مرتضی مکی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره تبعات تصمیم ترامپ برای برداشتن محدودیت‌های انرژی روسیه بر جنگ اوکراین، اظهار کرد: تصمیمات اخیر ترامپ در رابطه با بحران اوکراین، به ناکامی‌های او در پروژه زمین در برابر صلح معطوف کرد. ترامپ با شعار حل ۲۴ ساعته بحران اوکراین موفق به پیروزی در رقابت‌های انتخاباتی ۲۰۲۴ شد، اما وقتی نتوانست کاری انجام دهد فرصت ۱۰۰ روزه‌ای تعریف کرد که مجددا با وجود گفت‌وگوهای دوجانبه با روسیه، با مخالفت‌های دولت اوکراین و اروپا روبه‌رو شد و تصمیم گرفت نقش آمریکا را در روند مذاکرات صلح کم‌رنگ‌تر کند و مسئولیت نهادسازی‌های پس از حملهٔ روسیه به اوکراین در فوریهٔ ۲۰۲۲ را به دولت‌های اروپایی به ویژه انگلیس، فرانسه و آلمان واگذارد.

وی با بیان اینکه با شدت گرفتن جنگ در منطقهٔ خلیج‌فارس تحولات از اوکراین به این منطقه معطوف شد، اضافه کرد: تاکنون اروپا در تلاش بوده روند تحولات را به نفع اوکراین مدیریت کند، اما حالا دولت‌های اروپایی عملاً به حاشیه رفتند. روسیه نیز در پی این تحولات و افزایش قیمت نفت، درآمدهای ارزی قابل‌توجهی به دست آورد. اما تداوم و طولانی شدن جنگ در منطقهٔ خلیج فارس و تأثیر منطقه‌ای و جهانی آن بر بازار انرژی، آمریکا را تحت فشار زیادی قرار داد. لذا آمریکا تلاش کرد با معافیت تحریم‌های نفتی روسیه و ایران تا حدودی از افزایش قیمت نفت جلوگیری کند.

این تحلیلگر مسائل اروپا تصمیمات ترامپ برای معافیت تحریم‌های روسیه را موقتی دانست و بیان کرد: مطمئنا با طولانی شدن جنگ دیگر چنین تصمیمی اثر جدی در کاهش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی نخواهد داشت. در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگرهٔ آمریکا احتمال شکست جمهوری‌خواهان پررنگ‌تر شده است. ترامپ چنین رویکردی در پیش گرفت تا بتواند با افزایش قیمت گازوئیل و فرآورده‌های نفتی، تأثیر تحولات منطقه بر انتخابات را کم‌رنگ‌تر کند. لذا توافق‌نامه حدود ۳۰۰ هزار تنی برای واردات گازوئیل از روسیه امضا کرد که نقض تحریم‌های شدید علیه روسیه است.

مکی با اشاره به تغییر راهبرد ترامپ در جنگ اوکراین، اظهار کرد: ترامپ بر این باور است که رویکرد تحریمی و فشارهای اقتصادی و سیاسی بر اقتصاد روسیه نمی‌تواند نتیجهٔ جنگ را در عرصهٔ میدانی تغییر دهد. حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه هم آمریکایی‌ها را به‌شدت خشمگین کرده است زیرا تخریب زیرساخت‌های انرژی روسیه بر بازار جهانی انرژی نیز تأثیرگذار است. با این حال، تصمیم اخیر ترامپ برای عقب‌نشینی از تحریم‌های اقتصادی روسیه یک تصمیم صرفاً تاکتیکی یا صرفا واکنشی به تحولات بازار انرژی نیست.

وی در خصوص میزان توانمندی دولت‌های اروپایی در مدیریت جنگ اوکراین، اظهار کرد: این تصمیم ترامپ، دولت‌های اروپایی و اوکراین را در وضعیت سیاسی بغرنج قرار داده است. آمریکا نزدیک به ۵ سال گذشته بزرگ‌ترین تأمین‌کنندهٔ مالی و نظامی اوکراین بوده و دولت‌های اروپایی توانایی پر کردن خلأ کمک‌های اقتصادی، مالی و نظامی آمریکا را ندارند و در ارائهٔ ابتکار عملی جدی برای مدیریت بحران اوکراین ناتوان هستند.

این تحلیلگر مسائل اروپا با اشاره به اینکه مسلما شاهد تغییرات جدی در روند تحولات سیاسی و میدانی جنگ اوکراین هستیم، افزود: روسیه تصمیم دارد با شدت عمل بیشتری به حملات اوکراین پاسخ دهد. تصمیم آمریکا برای عقب‌نشینی از تحریم‌های اقتصادی روسیه، قطعاً موقعیت اوکراین را در وضعیت مخاطره‌آمیزی قرار می‌دهد و انتظار نمی‌رود دولت‌های اروپایی بتوانند ایستادگی خاصی در برابر تصمیم دولت ترامپ نشان دهند. شاید آنان ناچار شوند با ترامپ در خصوص چگونگی پایان دادن به جنگ اوکراین همراهی بیشتری کنند.

روزهای آینده، برای بحران اوکراین سرنوشت‌ساز خواهد بود

مکی با اشاره به سیاست‌های جدید اروپا در قبال اوکراین، اظهار کرد: قطعاً رویکرد یک‌جانبهٔ آمریکا در قبال بحران اوکراین بر سیاست‌گذاری دولت‌های اروپایی و دستیابی به ترتیبات امنیتی مستقل اروپایی تأثیر گذاشته است. اما دولت‌های اروپایی در شرایط فعلی ناتوان از تشکیل یک پیمان دفاعی مستقل اروپایی هستند. به همین دلیل تأکید دارند که تلاش برای رسیدن به تصمیمات امنیتی مستقل اروپایی به موازات ناتو است نه مقابل آن. لذا همچنان اصرار دارند که آمریکا در کنار آن‌ها بماند.

وی با بیان اینکه دولت‌های اروپایی در قبال این ابتکارعمل جدید آمریکا واکنشی منفعلانه نشان خواهند داد، گفت: با این حال واکنش آن‌ها نمی‌تواند روند تحولات سیاسی و میدانی اوکراین را به نفع دولت اوکراین و دولت‌های اروپایی تغییر دهد. آنها حتی میان خودشان اختلاف نظر دارند. برای نمونه در رقابت‌های انتخاباتی فرانسه یا آلمان جدی‌ترین نامزدها صراحتاً مخالفت خود را با جنگ اوکراین اعلام و خواستار پایان یافتن آن شدند. از سوی دیگر این کشورها با رشد اقتصادی پایین و حتی نزدیک به صفر و کسری بودجهٔ بالا مواجه‌اند لذا در غیاب آمریکا قدرت افزایش سطح کمک‌های مالی و نظامی به اوکراین یا حتی حفظ آن را ندارند.

این تحلیلگر مسائل اروپا درخصوص اختلافات پشت پرده و آشکار دول اروپایی در قبال جنگ اوکراین، بیان کرد: اختلافات میان دولت‌های اروپایی دربارهٔ بحران اوکراین از ابتدای این بحران همواره وجود داشته و شدت آن متغیر بوده است. دولت مجارستان، اسلواکی و برخی احزاب بزرگ در کشورهای تأثیرگذار اروپایی نگاه متفاوتی به بحران اوکراین داشته‌اند و برآنند به توازن در روابط با روسیه دست یابند. پیش از جنگ روسیه و اوکراین نیز چنین توازنی وجود داشت و اجماع در سطح دولت‌های اروپایی بر این امر استوار بود که باید با حفظ روابط اقتصادی، سیاسی و امنیتی با روسیه در فرایند تصمیم‌سازی این کشور و مهار روسیه در مرزهایش با گسترش ناتو اثرگذار بود.

مکی با بیان اینکه حملهٔ روسیه نگاه متوازن اروپا را تغییر داد، اضافه کرد: در این میان، نقش اصلی را آمریکایی‌ها بازی کردند. اگر تحریک آمریکایی‌ها در حمایت از دولت اوکراین برای پیوستن به ناتو نبود، شاید وضعیت متفاوتی در اوکراین شکل می‌گرفت و دولت اوکراین انگیزهٔ چندانی برای حرکت به سمت غرب پیدا نمی‌کرد. با این حال، این اتفاق افتاد و اروپایی‌ها نیز ناچار شدند در کنار آمریکا و در مقابل روسیه در اوکراین بایستند.

وی به موضوع امنیت انرژی به عنوان یک متغیر تأثیرگذار در تصمیم‌سازی اروپایی پرداخت و اظهار کرد: نخست‌وزیر اسپانیا به‌صراحت اعلام کرد که جنگ در خلیج فارس ۱۰۰ میلیارد یورو هزینهٔ انرژی اروپا را افزایش داده است. پیش از این نیز رئیس کمیسیون اروپا، به همین نکته اذعان کرده بود. لذا میزان تاب‌آوری اروپا در حال کاهش است. جایگزین‌های انرژی اروپا محدود شده‌اند و انرژی‌های تجدیدپذیر نیز در سطحی نیستند که بتوانند در فرصتی محدود پاسخ نیاز اروپا را بدهند.

زمستان امسال برای اروپا از همیشه سخت‌تر است

این تحلیلگر مسائل اروپا در پاسخ به اینکه آیا بحران انرژی می‌تواند باعث پایان زودهنگام جنگ اوکراین شود؟ گفت: هنگامی که روسیه به اوکراین حمله کرد، اتحادیهٔ اروپا و هجده کشور اروپایی بخش قابل‌توجهی از نیازهای انرژی خود را از روسیه تأمین می‌کردند. زمانی که عرضهٔ نفت و گاز روسیه محدود شد، اروپایی‌ها تلاش کردند استراتژی‌ای را که برای ۱۰ سال دنبال می‌کردند، در عرض چند ماه اجرا کنند و تا حدودی توانستند نگرانی‌های ناشی از افزایش هزینهٔ انرژی در کشورهای اروپایی را جبران کنند. رشد استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر نیز به مدیریت انرژی در اروپا کمک کرد.

مکی با بیان اینکه زمستان سخت اکنون بیش از سال ۲۰۲۳ اروپا را تهدید می‌کند، ادامه داد: منابع انرژی در جهان محدود است. یکی از گزینه‌هایی که دولت‌های اروپایی برای جایگزینی نفت و گاز روسیه در نظر داشتند، منطقهٔ خلیج فارس و شمال آفریقا بود. الجزایر و لیبی در شمال آفریقا و کشورهای منطقهٔ خلیج فارس می‌توانستند تا حدود زیادی ظرفیت‌های جدیدی برای واردات انرژی اروپا فراهم کنند و قراردادهای بلندمدتی نیز با قطر برای احداث زیرساخت‌های LNG منعقد شد تا صادرات گاز قطر بتواند بخشی از نیازهای انرژی اروپا را تأمین کند. اما تحولات خلیج فارس و شمال آفریقا معادلات را بر هم زد.

وی با اشاره به اینکه گزینه‌های بسیار کمی برای نقش‌آفرینی اروپا در بحران اوکراین باقی مانده و اروپا چاره‌ای جز همسویی و همراهی بیشتر با آمریکایی‌ها ندارد، افزود: قطعاً دولت‌های اروپایی در قبال تغییر سیاست آمریکا در برابر روسیه بدون در نظر گرفتن مسئله انرژی تصمیم نمی‌گیرند. اما با این حال، نمی‌توان گفت پایان جنگ اوکراین، آن هم به نفع روسیه، نزدیک است زیرا رقابت‌ها و تهدیدات میان روسیه و اروپا موضوع ریشه‌ای است که شکل آن تغییر کرده است. اروپایی‌ها همیشه روسیه را یک تهدید جدی احساس می‌کنند و این تهدید قابل کتمان نیست. لذا حتی اگر بحران اوکراین مدیریت شود رقابت‌ها و تنش‌های میان روسیه و اروپا پایان نخواهد داشت.

انتهای پیام