قاسم قدری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وضعیت تجهیزات و فناوری‌های مورد استفاده در اکتشاف معادن اظهار کرد: اکتشاف معدنی به ابزارآلات و تجهیزات به‌روز نیاز دارد، اما در حال حاضر تجهیزات مورد استفاده در این حوزه به اندازه کافی به‌روز نیستند و بسیاری از سازمان‌های دولتی نیز همچنان از امکانات قدیمی استفاده می‌کنند. البته در برخی زمینه‌ها، از جمله کاربرد هوش مصنوعی در فعالیت‌های مرتبط با اکتشاف و سنجش از دور، اقدامات جدیدی در حال انجام است.

وی با بیان اینکه ایران از ظرفیت معدنی بالایی برخوردار است، افزود: برای نمونه، در وب‌سایت سازمان مربوطه به شناسایی حدود ۱۹۵ بلوک جدید در استان آذربایجان شرقی اشاره شده که از ظرفیت مناسبی در زمینه ذخایر آهن و طلا برخوردارند. این موضوع نشان می‌دهد که ظرفیت‌های معدنی قابل‌توجهی در کشور وجود دارد و فعالیت‌های اکتشافی نیز در حال انجام است.

این کارشناس و پژوهشگر زمین‌شناسی درباره تأثیر پیشرفت فناوری بر افزایش راندمان فعالیت‌های معدنی بیان کرد: در گذشته، بخشی از فعالیت‌های معدنی به‌صورت دستی انجام می‌شد و میزان استخراج و خروجی کار نیز محدودتر بود، اما امروز با استفاده از ماشین‌آلات سنگین و تجهیزات خودکار، امکان افزایش بهره‌وری فراهم شده است. خودکارسازی بخشی از عملیات می‌تواند خستگی نیروی انسانی و احتمال بروز خطا را کاهش دهد و راندمان فعالیت‌ها را افزایش دهد.

قدری ادامه داد: استفاده از فناوری‌های جدید تنها به ماشین‌آلات استخراج محدود نمی‌شود، بلکه تجهیزات به‌روز در نقشه‌برداری، ژئوفیزیک و دیگر مراحل فعالیت‌های معدنی نیز اهمیت دارند. هرچه بتوانیم از فناوری‌های جدیدتر در بخش‌های مختلف معدن استفاده کنیم، زمینه افزایش بهره‌وری و بهبود عملکرد این بخش بیشتر فراهم می‌شود.

وی با اشاره به فرسودگی ماشین‌آلات معدنی افزود: متوسط عمر بیل‌های معدنی مورد استفاده در برخی فعالیت‌ها از ۱۵ سال گذشته است و کمبود ماشین‌آلات جدید موجب افزایش استهلاک و کاهش راندمان می‌شود. استفاده از تجهیزات متناسب با فناوری روز می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های ناشی از فرسودگی، بهره‌وری فعالیت‌های معدنی را افزایش دهد.

راهنما پارک موزه علوم‌زمین در مشهد با اشاره به کمبود بودجه به عنوان مهم‌ترین چالش در شناسایی ذخایر پنهان معدنی گفت: در بسیاری از فعالیت‌ها، تأمین منابع مالی و جذب سرمایه‌گذار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. اگر بودجه کافی در اختیار بخش‌های دولتی و خصوصی قرار گیرد و سرمایه‌گذاری انجام شود، بسیاری از مشکلات قابل حل خواهد بود؛ بنابراین تأمین منابع مالی یکی از مسائل اساسی در توسعه فعالیت‌های اکتشافی و معدنی است.

بازار کار رشته زمین‌شناسی باید به دانشجویان معرفی شود

قدری درباره نیازهای تخصصی و علمی برای افزایش دقت اکتشافات معدنی در خراسان رضوی اظهار کرد: یکی از مسائل این حوزه، کمبود نیروی متخصص زمین‌شناسی است که بخشی از آن را می‌توان ناشی از معرفی نشدن مناسب فرصت‌های شغلی این رشته دانست. گاهی دانشجویان از همان ابتدای ورود به دانشگاه با این پیام مواجه می‌شوند که آینده شغلی روشنی در انتظارشان نیست؛ در نتیجه، به‌جای آنکه برای فعالیت در این حوزه تشویق شوند، نسبت به رشته خود دلسرد می‌شوند.

وی با تأکید بر اهمیت زمین‌شناسی به‌عنوان یکی از رشته‌های پایه و کلیدی افزود: این رشته در سطح جهان اهمیت دارد، اما زمانی که محیط‌های کاری و مسیرهای شغلی آن به‌درستی برای دانشجویان ترسیم نشود، آنان نمی‌توانند چشم‌انداز روشنی از آینده حرفه‌ای خود داشته باشند و ممکن است از ادامه فعالیت در این حوزه منصرف شوند.

این پژوهشگر با اشاره به تناقض میان برخی اظهارات درباره کمبود نیروی متخصص و وضعیت جذب نیرو ادامه داد: در حالی که در اخبار از کمبود متخصصان زمین‌شناسی و معدن در کشور صحبت می‌شود، درباره میزان نیاز واقعی به این نیروها و امکان جذب آنان نیز ابهام‌هایی وجود دارد. گاهی اعلام می‌شود که به نیروی متخصص نیاز است، اما هنگامی که بحث تأمین یا معرفی نیرو مطرح می‌شود، پاسخ‌ها با این اعلام نیاز همخوانی ندارد. این وضعیت، شناخت مسیر ورود به بازار کار را برای دانش‌آموختگان دشوار می‌کند.

فرآوری مواد معدنی؛ حلقه گمشده زنجیره معدن

قدری با اشاره به ضرورت تربیت نیروی متخصص در رشته‌های مرتبط با معدن بیان کرد: علاوه بر زمین‌شناسی و مهندسی معدن، دانش‌آموختگان رشته‌هایی مانند شیمی و متالورژی نیز می‌توانند در این حوزه نقش مؤثری داشته باشند. در این میان، فرآوری مواد معدنی اهمیت ویژه‌ای دارد و به اعتقاد من، یکی از حلقه‌های گمشده زنجیره معدن است.

وی با بیان اینکه فرآوری می‌تواند ارزش افزوده قابل‌توجهی ایجاد کند، افزود: اگر مواد معدنی به‌جای فروش به‌صورت خام، با انجام فرایندهای تکمیلی به محصولات باارزش‌تری تبدیل شوند، ارزش اقتصادی آن‌ها افزایش می‌یابد. برای مثال، ممکن است ماده‌ای معدنی با قیمت هزار تومان فروخته شود، اما با صرف هزینه‌ای فرضی معادل ۲۰ هزار تومان برای فرآوری، ارزش آن به ۱۰۰ هزار تومان برسد. این مثال نشان می‌دهد که فرآوری تا چه اندازه می‌تواند در افزایش ارزش اقتصادی مواد معدنی مؤثر باشد.

این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت معرفی طیف گسترده‌تری از فرصت‌های شغلی رشته زمین‌شناسی گفت: فعالیت حرفه‌ای زمین‌شناسان الزاماً به حضور در محیط معدن محدود نمی‌شود. آنان می‌توانند در دفترهای فنی، پروژه‌های سنجش از دور، پردازش تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) فعالیت کنند. با این حال، گاهی تنها دشواری‌های کار در محیط معدن به دانشجویان نشان داده می‌شود و سایر فرصت‌های شغلی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؛ در نتیجه، برخی دانشجویان پیش از شناخت کامل ظرفیت‌های این رشته از آن فاصله می‌گیرند.

قدری با اشاره به نقش نهادهای مختلف در سیاست‌گذاری و فعالیت‌های معدنی تصریح کرد: سازمان صنعت، معدن و تجارت، سازمان زمین‌شناسی، سازمان نظام مهندسی معدن، خانه معدن و شرکت‌های فعال در این حوزه، از جمله مجموعه‌هایی هستند که بر فعالیت‌های معدنی تأثیر می‌گذارند و در تعیین سیاست‌ها و مسیر اجرای فعالیت‌ها نقش دارند.

وی افزود: تعدد نهادهای اثرگذار و تفاوت سیاست‌ها و رویکردهای آن‌ها می‌تواند مسیر ورود به بخش معدن را برای افراد و سرمایه‌گذاران دشوار کند. هنگامی که متقاضی با فرایندهای متعدد و تصمیم‌گیری‌های متفاوت مواجه می‌شود، ممکن است از ادامه کار منصرف شود؛ بنابراین هماهنگی میان نهادهای مرتبط و مشخص بودن مسیر فعالیت در این حوزه اهمیت زیادی دارد.

این پژوهشگر با انتقاد از طولانی بودن فرایند صدور مجوزهای معدنی اظهار کرد: صرف معرفی یک محدوده معدنی با ظرفیت مناسب برای جذب سرمایه‌گذار کافی نیست؛ زیرا متقاضی هنگام ورود به مرحله دریافت مجوزها ممکن است با فرایندی طولانی و پیچیده مواجه شده و از ادامه فعالیت منصرف شود. در شرایطی که یک معدن می‌تواند در مدت چهار ماه به مرحله فعالیت و تولید برسد و برای حدود ۱۰۰ نفر اشتغال ایجاد کند، طول کشیدن فرایند دریافت مجوزها تا دو سال و نیم، مانعی جدی در مسیر بهره‌برداری از ظرفیت‌های معدنی است.

قدری ادامه داد: بسیاری از مراحل اداری را می‌توان با استفاده از سامانه‌های الکترونیکی ساده‌تر کرد. اگر امکان ثبت درخواست، پیگیری و طی کردن مراحل صدور مجوز به‌صورت برخط فراهم شود و تعداد مراحل غیرضروری کاهش یابد، زمان انتظار متقاضیان کمتر خواهد شد. تسهیل این فرایندها می‌تواند به فعال شدن سریع‌تر معادن و ایجاد فرصت‌های شغلی کمک کند.

وی با اشاره به اهمیت زمان بازگشت سرمایه در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران گفت: سرمایه‌گذار هنگام انتخاب حوزه فعالیت، میزان ریسک و زمان بازگشت سرمایه را در نظر می‌گیرد. در شرایطی که فعالیت‌هایی مانند خریدوفروش طلا، خودرو یا ملک ممکن است از نگاه سرمایه‌گذار بازگشت سرمایه سریع‌تری داشته باشند، طولانی بودن فرایندهای معدنی و نامشخص بودن زمان شروع فعالیت می‌تواند جذابیت این بخش را کاهش دهد. به همین دلیل، تسهیل فرایندهای اداری و فراهم کردن امکان آغاز سریع‌تر فعالیت، در جذب سرمایه‌گذاران اهمیت دارد.

حمایت از سرمایه‌گذاران لزوماً به معنای پرداخت کمک مالی نیست

راهنما پارک موزه علوم‌زمین در مشهد با تأکید بر ضرورت حمایت عملی از سرمایه‌گذاران بخش معدن خاطرنشان کرد: برای ترغیب مردم و سرمایه‌گذاران به ورود به این حوزه، باید شرایطی فراهم شود که آنان احساس کنند در مسیر فعالیت خود حمایت می‌شوند. از نظر من، حمایت الزاماً به معنای پرداخت پول یا کمک مالی نیست؛ دست‌کم باید موانع غیرضروری از مسیر سرمایه‌گذار برداشته شود و نهادهای مختلف به‌جای ایجاد مانع، امکان پیشبرد کار را فراهم کنند.

قدری افزود: زمانی که سرمایه‌گذار وارد یک فعالیت معدنی می‌شود، باید بتواند مراحل کار را با اطمینان و در یک مسیر روشن دنبال کند. اگر فرایندها شفاف‌تر، مجوزها سریع‌تر و هماهنگی میان نهادهای مسئول بیشتر شود، زمینه برای استفاده از ظرفیت‌های معدنی کشور و جذب سرمایه‌گذاری در این بخش فراهم‌تر خواهد شد.

انتهای پیام