حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمد کریمی در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر ضرورت معرفت محور شدن مجالس فاطمیه، به تبیین راهکارهای تبدیل محبت اهل‌بیت(ع) به رفتار عملی، شیوه مواجهه با پرسش‌های نسل جوان، نقش هیئت‌های مذهبی در خدمت اجتماعی و ضرورت پیوند میان سیره حضرت زهرا(س) و ترویج فرهنگ نماز پرداخت و اظهار کرد: ایام فاطمیه فرصتی ارزشمند برای تجدید پیمان با مکتب اهل‌بیت(ع) و بازخوانی ابعاد مختلف شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) محسوب می‌شود، عزاداری برای آن حضرت، اظهار محبت و ارادت به خاندان پیامبر اکرم(ص) است، اما این محبت زمانی به کمال می‌رسد که به شناخت، معرفت و عمل تبدیل شود.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری در خصوص عزاداری معرفت‌محور، افزود: این نوع عزاداری علاوه بر تأثیرگذاری بر احساسات، اندیشه و رفتار انسان را نیز متحول می‌کند، در چنین مجلسی، مخاطب تنها با مصائب حضرت زهرا(س) آشنا نمی‌شود، بلکه درباره ایمان، بندگی خداوند، اهتمام به نماز، دفاع از حق، مسئولیت اجتماعی، تربیت فرزند، ساده‌زیستی و توجه به محرومان نیز معرفت پیدا می‌کند، وقتی از عبادت و بندگی حضرت زهرا(س) سخن می‌گوییم، باید این پرسش را نیز مطرح کنیم که ما تا چه اندازه در زندگی خود به نماز اول وقت، حضور قلب در نماز و رعایت حقوق دیگران پایبند هستیم.
وی تصریح کرد: یکی از شاخص‌های مهم یک مجلس موفق فاطمی این است که مخاطب پس از پایان مراسم، تصمیم بگیرد تغییری مثبت در زندگی خود ایجاد کند، رابطه خود با خداوند را تقویت کند، به خانواده توجه بیشتری داشته باشد و در برابر مشکلات جامعه بی‌تفاوت نباشد، مجلس فاطمی باید هم اشک برانگیزد، هم آگاهی ببخشد و هم انسان را به حرکت در مسیر حق دعوت کند.
معرفت دینی نباید در سطح دانسته‌ها باقی بماند
کریمی درباره فاصله میان شناخت فضائل حضرت زهرا(س) و الگوگیری عملی از سیره ایشان، گفت: این فاصله یکی از مسائل مهم در حوزه تربیت دینی و فرهنگ‌سازی مذهبی است، البته برگزاری مجالس عزاداری آثار ارزشمند و گسترده‌ای در حفظ هویت دینی جامعه دارد، اما برای رسیدن به الگوگیری عملی، صرف برگزاری مراسم کافی نیست.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری بیان کرد: گاهی معرفت دینی در سطح اطلاعات و دانسته‌ها باقی می‌ماند و به رفتار تبدیل نمی‌شود، ممکن است فردی از فضائل حضرت زهرا(س) آگاهی داشته باشد، اما در روابط خانوادگی، رعایت حقوق دیگران یا انجام مسئولیت‌های اجتماعی، از آن الگوها بهره کافی نبرد،گاهی محتوای برنامه‌های مذهبی بیشتر بر بیان فضائل و مصائب متمرکز است و کمتر به این موضوعات پرداخته می‌شود که چگونه می‌توان آن فضائل را در زندگی امروز اجرا کرد، همچنین فاصله میان گفتار و رفتار برخی افراد تأثیرگذار می‌تواند بر مخاطبان اثر منفی بگذارد، زیرا اگر از اخلاق فاطمی سخن بگوییم، اما در عمل به اخلاق، انصاف، امانت‌داری و رعایت حقوق مردم توجه نکنیم، پیام تربیتی ما تأثیر لازم را نخواهد داشت.
وی با تأکید بر ضرورت استمرار فعالیت‌های فرهنگی پس از مناسبت‌های مذهبی، اظهار کرد: تربیت دینی با یک مراسم چندروزه تحقق پیدا نمی‌کند، بلکه نیازمند آموزش، تمرین، تکرار و پیگیری است. راهکار اساسی این است که مجالس فاطمیه را به نقطه آغاز یک حرکت تربیتی تبدیل کنیم، حرکتی که در خانواده، مدرسه، دانشگاه، اداره، مسجد و جامعه ادامه پیدا کند.
کریمی با تأکید بر جایگاه عزاداری در فرهنگ شیعه، بیان کرد: بیان مصائب حضرت فاطمه زهرا(س) و برگزاری مراسم سوگواری جایگاه مهمی در فرهنگ شیعه دارد و عزاداری و معرفت‌افزایی دو بال رسیدن به اهداف اسلام ناب محمدی است، بنابراین، این دو باید در کنار یکدیگر قرار گیرند، محتوای مجالس فاطمیه باید بر چند محور اساسی تنظیم شود، محور نخست، حضرت زهرا(س) و بندگی خداوند است که در آن باید درباره جایگاه عبادت، دعا، نماز، ارتباط با خداوند و تأثیر معنویت بر زندگی انسان سخن گفته شود.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال‌وبختیاری ادامه داد: محور دوم، دفاع از حق است که با تکیه بر منابع معتبر تاریخی می‌توان مواضع آن حضرت در دفاع از حق، عدالت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را تبیین کرد، محور سوم نیز به خانواده اختصاص دارد، زیرا نقش حضرت زهرا(س) در تربیت فرزندان، همسرداری، مدیریت زندگی و ایجاد محیطی سرشار از ایمان و محبت، موضوعی مهم برای خانواده‌های امروز است.
وی توجه به نیازمندان، ایثار، همدلی و کمک به محرومان را از دیگر محورهای ضروری دانست و گفت: محور پنجم، تربیت نسل جوان است، باید نشان دهیم که سیره حضرت زهرا(س) چگونه می‌تواند به جوان امروز در انتخاب‌های اخلاقی، مسئولیت‌پذیری و ساختن آینده‌ای بهتر کمک کند.
کریمی تصریح کرد: پیشنهاد می‌کنم هر سخنرانی با یک پیام کاربردی و قابل اجرا به پایان برسد، برای مثال، شرکت‌کنندگان تصمیم بگیرند در ایام فاطمیه برای تقویت نماز در خانواده، آشتی دادن دو نفر، کمک به یک خانواده نیازمند یا رعایت بیشتر حقوق والدین اقدام کنند، به این ترتیب، مجلس عزاداری از یک برنامه مناسبتی به فرصتی برای تربیت اخلاقی و اجتماعی تبدیل می‌شود.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری درباره چگونگی ارائه معارف فاطمی متناسب با نیازهای نسل جوان اظهار کرد: نسل جوان امروز پرسشگر است و این ویژگی را باید فرصتی برای تعمیق معرفت دینی بدانیم، جوانی که سؤال می‌پرسد، لزوماً با دین مخالف نیست، گاهی می‌خواهد باورهای خود را با شناخت و آگاهی بیشتری انتخاب کند، نخستین وظیفه این است که فضای گفت‌وگو را فراهم کنیم و پرسش‌های جوانان را با احترام بشنویم. برخورد تند با پرسشگر یا متهم کردن او به ضعف اعتقادی، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه ممکن است فاصله او را با محیط‌های دینی افزایش دهد.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از منابع معتبر و پرهیز از نقل مطالب ضعیف و غیرمستند در مجالس عزاداری ایام فاطمیه، ادامه داد: بیان فضائل و مصائب حضرت زهرا(س) باید با دقت علمی و تاریخی همراه باشد، اعتماد جوانان زمانی تقویت می‌شود که احساس کنند سخنران در بیان مطالب، امانت علمی را رعایت می‌کند.
کریمی استفاده از زبان قابل فهم و ابزارهای ارتباطی مناسب را از دیگر ضرورت‌ها دانست و گفت: تولید پادکست، کلیپ‌های کوتاه، گفت‌وگوهای پرسش‌وپاسخ، محتوای تصویری و برنامه‌های تعاملی در فضای مجازی می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر نسل جوان با معارف فاطمی را فراهم کند.
وی با بیان اینکه سیره حضرت زهرا(س) باید با مسائل واقعی زندگی جوانان پیوند بخورد، افزود: موضوعاتی مانند هویت، امید به آینده، انتخاب همسر، روابط خانوادگی، مسئولیت اجتماعی، پاکدامنی، عدالت‌خواهی و معنویت از جمله مسائلی هستند که می‌توان معارف فاطمی را در ارتباط با آن‌ها تبیین کرد.
کریمی تصریح کرد: باید به جوان نشان دهیم که سیره حضرت زهرا(س) تنها مربوط به گذشته نیست، بلکه می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های امروز او نیز راهگشا باشد، اگر می‌خواهیم جوانان با مکتب فاطمی ارتباط عمیق‌تری برقرار کنند، باید هم زبان آنان را بشناسیم، هم به پرسش‌هایشان پاسخ مستند بدهیم و هم با رفتار خود، زیبایی‌های مکتب حضرت زهرا(س) را نشان دهیم.
محبت اهل‌بیت(ع) باید در اخلاق و رفتار فرد نمود پیدا کند
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری با اشاره به ضرورت انتقال آموزه‌های سیره حضرت زهرا(س) از مجالس عزاداری به زندگی روزمره مردم، گفت: این موضوع یکی از مهمترین معیارهای موفقیت مجالس مذهبی است، زیرا محبت اهل‌بیت(ع) باید در اخلاق و رفتار مومن نمود پیدا کند، برای تحقق این هدف، باید آموزه‌های سیره این بانو را به برنامه‌های مشخص و عملی تبدیل کنیم، در زمینه حق‌طلبی، باید بیاموزیم که در زندگی شخصی و اجتماعی از حق دفاع کنیم، در گفتار و رفتار انصاف داشته باشیم و حقوق دیگران را رعایت کنیم، همچنین در زمینه مسئولیت‌پذیری نیز هر فرد باید وظیفه خود را در خانواده، محیط کار، مدرسه و جامعه به‌درستی انجام دهد، نمی‌توان از مسئولیت اجتماعی سخن گفت، اما در برابر مشکلات مردم بی‌تفاوت بود.
وی ساده‌زیستی و پرهیز از تجمل‌گرایی و چشم و هم‌چشمی را از دیگر آموزه‌های قابل توجه در این زمینه دانست و افزود: در حوزه توجه به محرومان نیز می‌توان در ایام فاطمیه پویش‌های کمک مؤمنانه، تهیه بسته‌های معیشتی، حمایت از دانش‌آموزان نیازمند و رسیدگی به خانواده‌های آسیب‌پذیر را با حفظ کرامت آنان اجرا کرد.
کریمی با تأکید بر جایگاه نماز در اصلاح رفتار فردی و اجتماعی، اظهار کرد: از منظر ستاد اقامه نماز، یک موضوع اساسی دیگر، توجه به نماز در سیره حضرت زهرا(س) و تبدیل نماز به محور اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است، نماز، اگر با توجه به حقیقت و پیام آن اقامه شود، انسان را به یاد خداوند می‌اندازد و زمینه تقویت تقوا، امانت‌داری، عدالت‌خواهی و پرهیز از ظلم را فراهم می‌کند، نباید تصور کنیم که صرف برگزاری نماز یا حضور در مجلس عزاداری به تنهایی تضمین‌کننده همه این آثار است، بلکه باید برای تقویت ارتباط میان عبادت، اخلاق و رفتار اجتماعی برنامه‌ریزی کنیم.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه هر هیئت در ایام فاطمیه، علاوه بر برنامه‌های عزاداری، دست‌کم یک اقدام فرهنگی و یک اقدام اجتماعی متناسب با نیازهای محله خود انجام دهد و افزود: برگزاری نشست خانواده، ترویج نماز در میان نوجوانان، دیدار با خانواده‌های نیازمند یا کمک به رفع مشکلات مردم می‌تواند بخشی از این برنامه‌ها باشد.
هیئت مذهبی تنها محل برگزاری مراسم نباشد
کریمی درباره مسئولیت هیئت‌های مذهبی در تقویت همدلی اجتماعی و حل مسائل مردم، بیان کرد: توجه به آثار فرهنگی و اجتماعی مراسم مذهبی ضروری است، البته این ارزیابی باید منصفانه، واقع‌بینانه و متناسب با ظرفیت هر هیئت انجام شود، هیئت نباید صرفاً محل برگزاری مراسم تلقی شود، بلکه می‌تواند کانونی برای تربیت دینی، تقویت روابط اجتماعی، گسترش اخلاق و خدمت به مردم باشد، در مکتب اهل‌بیت(ع)، عبادت و خدمت به مردم از یکدیگر جدا نیستند و کسی که محبت اهل‌بیت(ع) را در دل دارد، باید نسبت به مشکلات جامعه نیز احساس مسئولیت کند.
وی ادامه داد: هیئت‌ها می‌توانند با شناسایی نیازهای محله، ارتباط با خانواده‌های آسیب‌پذیر، حمایت از نوجوانان، برگزاری جلسات مشاوره خانواده با استفاده از افراد متخصص، ترویج فرهنگ نماز و ایجاد زمینه مشارکت جوانان، نقش مؤثری در ارتقای سلامت فرهنگی و اجتماعی جامعه داشته باشند، در ایام فاطمیه نیز می‌توان برنامه‌هایی مانند «نذر خدمت فاطمی»، «پویش مهربانی به نام حضرت زهرا(س)» و «هر هیئت، یک گام برای حل مشکلات محله» را طراحی کرد، البته در اجرای چنین برنامه‌هایی باید کرامت افراد نیازمند حفظ شود و کمک‌ها بدون تحقیر یا تبلیغ نامناسب صورت گیرد.
کریمی درباره ارزیابی فعالیت هیئت‌ها نیز گفت: علاوه بر شاخص‌های کمی، باید شاخص‌های کیفی مورد توجه قرار گیرند، میزان توجه به محتوای معتبر و معرفت‌افزای دینی، مشارکت فعال نوجوانان و جوانان، کیفیت برنامه‌های آموزشی و تربیتی، میزان مشارکت هیئت در فعالیت‌های خیرخواهانه و حل مسائل محله، برنامه‌های مستمر برای ترویج نماز و تقویت اخلاق اجتماعی، رضایت مخاطبان و استمرار فعالیت‌های فرهنگی پس از پایان ایام فاطمیه از جمله این شاخص‌ها است.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری با تأکید بر اینکه ارزیابی نباید به رقابت در تعداد شرکت‌کنندگان یا میزان هزینه‌کرد هیئت‌ها محدود شود، افزود: ممکن است هیئتی کوچک، با برنامه‌ای ساده اما هدفمند، تأثیر تربیتی و اجتماعی قابل‌توجهی داشته باشد، مهم آن است که ببینیم مجالس فاطمیه تا چه اندازه به افزایش معرفت دینی، تقویت اخلاق، گسترش همدلی و خدمت به مردم کمک کرده‌اند.
کریمی طراحی برنامه‌ای منسجم با عنوان «فاطمیه؛ فرصت معرفت، بندگی و خدمت» را یکی از اقدامات مؤثر برای افزایش اثرگذاری مراسم فاطمیه دانست و گفت: در این برنامه باید عزاداری، آموزش معارف، ترویج نماز، تربیت اخلاقی و خدمت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گیرند، نخستین مرحله، تبیین معرفت فاطمی از طریق تهیه محتوای مستند و قابل فهم درباره شخصیت حضرت زهرا(س)، جایگاه ایشان در اسلام، عبادت، اخلاق، خانواده و مسئولیت اجتماعی و ارائه آن به هیئت‌ها، مساجد، مدارس و مراکز فرهنگی است، در مرحله دوم، سخنرانان و مداحان باید با استفاده از منابع معتبر، در کنار بیان مصائب و فضائل حضرت زهرا(س)، پیام‌های تربیتی و اجتماعی سیره آن حضرت را تبیین کنند و در مرحله سوم نیز به پیوند فاطمیه با نماز اختصاص دارد، موضوع نماز در سیره حضرت زهرا(س) و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی باید یکی از محورهای مهم برنامه‌های فاطمیه باشد.
وی با اشاره به امکان برگزاری مسابقات فرهنگی، نشست‌های خانوادگی، برنامه‌های ویژه نوجوانان و تولید محتوای رسانه‌ای در مجالس عزاداری ایام فاطمیه، اظهار کرد: در مرحله چهارم، هر هیئت و مسجد باید متناسب با امکانات خود، یک اقدام عملی در حوزه خدمت اجتماعی تعریف کند، این اقدامات می‌تواند شامل کمک به نیازمندان، حمایت از دانش‌آموزان محروم، رسیدگی به مشکلات خانواده‌ها یا تقویت روابط اجتماعی در محله باشد، پس از پایان ایام فاطمیه، نتایج برنامه باید بررسی شود و نقاط قوت و ضعف آن برای سال آینده مورد استفاده قرار گیرد.
رئیس ستاد اقامه نماز چهارمحال و بختیاری در پایان تأکید کرد: حضرت فاطمه زهرا(س) تنها متعلق به یک مناسبت تقویمی نیستند، بلکه الگویی برای همه روزهای زندگی و همه نسل‌ها از گذشته تا آینده به شمار می‌روند، از این‌رو، باید تلاش کنیم محبت و ارادت به آن حضرت در رفتار فردی، روابط خانوادگی، مسئولیت اجتماعی و خدمت به مردم جلوه عملی پیدا کند.
انتهای پیام
