانشجو و شکل‌گیری احساس بیگانگی

این جامعه‌شناس درباره پیامدهای شنیده نشدن صدای دانشجویان اظهار کرد: وقتی دانشجو احساس کند صدایش شنیده نمی‌شود و در تصمیم‌گیری‌ها جایگاهی ندارد، به تدریج احساس بیگانگی می‌کند. این بیگانگی فقط متوجه مسئولان دانشگاه نیست و می‌تواند رابطه دانشجو با استاد و مجموعه دانشگاه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

فیاض افزود: سرمایه اجتماعی دانشگاه زمانی شکل می‌گیرد که اعضای آن احساس کنند در یک مجموعه مشترک قرار دارند. من همیشه به دانشجو بودن در دانشگاه تهران افتخار می‌کردم و امروز نیز اگر به عنوان استاد دانشگاه تهران هویتی دارم، این هویت در ارتباط با دانشجو معنا پیدا می‌کند؛ استاد بدون دانشجو بی‌معناست.

وی ادامه داد: حتی در کلاس خودم، زمانی که دانشجویان بعد از پایان کلاس خداحافظی می‌کنند و می‌بینم که از فضای کلاس لذت برده‌اند، این ارتباط برای من بسیار ارزشمند است. دانشگاه باید چنین رابطه انسانی و علمی میان استاد و دانشجو ایجاد کند، نه اینکه دانشجو صرفاً برای حضور در کلاس و گذراندن واحد به دانشگاه بیاید.

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش عملکرد دانشگاه در تقویت اعتماد دانشجویان گفت: اگر دانشگاه بخواهد اعتماد دانشجویان را بازسازی کند، باید دوباره به محیطی انسانی تبدیل شود. دانشگاه نباید فقط مجموعه‌ای از قواعد آموزشی باشد؛ بلکه باید فضایی برای زندگی علمی، فکری، فرهنگی و اجتماعی دانشجو فراهم کند.

فیاض افزود: در گذشته «تعلیم و تربیت» در کنار آموزش مورد توجه بود، اما امروز حتی بخشی از دانشجویان نخبه برای یافتن فضای علمی و فکری مورد انتظار خود، فعالیتشان را خارج از دانشگاه دنبال می‌کنند. وقتی دانشجوی المپیادی وارد دانشگاه می‌شود اما از فضای آن دچار سرخوردگی می‌شود و حتی تحصیل خود را رها می‌کند، باید درباره کارکرد دانشگاه تأمل کرد. وقتی دانشجوی دانشگاهی مانند صنعتی شریف، دانشگاه را صرفاً به عنوان سکویی برای رفتن به خارج از کشور می‌بیند، باید نسبت به این مسئله حساس بود؛ زیرا دانشگاه باید بتواند بخشی از نیازهای علمی و فکری دانشجو را در درون خود پاسخ دهد.

بازگشت فرهنگ و هنر به دانشگاه

وی با اشاره به راهکار ترمیم اعتماد میان دانشجویان و دانشگاه اظهار کرد: دانشگاه باید دوباره به یک محیط انسانی، فرهنگی و فکری تبدیل شود. یکی از عناصر مهم در این زمینه، توجه به فرهنگ و مذهب است؛ البته مذهبی که بتواند عقل و آرامش را تقویت کند.

این جامعه شناس ادامه داد: در گذشته چهره‌های فکری مانند مطهری و شریعتی در فضای دانشگاه حضور داشتند و روحانیانی نیز بودند که در حوزه علوم انسانی و ادبیات صاحب دانش بودند و در دانشگاه سخنرانی می‌کردند. امروز این نوع ارتباط بسیار کمرنگ شده است. همچنین هنر، ادبیات و فعالیت‌های فوق‌برنامه نیز از دانشگاه فاصله گرفته‌اند. دانشگاه فقط نباید محل درس خواندن باشد؛ فعالیت‌های فرهنگی و هنری می‌توانند به شکل‌گیری خلاقیت و هویت دانشگاهی کمک کنند.

فیاض با انتقاد از مقاله‌محوری در نظام دانشگاهی گفت: در گذشته استاد می‌توانست سال‌ها روی یک موضوع علمی کار کند و آثار متعددی به‌وجود آورد، اما امروز شاخص‌هایی مانند مقاله وISI  به معیارهای مهم ارزیابی تبدیل شده‌اند. وقتی تمام توجه دانشگاه به تولید مقاله و ارتقای رتبه علمی معطوف شود، ممکن است بخش‌هایی از حیات علمی دانشگاه نادیده گرفته شود. دانشگاه باید در کنار جایگاه علمی بیرونی، از درون نیز محیطی پویا برای تولید فکر، پژوهش و ارتباط میان استاد و دانشجو باشد.

وی افزود: دانشگاه باید از وضعیت فعلی فاصله بگیرد و دوباره به محیطی برای فرهیختگی، علم، تفکر و ارتباط انسانی تبدیل شود؛ زیرا اعتماد دانشجو زمانی شکل می‌گیرد که دانشگاه را صرفاً محل دریافت مدرک نبیند، بلکه آن را بخشی مؤثر از زندگی علمی و اجتماعی خود بداند.

انتهای پیام