یوسف ویسانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت بررسی عوامل مؤثر بر سلامت روان اظهار کرد: شناخت دقیق مسائل اجتماعی و بهداشتی، مستلزم استفاده از داده‌های معتبر و تحلیل علمی آن‌هاست؛ در این مسیر، باید علاوه بر ویژگی‌های فردی و اجتماعی، نقش عوامل محیطی و اقلیمی را نیز بررسی کرد تا تصویری جامع‌تر از وضعیت موجود به دست آید.

وی خاطرنشان کرد: استان ایلام به‌دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی و تفاوت‌های محسوس دمایی در مناطق مختلف، ظرفیت مناسبی برای بررسی ارتباط شرایط جوی با برخی پیامدهای سلامت روان دارد. بر همین اساس، این پرسش مطرح شد که آیا تغییرات دمایی می‌تواند با تغییر در میزان بروز رفتارهای آسیب‌زا ارتباط داشته باشد و آیا می‌توان از داده‌های موجود برای شناسایی الگوهای احتمالی استفاده کرد؟

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام ادامه داد: در مطالعات اپیدمیولوژیک، لزوماً لازم نیست اطلاعات همه افراد به‌صورت جداگانه گردآوری شود؛ بلکه در برخی پژوهش‌ها می‌توان داده‌های جمعیتی و روندهای ثبت‌شده در سطح مناطق جغرافیایی را در کنار یکدیگر قرار داد و ارتباط میان متغیرهای مختلف را بررسی کرد.

مطالعات جمعیت‌محور؛ ابزاری برای شناسایی الگوهای خطر

وی با اشاره به یکی از روش‌های مورد استفاده در این حوزه بیان کرد: مطالعات بوم‌شناختی یا اکولوژیک، از جمله روش‌هایی هستند که در آن‌ها داده‌های جمعیتی در سطح مناطق یا گروه‌های جغرافیایی تحلیل می‌شوند. در این مطالعات می‌توان روند یک شاخص را در بازه‌های زمانی مختلف بررسی کرد و ارتباط احتمالی آن را با متغیرهای محیطی، اقتصادی و اجتماعی سنجید.

ویسانی توضیح داد: برای مثال، می‌توان تغییرات سالانه یک پیامد سلامت را با شاخص‌های اقلیمی در یک دوره چندساله مقایسه کرد و بررسی کرد که آیا میان این متغیرها الگوی آماری مشخصی وجود دارد یا خیر. البته مشاهده ارتباط آماری در سطح جمعیت، به‌تنهایی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی در سطح افراد نیست و نتایج باید با توجه به محدودیت‌های روش‌شناختی تفسیر شوند.

وی با تأکید بر ضرورت طراحی دقیق مطالعات پژوهشی یادآور کرد: پیش از اجرای هر طرح مداخله‌ای، باید وضعیت موجود به‌درستی مشخص شود؛ برای نمونه، لازم است میزان پایه پیامد مورد بررسی، جمعیت هدف، بازه زمانی مطالعه و میزان تغییر مورد انتظار تعیین شود تا بتوان اثربخشی مداخلات را در مراحل بعدی ارزیابی کرد.

ضرورت طراحی برنامه‌های پیشگیرانه مبتنی بر شواهد

این پژوهشگر با اشاره به اهمیت تبدیل یافته‌های علمی به برنامه‌های اجرایی یادآوری کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند در زمینه طراحی مطالعات، تحلیل داده‌ها، شناسایی مناطق دارای اولویت و ارائه راهکارهای مبتنی بر شواهد نقش‌آفرینی کنند؛ بااین‌حال، اجرای برنامه‌های گسترده در سطح استان به همکاری دستگاه‌های اجرایی و تأمین منابع مالی و انسانی نیاز دارد.

وی تشریح کرد: در حوزه پیشگیری از خودکشی، شناسایی به‌موقع افراد در معرض خطر، غربالگری هدفمند و فراهم‌کردن امکان دسترسی به خدمات تخصصی سلامت روان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این زمینه، وجود نیروی انسانی متخصص به‌تنهایی کافی نیست و باید برنامه‌ای مشخص برای استفاده مؤثر از ظرفیت کارشناسان و روان‌شناسان تدوین شود.

ویسانی تصریح کرد: اگر برنامه‌های پیشگیرانه بر اساس اطلاعات معتبر، نیازهای واقعی جمعیت و ارزیابی مستمر نتایج طراحی شوند، امکان استفاده هدفمندتر از ظرفیت‌های موجود فراهم خواهد شد. به همین دلیل، همکاری دانشگاه، نظام سلامت و دستگاه‌های اجرایی برای تدوین و اجرای برنامه‌های منطقه‌ای ضروری است.

وضعیت استان ایلام و ضرورت توجه به روندهای بلندمدت

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی استان ایلام با اشاره به روند خودکشی در این استان اظهار کرد: آنچه در بررسی‌های پیشین توجه مرا به این موضوع جلب کرد، بالا بودن میزان ثبت‌شده این پیامد در استان ایلام در مقایسه با بسیاری از استان‌های دیگر بود. در یکی از مطالعات مرور نظام‌مند که به آن اشاره دارم، میزان خودکشی در استان حدود ۲۳ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده بود؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت استان را نشان می‌داد.

وی توضیح داد: بررسی آمارهای سالانه نیز نشان می‌داد که مسئله محدود به یک مقطع زمانی خاص نیست و در سال‌های مختلف، ارقام قابل‌توجهی ثبت شده است. در برخی سال‌ها، تعداد موارد فوت ناشی از خودکشی در استان، بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، در محدوده حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ مورد قرار داشته است.

ویسانی با تأکید بر ضرورت تفسیر دقیق این آمارها تشریح کرد: برای ارزیابی روند تغییرات، باید آمارهای سالانه با توجه به جمعیت هر سال، کیفیت ثبت اطلاعات و تفاوت میان شاخص‌های مورد استفاده بررسی شوند. همچنین، شناسایی عوامل مرتبط با این وضعیت نیازمند مطالعات تکمیلی و بهره‌گیری از دیدگاه متخصصان حوزه‌های روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و اپیدمیولوژی است.

وی در پایان تأکید کرد: استفاده از داده‌های معتبر، بررسی روندهای بلندمدت و طراحی مطالعات متناسب با شرایط بومی استان می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسئله و تدوین برنامه‌های پیشگیرانه کمک کند. هدف نهایی باید آن باشد که شواهد علمی از سطح مقاله و گزارش پژوهشی فراتر بروند و در تصمیم‌گیری‌های اجرایی و ارتقای سلامت جامعه مورد استفاده قرار گیرند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی استان ایلام گفت: نتایج بررسی میزان تاثیر عوامل اقلیمی بر سلامت روان در آدرس الکترونیکی زیر قابل مشاهده است.

تعیین بار بیماری (سالهای زندگی توام با ناتوانی) ناشی از خودکشی در استان ایلام در فاصله سال‌های ۱۴۰۰-۱۳۹۱

https://jhsp.medilam.ac.ir/article-۱-۳۸-en.html&sw=Veisani

بررسی تاثیر شاخص دمای معادل فیزیولوژیک بر میزان اقدام به خودکشی در استان ایلام در فاصله سال‌های ۱۳۹۹-۱۳۹۰

https://doi.org/۱۰.۱۰۱۶/j.actpsy.۲۰۲۶.۱۰۶۶۷۸

انتهای پیام