به گزارش ایسنا، دهمین پیش‌نشست همایش بین‌المللی مکتب امام مجاهد شهید با عنوان «اصول حاکم بر حکمرانی امام مجاهد شهید» در فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.
محمد اسحاقی، معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب، در این پیش‌نشست، با تشریح روند برنامه‌ریزی برای برگزاری این همایش و تدوین منشور حکمرانی امام مجاهد شهید، از ساماندهی ۲۱ اجلاسیه تخصصی با مشارکت دستگاه‌ها، نهادها، دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور خبر داد و تأکید کرد: «تبیین منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، پروژه‌ای علمی و بلندمدت است که باید با کار گروهی، پژوهش مستند و مشارکت نخبگان در یک بازه پنج تا ۱۰ساله دنبال شود.»
اسحاقی در این نشست با اشاره به دستور کارهای مشترک جلسات برگزارشده اظهار کرد: «بخشی از برنامه‌ها به نخستین نمایشگاه بین‌المللی مکتب امام اختصاص دارد که مجموعه‌های مختلف در حال فعالیت برای برگزاری آن هستند. در جلسات پیشین نیز درباره نحوه فعال‌سازی ظرفیت‌های موجود در کشور گفت‌وگوهایی انجام شده است.»
وی با اشاره به دستور کار محتوایی این نشست افزود: «در کنار موضوعات ولایی و پیگیری مصوبات، مباحث محتوایی نیز در دستور کار قرار دارد و موضوع منشور حکمرانی امام مجاهد شهید از جمله محورهایی است که در این جلسه مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف آن است که با آمادگی قبلی و استفاده از دیدگاه‌های استادان، زمینه مناسبی برای بحث‌های تخصصی و ارائه راهکارهای علمی فراهم شود.»
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب با اشاره به آغاز فعالیت‌های همایش از دهم تیرماه و انتشار فراخوان آن گفت: «ذیل همایش اصلی که رویدادی جامع و فراگیر است، تاکنون ۲۱ اجلاسیه تخصصی با مشارکت دستگاه‌ها و نهادهای مختلف ساماندهی شده است. این اجلاسیه‌ها در موضوعات گوناگون و در ایستگاه‌های زمانی متفاوت برگزار می‌شوند و امکان بررسی تخصصی ابعاد مختلف مکتب فکری رهبر شهید انقلاب را فراهم می‌کنند.»
وی با اشاره به برخی از محورهای این اجلاسیه‌ها ادامه داد: «در حوزه اندیشه‌های حقوقی رهبر شهید انقلاب، موضوع قانون و قانون‌گذاری با مشارکت پژوهشکده شورای نگهبان و به مسئولیت دکتر کدخدایی و همکاران ایشان پیگیری می‌شود که برگزاری آن برای دوازدهم آذرماه، هم‌زمان با روز قانون اساسی، پیش‌بینی شده است.»
اسحاقی افزود: «موضوع الهیات اجتماعی و کلام اجتماعی اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب نیز در برنامه‌ها قرار دارد و قرار است در مناسبت روز جهانی فلسفه به آن پرداخته شود؛ همچنین، موضوع فرهنگ و هویت اسلامی ایرانی با مشارکت دبیرخانه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی دنبال می‌شود.»
وی با اشاره به برنامه‌های حوزه علم و فناوری بیان کرد: «فرهنگستان علوم با همکاری مجموعه‌ای از نهادهای علمی، ساماندهی این موضوع را بر عهده گرفته است و برای آن نیز برنامه‌ریزی شده است. در حوزه زن و خانواده و دیگر موضوعات تخصصی نیز فعالیت‌های مشابهی در حال انجام است.»
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب با اشاره به جلسات برگزارشده با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و معاونان این وزارتخانه اظهار کرد: «در گفت‌وگوهای انجام‌شده مقرر شده است پژوهشگاه‌های اصلی و دانشگاه‌های بزرگ و دانشگاه‌های سطح یک کشور، متناسب با ظرفیت و تخصص خود، بررسی موضوعات مهمی از جمله اقتصاد، مسائل اجتماعی و هنر را بر عهده بگیرند.»
وی تأکید کرد: «این تقسیم کار به‌معنای محدود کردن فعالیت‌های نهادهای تعیین‌شده نیست و مانعی برای مشارکت سایر دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مجموعه‌های علمی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه هدف، سازماندهی ظرفیت‌ها و جلوگیری از پراکندگی فعالیت‌هاست.»
اسحاقی با اشاره به نقش حوزه‌های علمیه در این برنامه افزود: «حوزه علمیه قم با همکاری حوزه‌های علمیه تهران، مشهد، اصفهان و خوزستان، موضوع مکتب فقهی امام مجاهد شهید را دنبال می‌کند تا ابعاد مختلف اندیشه فقهی ایشان به‌صورت تخصصی بررسی شود.»
وی همچنین از برنامه‌ریزی برای برگزاری چندین اجلاسیه در حوزه دفاعی و امنیتی خبر داد و گفت: «پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس با مسئولیت سردار رحیم صفوی، فعالیت گسترده‌ای را در حوزه مکتب دفاعی و امنیتی آغاز کرده است. مجموعه‌های مرتبط با این حوزه نیز موضوع مقاومت و فعالیت‌های مرتبط با نیروی قدس را در دستور کار قرار داده‌اند و چندین عنوان تخصصی در حال ساماندهی است.»
تأکید بر نگاه بلندمدت به مکتب فکری رهبر شهید انقلاب
اسحاقی با اشاره به گستردگی موضوعات مرتبط با منظومه فکری رهبر شهید انقلاب تصریح کرد: «برخی از استادان در جلسات پیشین بر کلی بودن عنوان همایش تأکید داشتند، اما هدف از طراحی آن، فراهم کردن بستری جامع برای بررسی ابعاد مختلف مکتب فکری ایشان است؛ بستری که در سال‌های آینده بتوان موضوعات آن را به شکل تخصصی‌تر دنبال کرد.»
وی افزود: «تعداد اجلاسیه‌های تخصصی ممکن است در ادامه به ۴۰ عنوان نیز برسد؛ زیرا موضوعات مرتبط با منظومه فکری رهبر شهید انقلاب و محورهای سیزده‌گانه مکتب امام مجاهد، بسیار گسترده‌اند و هر یک ظرفیت بررسی عمیق و چندلایه را دارند.»
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: «این فعالیت‌ها نباید صرفاً برای یک همایش تعریف شوند. لازم است دست‌کم در یک بازه پنج تا ۱۰ساله، به‌عنوان پروژه‌ای علمی و مستمر به آنها نگاه شود. هر بخش از این منظومه فکری باید مانند قطعه‌ای از یک پازل بزرگ، با گروه علمی، هیئت‌علمی و شورای تخصصی مشخص بررسی شود تا درنهایت اجزای مختلف در کنار یکدیگر تصویری منسجم از مکتب فکری ایشان ارائه کنند.»
ضرورت مشارکت استادان و تشکیل گروه‌های علمی تخصصی
وی با اشاره به فعالیت کارگروه‌های علمی مرتبط با همایش گفت: «کارگروه حقوق و کارگروه علوم اسلامی و دیگر گروه‌های مرتبط، ظرفیت‌های تخصصی خود را برای پیشبرد مباحث در اختیار دارند. با توجه به محدودیت زمان جلسات، لازم است از ظرفیت این گروه‌ها به‌صورت هدفمند استفاده شود و استادان متناسب با حوزه تخصصی خود در بحث‌ها مشارکت کنند.»
اسحاقی با تأکید بر نقش استادان در توسعه محتوای همایش اظهار کرد: «انتظار می‌رود استادان علاوه‌بر ارائه دیدگاه‌های تخصصی، در تدوین مقالات و پیگیری فعالیت‌های علمی نیز مشارکت داشته باشند. برخی از استادان در جلسات گذشته موضوعات مشخصی را پذیرفته‌اند و پیگیری‌ها برای دریافت مقالات و تکمیل فعالیت‌های محتوایی ادامه دارد.»
وی افزود: «مقاله‌نویسی استادان و مشارکت گروه‌های علمی، حداقل اقدامی است که می‌تواند زمینه ثبت و ارائه دیدگاه‌های علمی آنان را در این همایش فراهم کند. در ادامه نیز باید از ظرفیت گروه‌های دانشجویی، تشکل‌های دانشگاهی، وزارتخانه‌ها و مجموعه‌های علمی برای گسترش فعالیت‌ها استفاده شود.»
وصول حدود ۱۸۰ مقاله به دبیرخانه همایش
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب با اشاره به روند دریافت مقالات گفت: «بر اساس گزارش ارائه‌شده از سوی دبیرخانه، تاکنون حدود ۱۸۰ مقاله به سایت همایش ارسال شده است. از این تعداد، حدود ۵۰ مقاله در محور قانون و قانون‌گذاری دریافت شده که در حال طی مراحل داوری است.»
وی ادامه داد: «در برخی اجلاسیه‌های تخصصی نیز سفارش مقالات ویژه در دستور کار قرار گرفته و مقالاتی در حال دریافت است. هدف آن است که این آثار پس از تجمیع، ارزیابی و داوری، در فرایند علمی همایش استفاده شوند.»
اسحاقی با تأکید بر ضرورت مدیریت محتوایی این فرایند تصریح کرد: «صرف دریافت مقاله کافی نیست، بلکه باید موضوعات به‌درستی تعریف شوند، آثار متناسب با هر محور در اختیار متخصصان قرار گیرند و پیگیری لازم برای تولید محتوای علمی باکیفیت انجام شود. نشست‌های علمی و میزگردها نیز در کنار مقالات می‌توانند به تعمیق مباحث و شناسایی دیدگاه‌های جدید کمک کنند.»
همکاری رسانه‌ها برای تبیین ابعاد مختلف منظومه فکری
وی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها اظهار کرد: «لازم است رسانه‌ها نیز با تفکیک موضوعی و متناسب با حوزه تخصصی خود در این برنامه مشارکت کنند؛ برای مثال، می‌توان بررسی اندیشه‌های قرآنی رهبر شهید انقلاب را به رسانه‌های فعال در این حوزه سپرد و موضوعات دانشجویی و دیگر محورهای تخصصی را با مشارکت رسانه‌های مرتبط پیگیری کرد.»
اسحاقی افزود: «روزنامه‌هایی همچون کیهان، اطلاعات، جوان و همشهری نیز می‌توانند با تشکیل گروه‌های تخصصی، یکی از محورهای همایش را انتخاب و به‌صورت مستمر به آن بپردازند. چنین رویکردی موجب می‌شود موضوعات همایش از محدوده جلسات تخصصی فراتر بروند و در فضای عمومی جامعه نیز به آن توجه شود.»
وی همچنین با اشاره به برنامه زمانی همایش گفت: «اجلاسیه‌های تخصصی از آبان‌ماه آغاز می‌شوند و در ماه‌های بعد نیز ادامه می‌یابند. ایستگاه اصلی و پایانی برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای این دوره، حوالی چهارم و پنجم اسفندماه در نظر گرفته شده است؛ بااین‌حال، این زمان به‌معنای پایان فعالیت‌های علمی نیست و باید زمینه استمرار آنها در سال‌های بعد هم فراهم شود.»
بررسی سیره فردی، اجتماعی و حکمرانی رهبر شهید انقلاب
اسحاقی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت توجه به سیره عملی رهبر شهید انقلاب گفت: «در کنار اندیشه‌ها و نظریه‌های ایشان، بررسی سیره فردی و رفتاری نیز از اهمیت بالایی برخوردار است؛ حوزه‌ای که به گفته وی، تاکنون به‌اندازه کافی به آن توجه نشده و همچنان با کمبودهای پژوهشی جدی مواجه است.»
وی افزود: «باید با روش‌های علمی و پژوهشی مناسب، ابعاد مختلف سیره فردی و اجتماعی ایشان، از جمله شیوه رفتار با خانواده و گروه‌های مختلف اجتماعی، بررسی شود؛ همچنین، باید نحوه حکمرانی ایشان به‌عنوان رهبر جامعه اسلامی، اصول حاکم بر تصمیم‌گیری‌ها، الگوهای مدیریتی و نتایج عملکردها به‌صورت مستند و روشمند مطالعه شود.
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب با اشاره به برخی فعالیت‌های مراکز علمی در این زمینه بیان کرد: «مجموعه‌هایی از جمله مدرسه شهید بهشتی و دانشگاه عالی دفاع ملی، موضوع حکمرانی را در دستور کار خود قرار داده‌اند؛ همچنین، پیشنهادهایی برای بررسی حکمرانی شهید بهشتی و استفاده از تجربه‌ها و الگوهای مرتبط با آن مطرح شده است.»
وی ادامه داد: «در حوزه مهدویت نیز دفتر تبلیغات اسلامی، بررسی موضوع مهدویت از منظر اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب و استخراج نظریه انتظار را دنبال می‌کند؛ همچنین، موضوعاتی همچون حکمرانی مضاف، ایران آینده، چشم‌انداز، سیاست‌های کلی و چالش‌های پیش‌رو می‌توانند در چهارچوب همکاری مراکز تخصصی و نهادهای ملی بررسی شوند.»
تدوین منشور حکمرانی بر پایه مستندات معتبر
اسحاقی با اشاره به دستور کار اصلی نشست درباره منشور حکمرانی امام مجاهد شهید اظهار کرد: «یکی از وظایف مهم این مجموعه، ساماندهی مباحث علمی درباره اصول و الگوهای حکمرانی رهبر شهید انقلاب و تدوین چهارچوبی منسجم برای ارائه این اندیشه‌هاست.»
وی افزود: «در این مسیر، لازم است دیدگاه‌های استادان و متخصصان جمع‌آوری و چارچوب‌های اولیه بررسی شود و از ظرفیت گروه‌های فکری، پنل‌های تخصصی و نشست‌های نخبگانی برای تکمیل و اصلاح مطالب استفاده شود. این فرایند باید به‌گونه‌ای پیش برود که پس از بحث و بررسی‌های متعدد، محتوای تدوین‌شده از پشتوانه علمی و اعتبار لازم برخوردار شود.»
معاون پژوهش دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب تأکید کرد: «مطالبی که به رهبر شهید انقلاب نسبت داده می‌شود، باید مستند، مستدل و معتبر باشد. پیش از این، امکان طرح برخی از این مطالب برای ایشان و دریافت نظر مستقیم وجود داشت، اما اکنون باید از روش‌های علمی و ظرفیت صاحب‌نظران و متخصصان برای اعتبارسنجی و اطمینان از صحت انتساب دیدگاه‌ها استفاده کرد.»
وی خاطرنشان کرد: «هدف نهایی آن است که با بررسی دقیق مبانی، اهداف و اصول حکمرانی، چهارچوبی منسجم و قابل اتکا تدوین شود و این اندیشه‌ها در تبیین مسیر انقلاب اسلامی و تحقق اهداف آن، از جمله در چهارچوب گام دوم انقلاب اسلامی، استفاده شوند.»
اسحاقی بر ضرورت تقسیم کار میان دستگاه‌ها و مراکز علمی، بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، مشارکت استادان و پژوهشگران و استمرار فعالیت‌های علمی تأکید کرد و خواستار آن شد که هر یک از مجموعه‌های مسئول، متناسب با مأموریت و ظرفیت خود، سهم مشخصی در پیشبرد این پروژه علمی بر عهده بگیرند.»
تدوین نظریه حکمرانی رهبر شهید انقلاب باید بر مبانی اسلامی و تجربه‌های عملی استوار باشد
عادل پیغامی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام در دهمین پیش‌نشست همایش بین‌المللی مکتب امام مجاهد شهید قدس‌سره، با تأکید بر ضرورت تبیین دقیق مفهوم حکمرانی در اندیشه رهبر شهید انقلاب، گفت: «در تدوین نظریه حکمرانی باید میان مفهوم حکومت و حکمرانی تمایز قائل شد؛ چراکه آنچه بیش از خود حکومت اهمیت دارد، چگونگی اعمال حکمرانی و عملکرد نظام در مواجهه با مسائل مختلف است.»
وی با اشاره به ضرورت توجه به مبانی نظری در تدوین منشور حکمرانی اظهار کرد: «نخستین نکته، توجه به ادبیات نظریه حکومت و حکمرانی و پرهیز از خلط این دو مفهوم است. نکته دوم آن است که باید تلاش کنیم ادبیات حکمرانی را با اتکا به مبانی اسلامی و عملکرد رهبر شهید انقلاب صورت‌بندی کنیم و در این زمینه، از ظرفیت‌های موجود در اندیشه اسلامی بهره بیشتری ببریم.»
پیغامی با اشاره به ضرورت توجه به ادبیات موجود در جهان درباره حکمرانی افزود: «در این زمینه با کمبود جدی در ارائه و تبیین چهارچوب‌های نظری مواجه هستیم؛ درحالی‌که حتی در اندیشه غربی نیز چهارچوب‌هایی برای تبیین حکمرانی وجود دارد که برخی از مؤلفه‌های آن، از جمله مشارکت، حاکمیت قانون، عدالت ساختاری و پایداری نهادها و ساختارها، با برخی از محورهای اندیشه حکمرانی رهبر شهید انقلاب قابل مقایسه است.»
وی ادامه داد: «در تدوین این چهارچوب نباید صرفاً به ادبیات غربی محدود شویم، بلکه باید دیدگاه‌های اندیشمندان شرقی، از جمله متفکران ژاپنی و چینی را نیز بررسی کنیم؛ همچنین، نباید از آموزه‌های اسلامی و ظرفیت‌های غنی آن، که در برخی موارد از دهه‌ها پیش به مسائل مهم حکمرانی پرداخته‌اند، غفلت کنیم.»
عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام با تأکید بر ضرورت توجه جدی‌تر به مؤلفه‌های حکمرانی تصریح کرد: «موضوعاتی همچون مشارکت، حاکمیت قانون، عدالت ساختاری، پایداری نهادها و ساختارها و سلامت نظام حکمرانی باید در تدوین چهارچوب نظری مورد توجه قرار بگیرند تا بتوان تصویری روشن و منسجم از الگوی حکمرانی موردنظر ارائه کرد.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه‌های مدیریتی و اجرایی کشور خاطرنشان کرد: «یکی از مسائل مهم این است که در سال‌های گذشته، حتی در سطوح عالی مدیریتی و در مجموعه‌هایی که با رهبر شهید انقلاب ارتباط مستقیم داشتند، گاهی مشخص نبود که نظریه حکمرانی چیست و مدیران بر چه مبنایی باید وظایف خود را در جایگاه نمایندگی و پیگیری مطالبات و مأموریت‌های محوله انجام دهند.»
پیغامی تأکید کرد: «تدوین و تبیین نظریه حکمرانی می‌تواند به روشن شدن مبانی، حدود مسئولیت‌ها و شیوه عمل مدیران کمک کند و زمینه‌ای فراهم آورد تا اقدامات اجرایی، به‌جای اتکا به برداشت‌های پراکنده، بر اساس چهارچوبی مشخص و منسجم انجام شود.»
سیاست‌های کلی نظام، تبلور عملی ولایت فقیه در اداره کشور است
عبدالله گنجی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه، در پیش‌نشست دهمین همایش بین‌المللی مکتب امام مجاهد شهید با تأکید بر ضرورت تبیین دقیق اصول و مبانی حکمرانی در اندیشه رهبر شهید انقلاب، گفت: «در تدوین نظریه حکمرانی باید میان نظریه و عمل پیوند برقرار شود و از ارائه تصویری ذهنی و فاصله‌گرفته از واقعیت‌های حکمرانی پرهیز کرد.»
وی با اشاره به اهمیت شناخت اصول و مبانی حکمرانی اظهار کرد: «اگر قرار است نظریه‌ای درباره حکمرانی رهبر شهید انقلاب تدوین شود، باید اصول بنیادین انقلاب اسلامی و مبانی فکری ایشان به‌درستی شناسایی و تبیین شود؛ چراکه این اصول، زیربنای سیاست‌های کلی نظام و چهارچوب اداره کشور را تشکیل می‌دهند.»
سیاست‌های کلی نظام را در تدوین نظریه حکمرانی جدی بگیریم
گنجی با تأکید بر ضرورت توجه به سیاست‌های کلی نظام در تدوین منشور حکمرانی افزود: «در دریافت مقالات و طراحی محورهای این همایش نباید از سیاست‌های کلی نظام غافل شد؛ زیرا این سیاست‌ها، تبلور عملی و عینی ولایت فقیه در اداره کشور هستند و می‌توانند مبنای مناسبی برای شناخت نحوه تبدیل اصول و مبانی انقلاب اسلامی به سیاست‌های اجرایی باشند.»
وی ادامه داد: «ممکن است در سخنرانی‌ها و بیانات، موضوعات مختلفی مطرح شود، اما سیاست‌های کلی نظام از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و باید در بررسی مبانی حکمرانی به آنها توجه شوند. این سیاست‌ها اسناد بالادستی مهمی هستند که می‌توان از طریق آنها، نسبت میان اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب و شیوه اداره کشور را بررسی کرد.»
گنجی تصریح کرد: «لازم است بررسی کنیم که اصول و مبانی موردنظر رهبر شهید انقلاب چگونه در سیاست‌های کلی نظام انعکاس یافته‌اند و این سیاست‌ها در عمل چه تأثیری بر اداره کشور داشته‌اند. این موضوع می‌تواند یکی از محورهای اصلی پژوهش درباره نظریه حکمرانی ایشان باشد.»
از ساختن تصویر ذهنی و مطلق از حکمرانی پرهیز کنیم
گنجی با اشاره به ضرورت پرهیز از برداشت‌های غیرواقع‌بینانه در تدوین نظریه حکمرانی اظهار کرد: «باید مراقب باشیم که در تبیین اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب، تصویری ذهنی و یک‌بعدی از حکمرانی ارائه نکنیم و میان اصول نظری، اختیارات قانونی، تصمیم‌گیری‌ها و عملکرد واقعی تمایز قائل شویم.»
وی با اشاره به جایگاه رأی مردم و سازوکارهای مشارکت عمومی در نظام جمهوری اسلامی افزود: «در تحلیل حکمرانی باید به این پرسش توجه کنیم که مردم در ساختار اداره کشور چه جایگاهی دارند، مشارکت آنها چگونه تحقق پیدا می‌کند و سازوکارهای انتخاب و اداره امور چه نقشی ایفا می‌کنند. نباید به‌گونه‌ای نظریه‌پردازی کنیم که نتیجه آن، ارائه تصویری مطلق از قدرت و نادیده گرفتن جایگاه مردم در نظام سیاسی باشد.»
ایشان با اشاره به برخی تجربه‌های مدیریتی و سیاسی کشور خاطرنشان کرد: «باید نسبت میان اختیارات رهبری، قوانین کشور، سازوکارهای اجرایی و مسئولیت سایر نهادها را به‌دقت بررسی کرد. هر اتفاقی که در کشور رخ داده است، لزوماً به این معنا نیست که تمام جزئیات آن مستقیماً مورد تأیید رهبر بوده است؛ ازاین‌رو، در انتساب تصمیم‌ها و عملکردها باید مستندات و سازوکارهای قانونی را در نظر گرفت.»
تجربه‌های عملی را در کنار مبانی نظری بررسی کنیم
گنجی با تأکید بر ضرورت توجه به تجربه‌های عملی رهبر شهید انقلاب گفت: «در بررسی حکمرانی، نباید صرفاً به سخنرانی‌ها و بیانات نظری اکتفا کرد، بلکه باید عملکرد ایشان در مسئولیت‌های مختلف، از جمله دوران ریاست‌جمهوری و رهبری، نیز مطالعه شود.»
وی افزود: «تجربه‌های مدیریتی و اجرایی، بخشی از منابع مهم برای شناخت شیوه حکمرانی هستند. باید بررسی کنیم که تصمیم‌ها در چه شرایطی اتخاذ شده‌اند، چه ملاحظاتی در پس آنها وجود داشته و چه نتایجی به‌دنبال داشته‌اند. این بررسی می‌تواند به استخراج ادبیات تجربی حکمرانی و شناخت بهتر نسبت میان نظریه و عمل کمک کند.»
گنجی با اشاره به ظرفیت خاطرات و اسناد تاریخی در این زمینه اظهار کرد: «استفاده از خاطرات افراد حاضر در مسئولیت‌های مختلف، ثبت تجربه‌های مدیران و گردآوری روایت‌های مرتبط با تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند به غنای پژوهش‌ها کمک کند. لازم است از ظرفیت افرادی که در دوره‌های مختلف در سطوح مدیریتی و اجرایی حضور داشته‌اند، برای بازسازی مستند تجربه‌های حکمرانی استفاده شود.»
وی ادامه داد: «این تجربه‌ها باید گردآوری، دسته‌بندی و تحلیل شوند تا بتوان از دل آنها، مفاهیم و الگوهای مشخصی استخراج کرد. صرف گردآوری خاطرات کافی نیست، بلکه باید تجربه‌های ثبت‌شده در یک چهارچوب علمی قرار گیرند و نسبت آنها با اصول و مبانی نظری حکمرانی روشن شود.»
آسیب‌شناسی عملکردها، بخشی از پژوهش درباره حکمرانی است
گنجی با تأکید بر ضرورت بررسی چالش‌ها و کاستی‌های دوره‌های مختلف حکمرانی گفت: «در کنار بررسی موفقیت‌ها و دستاوردها، باید به چالش‌هایی نیز پرداخت که در دوره‌های مختلف وجود داشته‌اند؛ برای مثال، موضوع عدالت، آزادی‌های فکری و میزان تحقق برخی اهداف و سیاست‌ها باید با رویکردی علمی و مستند بررسی شود.»
وی افزود: «اگر در حوزه‌ای از اهداف و سیاست‌های اعلام‌شده فاصله‌ای میان نظر و عمل وجود داشته است، باید این فاصله شناسایی و دلایل آن بررسی شود. اینکه چرا برخی سیاست‌ها به نتایج مورد انتظار نرسیده‌اند و چه موانعی در مسیر اجرای آنها وجود داشته، از پرسش‌های مهمی است که می‌تواند در قالب پژوهش‌های مستقل دنبال شود.»
عضو هیئت‌علمی دانشگاه خاطرنشان کرد: «حتی در حوزه‌هایی که دستاوردهای مهمی حاصل شده است، بررسی چالش‌ها و محدودیت‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر شیوه حکمرانی کمک کند؛ ازاین‌رو، پیشنهاد می‌شود آسیب‌شناسی عملکردها به‌عنوان یکی از محورهای مستقل پژوهشی مورد توجه قرار گیرد تا تصویر حاصل از این مطالعات، جامع‌تر و واقع‌بینانه‌تر باشد.»
مرزبندی‌های فکری و سیاسی را در بستر تاریخی بررسی کنیم
گنجی با اشاره به ضرورت شناخت ملاحظات و مرزبندی‌های رهبر شهید انقلاب در دوره‌های مختلف گفت: «یکی از موضوعات مهم در بررسی حکمرانی، شناخت معیارهایی است که بر اساس آنها میان جریان‌ها، رویکردها و دیدگاه‌های مختلف تمایز گذاشته می‌شد.»
وی افزود: «باید بررسی کنیم که این مرزبندی‌ها در چه شرایطی شکل گرفته‌اند، چه مبانی فکری و سیاسی داشته‌اند و چه تأثیری بر اداره کشور گذاشته‌اند؛ برای نمونه، مواضع امام خمینی رحمه‌الله‌علیه و رهبر شهید انقلاب در قبال رژیم صهیونیستی و آمریکا، از جمله محورهای مشترک مهم در این زمینه است؛ اما در کنار آن، باید مواضع آنان در قبال جریان‌های التقاطی، ملی‌گرایی و دیدگاه‌هایی که با مبانی نظام اسلامی تعارض داشتند نیز در بستر تاریخی خود مطالعه شود.»
عضو هیئت‌علمی دانشگاه تأکید کرد: «شناخت چرایی این مرزبندی‌ها به ما کمک می‌کند تا مبانی تصمیم‌گیری‌ها و نحوه مواجهه با جریان‌های مختلف را بهتر درک کنیم و از تفسیرهای سطحی و خارج از زمینه تاریخی پرهیز داشته باشیم.»
مبانی حکمرانی اسلامی را از اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب استخراج کنیم
گنجی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت تبیین مبانی نظری حکمرانی اسلامی اظهار کرد: «حکمرانی اسلامی صرفاً مجموعه‌ای از ابزارها و سازوکارهای اجرایی نیست، بلکه دارای مبانی، اصول، تعریف و فلسفه مشخصی است؛ بنابراین، در تدوین نظریه حکمرانی باید به زیرساخت‌های فکری و اعتقادی آن توجه کرد.»
وی افزود: «لازم است مفاهیم بنیادین در اندیشه اسلامی، از جمله توحید و کرامت ذاتی انسان، به‌صورت دقیق بررسی شوند و نسبت آنها با مفاهیمی مانند شهروندی، مسئولیت اجتماعی و شیوه اداره جامعه تبیین شود.»
عضو هیئت علمی دانشگاه ادامه داد: «برای دستیابی به این هدف، می‌توان اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب درباره نظام اسلامی، تجربه حکومت پیامبر اکرم و شیوه اداره جامعه اسلامی را بررسی کرد؛ همچنین، باید به دسته‌بندی‌ها و توضیحات ایشان درباره کارگزاران حکومت اسلامی و وظایف آنها توجه کرد تا اصول نظری در قالب الگوهای قابل استفاده برای اداره نهادها و سازمان‌ها تبیین شوند.»
وی تصریح کرد: «این مباحث باید با مراجعه به منابع معتبر اسلامی، روایات و احادیث و نیز آثار و بیانات رهبر شهید انقلاب تکمیل شوند. هدف آن است که اصول حکمرانی از دل این منابع استخراج و در قالب چهارچوبی منسجم و قابل استفاده برای نهادهای مختلف ارائه شود.»
ضرورت توجه به رابطه حکمرانی و مشارکت مردم
گنجی در پایان با اشاره به ضرورت توجه به جایگاه مردم در نظریه حکمرانی اظهار کرد: «در تدوین این نظریه باید نسبت میان اصول اسلامی، ساختارهای حکومتی و مشارکت مردم به‌روشنی تبیین شود. این موضوع نیازمند بررسی دقیق مبانی نظری و تجربه‌های عملی است تا بتوان چهارچوبی منسجم از حکمرانی در اندیشه رهبر شهید انقلاب ارائه کرد.»
وی تأکید کرد: «انتظار می‌رود در فرایند تدوین منشور حکمرانی، علاوه‌بر بررسی اصول و مبانی، به سیاست‌های کلی نظام، تجربه‌های اجرایی، خاطرات مدیران و مسئولان و نیز چالش‌ها و آسیب‌های عملکردی توجه شود تا محصول نهایی، از پشتوانه علمی و مستندات کافی برخوردار باشد و بتواند در شناخت بهتر الگوی حکمرانی جمهوری اسلامی ایران استفاده شود.»
خاطرات و بیانات ناگفته رهبر انقلاب ثبت‌وضبط شوند
در ادامه این جلسه دکتر برزگر، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی، روش‌شناسی بررسی حکمرانی رهبر شهید انقلاب را اولین ضرورت برشمرده و بیان کرد: «اولین نکته استخراج نظام پرسش‌های حکمرانی هست. پرسش‌ها پالایش و استخراج شود و سپس به روش‌های مختلف به متون مواد خام بیان‌شده از سوی امام شهید منتقل شود.»
وی با بیان اینکه گام بعدی این است که مواد خام یعنی بیانات و خاطرات را پردازش کنیم، گفت: «گفتارها، بیانات و خاطرات ناگفته ایشان نزد شخصیت‌های سال‌خورده مهم هستند و مؤسسه حفظ و نشر باید این خاطرات را ثبت‌وضبط کند تا این گنج‌ها استفاده شوند.»
برزگر با بیان اینکه حکمرانی ولایی باید با عناوین مناسب با سلیقه قشر جوان به جامعه تشریح شود، گفت: «کرامت ذاتی انسان موضوعی محوری است؛ چون از دل کرامت ذاتی انسان مفهوم شهروندی استخراج می‌شود و از این طریق می‌توان انسان کریمه و جامعه کریمه استخراج شود.»
رهبر شهید تمایز جوهری بین حکمرانی اسلامی و غربی قائل بود
دکتر عابدینی در این نشست با بیان اینکه تمایز حکمرانی اسلامی، حکومت اسلامی، مدیریت و خط مشی‌گذاری اسلامی باید مشخص شود، گفت: «امام شهید از جمله کسانی بود که حکمرانی را مطرح و به‌طور مفصل درباره آن بحث کرده است و با علم و اشراف به ادبیات رایج حکمرانی غربی، تأکید صریح دارند که حکمرانی اسلامی با حکمرانی غربی تفاوت ماهوی و جوهری دارد.»
وی با بیان اینکه رهبری شهید نرم‌افزار حکمرانی را در سه طرح جهت‌سازهای زیرساخت‌ها و ابزارهای جامع می‌بینند، گفت: «بحث از منشور حکمرانی می‌کنیم ولی تقلیل آن به مبانی و اصول کافی نیست و رهبر شهید انقلاب در اصول و مبانی صرفا به مبانی عام اتکا ندارند و به مبانی خاص و خاص‌تر نیز متکی هستند.»
ایشان با بیان اینکه با تلفیق ۴ منظر در اندیشه‌های رهبر شهید می‌توان اصول و مبانی را استخراج کرد، اظهار داشت: «ایشان به دوره ۱۰ساله نبی مکرم و دوره ۴ساله امیرالمؤمنین اشاره می‌کنند و تأکید دارند که این اصول باید اصول حمکرانی ما باشند؛ همچنین، به اصول و اندیشه حکمرانی امام اشاره دارند. ایشان طبقه‌بندی خاصی از معارف دین دارند و تأکید می‌کنند که همه بحث‌های ما درباره توحید باید از لسان حوزه‌های علمیه و مراجع تفلید استخراج شود. منظر چهارم هم آسیب‌شناسی ایشان از حکومت‌های اسلامی است.»
۵ کمیته برای تبیین بیانات رهبر شهید انقلاب تشکیل شود
میثم لطیفی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام نیز در این نشست با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب در استفاده از برخی کلمات همچون مدیریت جهادی اهتمام ویژه‌ای دارند و باید همه اینها را در مکتب حکمرانی رهبری ایشان مدنظر قرار دهیم، گفت: «ایشان سبک مدیریتی، سبک اداره، سبک رهبری و سبک حکمرانی دارند و باید روی این چهار سبک صحبت کرد.»
وی با بیان اینکه باید مخاطب حکمرانی رهبر شهید را خوب بشناسیم و مدنظر قرار دهیم، گفت: «یکی از کارهای ضروری این است که برای دسترسی برخی پژوهشگران به خاطرات و همه بیانات ثبت‌وضبط شده از رهبری شهید کمیته دسترسی و کمیته سفارش‌دهی و کمیته ارزیابی برای صحت‌سنجی بیانات و خاطرت منتشر شده از ایشان و کمیته انتشار و رصد بیانات و خاطرات تشکیل شود.»
لطیفی ضمن اشاره به اینکه رسانه‌های معاند علیه رهبری شهید مطلب تولید می‌کنند و نیاز است که گره‌های ذهنی ایجادشده حل شود، گفت: «نوع برخورد رهبری شهید با مسائل مختلف در ۳۷ سال گذشته ممکن است محل سؤال و ابهام قرار گیرد و نیاز است که این ۵ کمیته برای پاسخ به این ابهام و شبهات تشکیل شوند.»
مقایسه مستند گذشته و امروز، راهی برای تبیین دستاوردهای انقلاب اسلامی است
مسعود رضایی، پژوهشگر تاریخ معاصر در این نشست با اشاره به اهمیت مقایسه شرایط گذشته و امروز کشور اظهار کرد: «یکی از نکات مهم در تبیین تحولات ایران، بررسی این پرسش است که کشور در گذشته چه وضعیتی داشته و امروز به چه جایگاهی رسیده است.»
رضایی با اشاره به تلاش برخی جریان‌ها برای ترسیم تصویری آرمانی از دوران پیش از انقلاب اسلامی، بر ضرورت بررسی تاریخی این روایت‌ها تأکید کرد و گفت: «نباید اجازه داد گذشته ایران به‌گونه‌ای بازنمایی شود که گویی در آن دوران همه‌چیز مطلوب و بدون مشکل بوده است.»
وی با بیان اینکه ارزیابی شرایط گذشته باید بر پایه اسناد و مدارک تاریخی انجام شود، بر ضرورت بررسی وضعیت ایران در دوره قاجار و پهلوی تأکید کرد و افزود: «باید با شواهد روشن تاریخی بررسی کنیم که کشور در دوران ناصرالدین‌شاه قاجار و محمدرضا پهلوی چه شرایطی داشته و وضعیت مردم و جوانان ایرانی در آن دوره چگونه بوده است.»
این پژوهشگر تاریخ معاصر خاطرنشان کرد: «در این بررسی باید از بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی واقعیت‌ها و بیان مطالب شعاری پرهیز کرد و با اتکا به اسناد، تصویری دقیق از گذشته ارائه داد.»
فشار اقتصادی نباید مانع دیدن مسیر تاریخی کشور شود
رضایی با اشاره به فشارهای اقتصادی کنونی تصریح کرد: «مشکلات اقتصادی، فضای غبارآلودی ایجاد کرده است که به‌ویژه ممکن است مانع از آن شود که جوانان بتوانند تصویر روشنی از مسیر پیش‌روی کشور و تحولات طی‌شده داشته باشند.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه به این فشارها در کنار ارزیابی تاریخی کشور افزود: «باید برای جامعه تبیین شود که ایران از چه شرایطی به وضعیت امروز رسیده و چه تحولاتی را پشت سر گذاشته است.»
این پژوهشگر تاریخ معاصر در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حکمرانی در اندیشه رهبر شهید انقلاب پرداخت و بر ضرورت بررسی مبانی فکری و رویکردهای ایشان در این حوزه تأکید کرد.
رضایی با اشاره به ظرفیت اسناد و متون مرتبط با اندیشه رهبر شهید، از جمله بیانیه گام دوم انقلاب، بر لزوم بهره‌گیری از این منابع برای تبیین نگاه ایشان به اداره کشور و حکمرانی تأکید کرد.
وی همچنین مفهوم ولایت و سرپرستی را از عناصر مهم برای فهم الگوی حکمرانی مورد بحث دانست و بر ضرورت بررسی نقش این عنصر در ساختار جمهوری اسلامی و مسیر تحولات انقلاب تأکید کرد.
رضایی با طرح این پرسش که در صورت نبود رهبری انقلاب، مسیر تحولات سیاسی و ساختار حکمرانی ایران چگونه می‌توانست رقم بخورد، بر اهمیت بررسی نقش رهبری در شکل‌گیری و استمرار مسیر جمهوری اسلامی تأکید کرد.
وی در ادامه، استفاده از ظرفیت‌های انقلاب اسلامی و رهبری را در مسیر تمدن‌سازی مورد توجه قرار داد و بر ضرورت بررسی این موضوع در مطالعات مربوط به حکمرانی تأکید کرد.
حکمرانی حکمت‌بنیان، پیشنهادی برای تبیین الگوی حکمرانی رهبر شهید انقلاب
محسن اسلامی، استاد و عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس، در این پیش‌نشست، با اشاره به اهمیت تاریخ در شناخت تحولات جوامع اظهار کرد: «تاریخ، شناسنامه هر ملت است؛ اما تاریخ ایران همواره در معرض تحریف قرارداشته و جریان‌های سیاسی و فکری مختلف برای تغییر هویت تاریخی و فرهنگی کشور تلاش کرده‌اند.»
اسلامی با اشاره به اهمیت نگاه تاریخی در اندیشه امام خمینی رحمه‌الله‌علیه و رهبر شهید انقلاب، بر ضرورت بررسی چگونگی شکل‌گیری روایت‌های تاریخی و نقش جریان‌های فکری و سیاسی در بازنمایی گذشته تأکید کرد.
وی با اشاره به تحولات تاریخ ایران و جهان اسلام، از جمله نقش جریان‌های سیاسی، روشن‌فکری و ملی‌گرایی در دوره‌های مختلف، بر ضرورت بازخوانی مستند تاریخ و بررسی جایگاه علما و نهادهای دینی در تحولات اجتماعی و سیاسی کشور تأکید کرد.
این استاد دانشگاه همچنین بر اهمیت بررسی تحولات تاریخی در یک بازه بلندمدت تأکید کرد و بازشناسی تجربه‌های گذشته را برای فهم وضعیت امروز و ترسیم مسیر آینده ضروری دانست.
اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، به ضرورت تدوین چهارچوبی جامع برای تبیین حکمرانی اسلامی اشاره کرد و با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب، خواستار توجه به مبانی نظری و فکری این الگو شد.
وی همچنین بر اهمیت بررسی اسناد، دست‌نوشته‌ها و بیانات مرتبط با اندیشه رهبر شهید تأکید کرد و این منابع را زمینه‌ای برای شناخت دقیق‌تر دیدگاه‌های ایشان در حوزه حکمرانی دانست.
«حکمرانی حکمت‌بنیان»؛ پیشنهادی برای صورت‌بندی الگوی حکمرانی
این استاد دانشگاه در ادامه، به بحث‌های مطرح‌شده درباره عنوان «منشور حکمرانی امام مجاهد شهید» پرداخت و گفت: «در انتخاب عنوان و صورت‌بندی این الگو باید دقت کرد تا مفهومی متناسب با مبانی فکری و فلسفی ایران اسلامی ارائه شود.»
اسلامی با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره واژه‌های «منشور» و «حکمرانی»، بر ضرورت انتخاب عنوانی روشن و قابل‌فهم برای نسل جوان تأکید کرد و افزود: «باید مفهومی ارائه شود که مخاطبان امروز بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و محتوای آن را در زندگی اجتماعی و سیاسی خود دریابند.»
وی با اشاره به ظرفیت سنت فکری و فلسفی ایران، از جمله اندیشه‌های ملاصدرا، پیشنهاد کرد از عنوان‌هایی مانند «حکمرانی حکمت‌بنیان» یا «حکمرانی متعالی» برای تبیین این الگو استفاده شود.
اسلامی در پایان، بر ضرورت صورت‌بندی مستقل و مستند الگوی حکمرانی رهبر شهید انقلاب تأکید کرد؛ الگویی که بتواند ضمن اتکا به مبانی اسلامی و میراث فکری ایران، به زبانی روشن و متناسب با نیازهای نسل جدید ارائه شود.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه، با اشاره به ضرورت بررسی الگوی حکمرانی در اندیشه رهبر معظم انقلاب، بر استفاده از اسناد و متون معتبر برای تبیین این موضوع تأکید کرد.
اسلامی با اشاره به جایگاه اسناد و منشورهای مورد تأیید مراجع دینی اظهار کرد: «همان‌طور که منشورهای مرتبط با اندیشه حضرت امام خمینی رحمه‌الله‌علیه از جایگاه ویژه‌ای در میان علما و مراجع برخوردارند، در بررسی اندیشه حکمرانی نیز باید به منابع معتبر و مستند توجه کرد.
وی با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب افزود: «در این بیانیه، توصیه‌ها و دیدگاه‌های متعددی درباره مسائل مختلف مطرح‌شده که می‌توان از آنها برای بررسی و تبیین سبک حکمرانی رهبر معظم انقلاب بهره گرفت.»
عضو هیئت‌علمی دانشگاه با تأکید بر ضرورت پژوهش دقیق در این زمینه خاطرنشان کرد: «بررسی حکمرانی در اندیشه رهبر معظم انقلاب نیازمند مطالعه منابع مرتبط و تحلیل دیدگاه‌های ایشان است تا بتوان تصویری مستند و روشن از این الگو ارائه کرد.»
انتهای پیام
