گاهی یک رنگ، یک خط یا تصویری ساده، حرف‌هایی برای گفتن دارد که شاید هیچ کودکی نتواند آنها را با زبانش بیان کند.
هنر به زندگی‌شان رنگ و جلا می‌دهد، به‌ویژه وقتی در جشنواره‌ها و مسابقات مقام می‌آورند و می‌بینند که تلاش و استعدادشان دیده می‌شود. آن وقت، چیزی در دلشان جان می‌گیرد، امیدی که به آنها یادآوری می‌کند معلولیت، پایان توانایی‌ها نیست و آنها هم استعدادهایی دارند که می‌توانند با آن بدرخشند، حتی در زمینه‌هایی که شاید دیگران هرگز تصورش را نکنند.
اینجا ۵۰ کیلومتری جنوب‌غربی تبریز، یعنی آذرشهر است، این بار به دعوت اداره کل بهزیستی استان، راهی چند مرکز تحت پوشش این سازمان شده‌ام تا از نزدیک با دنیای آدم‌هایی آشنا شوم که شاید قصه زندگی‌شان را نه با کلمات، بلکه با رنگ‌ها و نقش‌ها روایت می‌کنند.
مرکز توانبخشی امیرالمومنین شهرستان آذرشهر، ایستگاهی پر از شوق و ذوق هنری است، جایی که ساعت‌ها می‌توان میان رنگ‌ها و تصویرها قدم زد و خسته نشد. رنگ‌ها در این مرکز انگار زبان دیگری برای حرف زدن دارند، زبانی که هر بوم، بخشی از آن را روایت می‌کند.
نقاشی‌های طبیعت روی دیوارهای مرکز، زیبایی فضا را دوچندان کرده‌اند، منظره‌هایی که با رنگ‌های زنده جان گرفته‌اند و چشم را به تماشای جزئیاتشان دعوت می‌کنند. زیر هر نقاشی، نام هنرمند و تاریخ خلق اثر دیده می‌شود، آثاری که به دست افراد دارای معلولیت کشیده شده‌اند و حالا با افتخار بر دیوارهای این مرکز جا خوش کرده‌اند.
اینجا هر نقاشی چیزی فراتر از چند خط و رنگ است، نشانی از ذوقی که فرصت شکوفایی پیدا کرده، استعدادی که دیده شده و دنیایی که شاید اگر بوم و قلمو نبود، راهی برای روایتش پیدا نمی‌شد.
وقتی رنگ‌ها از عشق رقیه به تیم تراکتور می‌گویند
لابه‌لای تماشای دنیای رنگارنگ آثار، چشمم به نقاشی در یکی از اتاق‌های مرکز می‌افتد که روی توپ آن نام «تراکتور» نقش بسته است، تیمی که محبوب قلب‌های ترک زبانان ایران است، کنجکاو می‌شوم و می‌خواهم بدانم داستان این نقاشی چیست و با خود می‌گویم هرکس این را کشیده حتما یک فوتبالی است.
دختری زیبا با چال‌های گونه، روی ویلچر نشسته و به سمت اتاق می‌رود. دنبالش راه می‌افتم تا با او صحبت کنم. او رقیه جلیلی است، دختری که وقتی از هنر حرف می‌زند، لبخندی عمیق روی صورتش می‌نشیند.
رقیه از نقش هنر در زندگی‌اش می‌گوید: هنر در زندگی من امید است. وقتی ناراحت می‌شوم، به هنر پناه می‌برم. رنگ‌ها انگار با من حرف می‌زنند و همین باعث می‌شود آرام شوم.
او درباره نقاشی‌ای که توجهم را جلب کرده است، توضیح می‌دهد: کشیدن این نقاشی یک هفته طول کشید که آن هم به خاطر علاقه‌ای است که به تیم دارم این اثر را کشیدم.
هنردرمانگری که به توانایی‌های پنهان بچه‌ها ایمان دارد
امیرحسن بلندی، هنردرمانگر مرکز توانبخشی امیرالمؤمنین آذرشهر در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به فعالیت خود در حوزه هنر و توانبخشی افراد دارای معلولیت می‌گوید: از سال ۱۳۹۴ با این افراد کار می‌کنم و باور دارم همه آنها توانمندی‌هایی دارند که با آموزش و حمایت می‌توانند آنها را شکوفا کنند.
او با اشاره به تجربه آموزش رایگان به یکی از هنرجویان دارای معلولیت اظهار می‌کند: چهار سال در شهر سهند به یکی از این افراد به‌صورت رایگان آموزش دادم و امروز او به یکی از هنرمندان توانمند تبدیل شده است. مادرش می‌گوید هنر زندگی فرزندش را تغییر داده و زمینه کسب درآمد را برای او فراهم کرده است.
بلندی با بیان اینکه محدودیت‌های جسمی نیز نمی‌توانند مانع بروز استعدادهای هنری شوند، می‌افزاید: یکی دیگر از هنرجویان، کودکی مبتلا به فلج مغزی (CP) است که کنترل حرکات دست‌هایش با دشواری همراه بود. برای کمک به او، مدادرنگی‌ها را به انگشتانش بستیم تا بتواند نقاشی بکشد و این کودک توانست در یکی از جشنواره‌ها مقام نخست را کسب کند.
او با اشاره به تأثیر موفقیت هنرجویان بر روحیه خود ادامه می‌دهد: هر بار که یکی از این بچه‌ها به موفقیتی می‌رسد، من هم از صمیم قلب خوشحال می‌شوم. خانواده‌هایشان نیز هر وقت مرا می‌بینند، دعای خیرشان را بدرقه راهم می‌کنند.
این هنردرمانگر با بیان اینکه خود را خدمتگزار این کودکان می‌داند، می‌گوید: من خادم این بچه‌ها هستم و خوشحالی و پیشرفت آنها برایم ارزشمندترین نتیجه سال‌ها فعالیت در این حوزه است.
اما این مرکز تنها به نقاشی و رنگ و هنر خلاصه نمی‌شود، طبقه اول آن دنیای دیگری دارد، دنیایی پر از تلاش، انتظار و امید. اینجا کودکانی هستند که گفتاردرمانی، کاردرمانی و خدمات مرتبط با کاشت حلزون را دریافت می‌کنند و مادرانی که هرکدام با آرزویی در دل، قدم به این مرکز گذاشته‌اند.
یکی از مادران آرزو دارد فرزندش روزی صدای دنیا را بشنود و به دیگران جواب دهد، دیگری چشم‌انتظار نخستین کلمه‌ای است که از زبان کودکش می‌شنود، شاید فقط یک «مامان» یا «بابا». مادری دیگر می‌خواهد دست کودک خود را بگیرد و روزی شاهد قدم‌هایی باشد که بدون کمک دیگران برمی‌دارد.
چشم‌انتظاری مادری برای شنیدن کلمات از زبان امیررضا
با مادر امیررضا، پسربچه چهار ساله‌ای که همراه دیگر مادران در اتاق انتظار نشسته و چشم‌انتظار پایان جلسات توانبخشی فرزندش است، هم‌کلام می‌شوم. هر از گاهی که امیررضا خسته می‌شود، خودش را به آغوش مادرش می‌رساند و سپس جنب و جوشی کرده و دوباره به اتاق برمی‌گردد.
مادرش از مسیر درمان فرزندش می‌گوید: یک سال پیش امیررضا کاشت حلزون انجام داده و حالا می‌تواند بعضی صداها را بشنود و تا حدودی حرف بزند. برای گفتاردرمانی از گوگان به این مرکز می‌آییم، امیررضا قبلاً اصلاً حرکتی نداشت، اما حالا خیلی شلوغ شده، بازی می‌کند و جنب‌وجوش دارد.
مادر لبخندی زده و با نگاهی آمیخته به امید و دلگرمی ادامه می‌دهد: از همه لحاظ باهوش است، فقط هنوز نمی‌تواند آنچنان حرف بزند.
زینب، دختری که کلمه‌ها را قدم‌به‌قدم آموخت
زینب، دختر ۱۳ ساله‌ای که مقنعه بر سر دارد و لباس مدرسه به تن کرده، کنار مادرش ایستاده است. وقتی با مادرش هم‌کلام می‌شوم، از ۹ سالی می‌گوید که برای بهبود گفتار دخترش به این مرکز مراجعه کرده‌اند.
مادر زینب در گفت‌وگو با ایسنا اظهار می‌کند: از چهار سالگی زینب، او را برای گفتاردرمانی به این مرکز می‌آورم. در این مدت، پیشرفت خوبی داشته و اکنون می‌تواند صحبت کند.
او با اشاره به هزینه‌های خدمات گفتاردرمانی در این مرکز می‌گوید: هزینه‌ای که دریافت می‌کنند، کم است و همین موضوع کمک زیادی به ما کرده است. امیدوارم روزی برسد که زینب بتواند به‌طور کامل و بدون نیاز به جلسات گفتاردرمانی صحبت کند و متخصصان تشخیص دهند که دیگر نیازی به ادامه درمان ندارد.
قصه قدم‌های کوچک آراز
وقت رفتن از مرکز رسیده بود که پسربچه‌ای زیبا کنار در، نگاهم را به خودش گره زد، آراز، پسربچه‌ای با چشم‌هایی که زیر نور آفتاب، رنگ طوسی به خود گرفته بود. ظاهرش نشان نمی‌داد که برای درمان به این مرکز می‌آید، آرام راه می‌رفت و اگر نگاهم را جلب نکرده بود، متوجه نمی‌شدم که چه مسیری را برای بهتر حرکت کردن پشت سر گذاشته است.
دلیل آمدنش به مرکز را از مادرش می‌پرسم. مادر آراز می‌گوید: آراز چهار سال دارد و یک سال است که او را به این مرکز می‌آورم. پیش از این، حرکت دست و پاهایش محدود بود. هنگام راه رفتن هم پایش را روی زمین کج می‌گذاشت و دست راستش را به‌سختی باز و بسته می‌کرد، اما حالا، بعد از یک سال، پیشرفت خوبی داشته و حرکت دست و پاهایش بهتر شده است.
او ادامه می‌دهد: پیش از این آراز را برای فیزیوتراپی می‌بردیم، اما وقتی به این کلینیک آمدیم، گفتند که فیزیوتراپی بدن از را خشک می‌کند و باید روش درمانش بررسی شود و تمرین‌های توانبخشی متناسب با شرایطش انجام بگیرد. از آن زمان، روند درمانش را در این مرکز ادامه می‌دهیم و خوشحالم که می‌توانم پیشرفت او را ببینم.
۳۵۰۰ فرد دارای معلولیت تحت پوشش بهزیستی آذرشهر هستند
رئیس اداره بهزیستی آذرشهر در گفت‌وگو با ایسنا از فعالیت ۲۶ مرکز تحت نظارت این اداره خبر داده و می‌گوید: در راستای توانمندسازی افراد دارای معلولیت، طی دو سال گذشته دو مرکز جدید توانبخشی روزانه در این شهرستان راه‌اندازی شده است.
لیلی خلیلی در تشریح فعالیت‌های اداره بهزیستی شهرستان آذرشهر اظهار می‌کند: این اداره ۲۶ مرکز تحت نظارت دارد که شامل مراکز شبانه‌روزی، توانبخشی روزانه، نگهداری کودکان، مراکز درمان و ترک اعتیاد و سایر مراکز ارائه‌دهنده خدمات حمایتی و اجتماعی است.
او با اشاره به فعالیت چهار مرکز توانبخشی روزانه در شهرستان می‌افزاید: در این مراکز خدماتی از جمله گفتاردرمانی و هنردرمانی به افراد دارای معلولیت ارائه می‌شود. همچنین در مراکز نگهداری بیماران روانی، برنامه‌هایی مانند هنردرمانی و روایت‌درمانی اجرا می‌شود و تئاتردرمانی نیز از دیگر روش‌های مورد استفاده در این حوزه است.
رئیس اداره بهزیستی آذرشهر با بیان اینکه طی دو سال گذشته تعداد مراکز توانبخشی روزانه شهرستان از دو مرکز به چهار مرکز افزایش یافته است، می‌گوید: راه‌اندازی این مراکز بر اساس نیاز شهرستان و با دریافت مجوز از سازمان بهزیستی انجام شده و در حال حاضر ظرفیت موجود پاسخگوی نیاز شهرستان است.
خلیلی با اشاره به جمعیت حدود ۱۵۰ هزار نفری آذرشهر ادامه می‌دهد: حدود سه هزار و ۵۰۰ فرد دارای معلولیت و یک‌هزار زن سرپرست خانوار تحت پوشش خدمات بهزیستی این شهرستان قرار دارند.
او به تسهیلات اشتغال‌زایی اشاره کرده و می‌گوید: سال گذشته ۶۲ میلیارد تومان تسهیلات خوداشتغالی با نرخ سود چهار درصد به متقاضیان پرداخت شد که حدود ۴۰۰ نفر از این تسهیلات بهره‌مند شدند. از این تعداد، حدود ۳۰۰ نفر تسهیلات خود را در حوزه‌هایی مانند خشکبار، کشاورزی و قالیبافی دریافت کردند.
رئیس اداره بهزیستی آذرشهر با اشاره به اشتغال افراد دارای معلولیت در واحدهای تولیدی خاطرنشان می‌کند: در حال حاضر ۲۵ فرد دارای معلولیت در یکی از کارخانه‌های شهرک صنعتی شهید سلیمی مشغول به کار هستند.
خلیلی با اشاره به دیگر مراکز و خدمات این اداره می‌گوید: پنج مرکز مثبت زندگی در شهرستان فعالیت می‌کنند که خدمات مددکاری و حمایتی را به افراد تحت پوشش ارائه می‌دهند. همچنین مرکز نسیم طلایی در حوزه توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR)، اورژانس اجتماعی و مراکز مشاوره از دیگر بخش‌های فعال در این شهرستان هستند.
او می‌افزاید: در حوزه پیشگیری نیز کلاس‌های آموزشی پیش از ازدواج، پیشگیری از طلاق و آموزش‌های پیش از فرزندآوری برگزار می‌شود. همچنین طرح‌های «مانا» و «خاتم» با محوریت خودمراقبتی زنان و دختران اجرا می‌شوند.
او با اشاره به فعالیت مراکز اقامتی درمان اعتیاد اظهار می‌کند: در این شهرستان مرکز اقامتی ماده ۱۵ برای درمان و ترک اعتیاد فعالیت داشته و با توجه به نیاز شهرستان، مرکز ماده ۱۶ نیز راه‌اندازی شده است.
خلیلی از افتتاح بنیاد فرزانگان در آذرشهر خبر داده و می‌گوید: این بنیاد با همکاری گروه‌های مردم‌نهاد در حوزه سالمندی فعالیت می‌کند و توسعه خدمات مرتبط با سالمندان را دنبال می‌کند.
او با اشاره به نقش خیرین در حمایت از مراکز بهزیستی اظهار می‌کند: سال گذشته ۱۰ میلیارد تومان کمک از سوی خیرین برای مراکز این شهرستان جمع‌آوری شد که در حمایت از فعالیت‌ها و ارائه خدمات به جامعه هدف بهزیستی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
کمبود نیروی انسانی در بهزیستی آذرشهر
رئیس اداره بهزیستی آذرشهر در ادامه با اشاره به محدودیت نیروی انسانی این اداره گفت: در حال حاضر ۱۲ نفر در اداره بهزیستی شهرستان مشغول فعالیت هستند که شش نفر از آنها دارای معلولیت‌اند. برخی از همکاران نیز نابینای مطلق یا دارای محدودیت‌های ناشی از مشکلات جسمی هستند.
او با بیان اینکه تأمین نیروی انسانی متناسب با حجم خدمات مورد نیاز از مسائل این اداره است، اظهار می‌کند: با وجود محدودیت نیروی انسانی، تلاش می‌شود خدمات حمایتی و توانبخشی مورد نیاز افراد تحت پوشش ارائه شود.
۸۰ درصد پرونده‌های توانبخشی مرکز امیرالمؤمنین آذرشهر به بازتوانی رسیده‌اند
مدیر مرکز توانبخشی امیرالمؤمنین آذرشهر در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به هزینه‌های بالای خدمات توانبخشی و محدودیت جذب نیروهای متخصص می‌گوید: در این مرکز ۵۲ مددجو تحت پوشش قرار دارند و طی ۲۳ سال گذشته، خدمات توانبخشی به ۵۸۶ فرد دارای معلولیت ارائه شده است و حدود ۸۰ درصد این افراد به مرحله بازتوانی رسیده‌اند.
حسن حسن‌زاده با اشاره به فعالیت این مرکز اظهار کرد: پلی‌کلینیک جامع امیرالمؤمنین در ساختمانی چهارطبقه با زیربنای ۶۰۰ مترمربع فعالیت می‌کند و بخش‌های مختلف آن به ارائه خدمات تخصصی در حوزه اختلالات رشدی و هوشی و همچنین خدمات مددکاری اختصاص دارد.
وی با بیان اینکه راه‌اندازی این مرکز با هزینه شخصی انجام شده و ساختمان نیز متعلق به مجموعه است، افزود: حدود ۶۵ درصد هزینه‌های مرکز از سوی سازمان بهزیستی تأمین می‌شود و بخش باقی‌مانده از منابع دیگر پرداخت می‌شود.
مسئول مرکز توانبخشی امیرالمؤمنین آذرشهر با اشاره به فعالیت این مجموعه در حوزه اوتیسم نیز اظهار کرد: ۳۷ مورد اوتیسم در شهرستان شناسایی شده‌اند که حدود ۱۴ نفر از آنها ثبت‌نام شده‌اند. این افراد در گروه‌های سنی مختلف و عمدتاً زیر ۲۰ سال قرار دارند.
او با اشاره به فعالیت ۱۶ نفر در این مرکز، می‌گوید: پنج نفر از کارکنان را پزشکان تشکیل می‌دهند و ارائه خدمات تخصصی در بخش‌های مختلف، به حضور نیروهای آموزش‌دیده و متخصص وابسته است.
او هزینه‌های بالای خدمات توانبخشی را از دیگر مشکلات این حوزه برشمرده و اظهار می‌کند: فرایند توانبخشی به زمان نیاز دارد و حتی کوتاه‌ترین دوره درمان نیز دست‌کم شش ماه طول می‌کشد، از این رو، تأمین هزینه‌های مستمر درمان می‌تواند فشار زیادی بر خانواده‌ها وارد کند.
انتهای پیام
