به گزارش ایسنا، سرطان یکی از مهم‌ترین بیماری‌های غیرواگیر در جهان است و پس از بیماری‌های قلبی‌عروقی، دومین علت مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های غیرواگیر به شمار می‌رود. شیمی‌درمانی یکی از اصلی‌ترین روش‌های درمان سرطان است و داروهای گوناگونی برای مقابله با انواع مختلف این بیماری به کار می‌روند. با وجود نقش مهم این داروها در درمان بیماران، بسیاری از آن‌ها در گروه داروهای پرخطر قرار می‌گیرند و می‌توانند هم برای بیمار و هم برای کارکنانی که آن‌ها را آماده و تجویز می‌کنند، خطرهایی به همراه داشته باشند. پرستاران، به‌ویژه کارکنانی که در بخش‌های مرتبط با سرطان فعالیت می‌کنند، ممکن است در مراحل آماده‌سازی، انتقال، تزریق و دفع مواد باقی‌مانده با این داروها تماس پیدا کنند.
خطر تماس با داروهای شیمی‌درمانی فقط به یک لحظه یا یک مرحله خاص محدود نمی‌شود. ممکن است هنگام آماده‌سازی دارو، ذرات آن در هوا پخش شود، دارو با پوست تماس پیدا کند یا مواد آلوده وارد محیط کار شوند. همچنین داروها و مواد حاصل از تجزیه آن‌ها ممکن است چند روز پس از مصرف در ترشحات بدن بیمار وجود داشته باشند، بنابراین مراقبت از بیمار و دفع مواد آلوده نیز باید بر اساس دستورالعمل‌های ایمنی انجام شود. تماس طولانی‌مدت با این داروها در مطالعات مختلف با عوارضی مانند التهاب پوستی، سردرد، سرگیجه، ریزش مو، مشکلات گوارشی، واکنش‌های حساسیتی، آسیب‌های چشمی و اختلالات دیگر ارتباط داشته است. برخی گزارش‌ها نیز از احتمال ناباروری، سقط جنین، ناهنجاری‌های جنینی و آثار آسیب‌زا بر ژن‌ها در کارکنان در معرض تماس خبر داده‌اند. از همین رو، بررسی وضعیت پرستاران و شناسایی عوارض احتمالی برای پیشگیری و کاهش خطر اهمیت دارد.
رضا مساعد از دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی آجا، همراه با دو همکار هم‌دانشگاهی و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی ارتش، پژوهشی را درباره عوارض آماده‌سازی داروهای شیمی‌درمانی در پرستاران بیمارستان‌های شهر تهران انجام دادند. هدف این بررسی، شناخت میزان بروز عوارض در پرستارانی بود که در بخش‌های مرتبط با درمان سرطان فعالیت می‌کردند و بررسی این موضوع بود که عواملی مانند سن و سابقه کاری چه ارتباطی با بروز این عوارض دارند.
در این مطالعه ۶۶ پرستار شاغل در بخش‌های هماتولوژی بزرگسالان و کودکان، بخش مراقبت‌های ویژه و بخش‌های سرپایی شیمی‌درمانی در سال ۱۴۰۳ شرکت کردند. پژوهشگران برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه‌ای استفاده کردند که خودشان طراحی کرده بودند. بخش نخست پرسشنامه اطلاعاتی مانند سن، جنسیت، سابقه کار، محل خدمت، تعداد ساعات شیفت هفتگی و گذراندن دوره‌های آموزشی مرتبط را ثبت می‌کرد. بخش دوم، چک‌لیستی درباره عوارض احتمالی آماده‌سازی داروهای شیمی‌درمانی در دستگاه‌های مختلف بدن بود. پس از تکمیل پرسشنامه‌ها، اطلاعات جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار آماری بررسی و تحلیل شدند.
بر اساس نتایج حاصله، حدود ۴۷ درصد پرستاران گفته بودند این عوارض را به‌ندرت تجربه می‌کنند و ۵۳ درصد نیز بروز گاه‌گاهی آن‌ها را گزارش کرده بودند. بنابراین، میزان کلی عوارض در این گروه نسبتاً کم و پایین‌تر از حد متوسط ارزیابی شد. با این حال، کم بودن نسبی میزان عوارض به معنای بی‌خطر بودن تماس با داروهای شیمی‌درمانی نیست و همچنان نیاز به رعایت جدی اصول محافظتی وجود دارد.
در میان عوارض بررسی‌شده، ریزش مو و سردرد بیش از دیگر نشانه‌ها گزارش شدند. خستگی نیز به عنوان یکی از عوارض مهم مطرح شده است. همچنین افزایش سن و بیشتر شدن سابقه کاری با افزایش شیوع عوارض همراه بود. به بیان ساده، پرستارانی که مدت طولانی‌تری در این محیط‌ها کار کرده بودند یا سن بالاتری داشتند، بیشتر با عوارض شغلی روبه‌رو شده بودند، هرچند برای شناخت دقیق علت این ارتباط، پژوهش‌های بیشتری لازم است.
در این مطالعه که نتایج آن را «فصلنامه علوم پیراپزشکی و بهداشت نظامی» متعلق به دانشگاه علوم پزشکی آجا منتشر کرده است، نیمی از پرستاران شرکت‌کننده زن و نیمی مرد بودند و میانگین سنی آنان حدود ۲۸ سال گزارش شد. بیشترین تعداد شرکت‌کنندگان، یعنی ۶۳٫۶ درصد، در بخش‌های انکولوژی فعالیت می‌کردند و ۹٫۱ درصد نیز در بخش هماتولوژی مشغول به کار بودند. حدود ۶۵٫۲ درصد پرستاران دوره‌های آموزشی مرتبط را گذرانده بودند و هیچ‌یک از افراد شرکت‌کننده ابتلا به سرطان را گزارش نکردند. این اطلاعات نشان می‌دهند بخش قابل توجهی از پرستاران آموزش‌های مرتبط را دریافت کرده بودند، اما همچنان بروز برخی عوارض در میان آنان ادامه داشت. بنابراین، آموزش به‌تنهایی کافی نیست و باید تجهیزات مناسب، نظارت مستمر و امکان اجرای عملی دستورالعمل‌ها نیز فراهم باشد.
برای کاهش تماس با داروهای شیمی‌درمانی، استفاده از محفظه‌های دارای امنیت زیولوژیکی، گان یکبارمصرف مناسب، ماسک تأییدشده، دو جفت دستکش مخصوص کار با داروهای شیمی‌درمانی و محافظ چشم و صورت توصیه شده است. با وجود آنکه این استانداردها سال‌هاست در دسترس هستند، برخی مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از دستکش نامناسب، کوتاهی در پوشیدن گان و ماسک و حتی آماده‌سازی دارو در مکان‌های باز همچنان اتفاق می‌افتد. یافته‌های این پژوهش نیز بر اهمیت توجه به کمبود تجهیزات حفاظتی، رعایت ناقص دستورالعمل‌های ایمنی و آگاهی ناکافی درباره آماده‌سازی و تجویز داروهای شیمی‌درمانی تأکید دارند. بدون شک اجرای درست این اقدامات می‌تواند احتمال تماس پوستی، تنفسی و ناخواسته با دارو را کاهش دهد و از سلامت پرستاران و دیگر کارکنان مراقبت‌های بهداشتی محافظت کند.
انتهای پیام
