ورود به عمارت تاریخی ساعت تبریز، همیشه چیزی فراتر از عبور از یک بنای قدیمی است؛ انگار با هر قدم، دری به بخشی از گذشته این شهر باز می‌شود. دیوارها، راهروها و اتاق‌های این عمارت، هر کدام بخشی از حافظه تاریخی تبریز را در خود جای داده‌اند؛ شهری که تاریخ و هنر در آن نه در کتاب‌ها، که گاه در آجر به آجر بناهایش نفس می‌کشند.
این بار اما در میان آن همه در که هر کدام به گوشه‌ای از تاریخ و هویت تبریز راه می‌برند، دری دیگر توجهم را جلب کرد؛ دری که پشت آن، بخشی از میراث خوشنویسی این شهر انتظار مخاطبان را می‌کشید؛ موزه دائمی آثار استاد ابراهیم بخت‌شکوهی.
وارد که می‌شوم، نخستین چیزی که به چشم می‌آید، سکوت نیست؛ شوق است. موزه شلوغ است و نگاه‌ها میان تابلوها می‌چرخد. هرکس گوشه‌ای ایستاده و محو تماشای حروفی است که زمانی با دست و دل یک هنرمند بر کاغذ نشسته‌اند. بعضی تابلوها آدم را وادار می‌کنند چند لحظه بیشتر بایستد؛ نه فقط برای خواندن کلمات، بلکه برای دیدن ظرافتی که پشت هر حرکت قلم پنهان شده است.
در اینجا، خط فقط وسیله‌ای برای نوشتن نیست؛ خودِ اثر است. کشیده‌ها، نقطه‌ها، پیچ‌وتاب حروف و فاصله میان واژه‌ها، هرکدام بخشی از زبانی هستند که بدون صدا سخن می‌گوید. در میان تابلوها می‌توان رد شیوه‌های مختلف خوشنویسی را دید؛ از نستعلیق و ثلث تا شکسته‌نستعلیق و خط تحریری؛ هرکدام با شخصیت و ظرافتی متفاوت.
تماشای این آثار، کم‌کم یک پرسش را در ذهنم شکل می‌دهد؛ مردی که توانسته در چندین شیوه خوشنویسی به چنین جایگاهی برسد، چه کسی بوده است؟ چه مسیری را طی کرده و چه چیزی او را سال‌ها پای قلم نشانده است؟
همین کنجکاوی کافی است تا از تماشای تابلوها فاصله بگیرم و این بار به سراغ خانواده استاد بروم؛ به سراغ پسران مردی که حالا بخشی از آثارش در عمارت تاریخی ساعت تبریز گرد آمده است؛ شاید آنها بهتر از هرکس بتوانند از پدرشان، از سال‌های زندگی‌اش و از عشقی که به هنر داشت روایت کنند.
استاد ابراهیم بخت‌شکوهی از معدود خوشنویسان مسلط بر شش نوع خط بود
مرتضی بخت‌شکوهی، فرزند استاد ابراهیم بخت‌شکوهی روز پنجشنبه ۳۰ مهر در آیین افتتاحیه این موزه با اشاره به زندگی و مسیر هنری پدرش گفت: استاد ابراهیم بخت‌شکوهی متولد سال ۱۳۲۰ بود و هنر خوشنویسی را از دوران کودکی به صورت خودآموخته آغاز کرد و در ادامه با بهره‌گیری از محضر استادان این هنر، مسیر خود را ادامه داد.
وی با بیان اینکه پدرش بخش مهمی از مسیر هنری خود را با همت و تلاش شخصی طی کرد، افزود: استاد بخت‌شکوهی سال‌های بسیاری از عمر خود را عاشقانه صرف خوشنویسی کرد و همین پشتکار موجب شد در چندین شیوه خوشنویسی به مهارت و استادی دست پیدا کند.
وی با اشاره به توانایی پدرش در نوشتن شش نوع خط اظهار کرد: در تاریخ هنر خوشنویسی کمتر هنرمندی را می‌توان یافت که بتواند در چندین نوع خط به سطح بالایی از مهارت برسد، اما استاد بخت‌شکوهی در شش نوع خط، از غبار تا کتیبه، با صلابت کامل کتابت می‌کرد.
استاد ابراهیم بخت‌شکوهی احیاگر خط تحریری پس از قاجار بودند
محسن بخت‌شکوهی، دیگر فرزند استاد نیز، موزه دائمی آثار پدرش را حاصل سال‌ها پیگیری دانست و گفت: پس از چند سال پیگیری، با همت سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز و مجموعه عمارت ساعت، موزه دائمی آثار استاد ابراهیم بخت‌شکوهی در عمارت تاریخی ساعت تبریز افتتاح شد.
وی با اشاره به آثار به نمایش درآمده در این موزه اضافه کرد: این مجموعه شامل آثاری از استاد در شیوه‌های مختلف خوشنویسی از جمله نستعلیق، ثلث، شکسته‌نستعلیق و خط تحریری است.
وی با اشاره به جایگاه پدرش در احیای خط تحریری اظهار کرد: استاد بخت‌شکوهی را می‌توان از احیاگران خط تحریری در دوره معاصر دانست؛ چراکه این شیوه پس از دوره قاجار تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده بود و ایشان در احیا و تداوم آن نقش مؤثری داشت.
موزه آثار استاد بخت‌شکوهی، گامی برای حفظ میراث خوشنویسی تبریز است
امیر نصیربیگی، معاون شهردار و رئیس سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری تبریز نیز در آیین افتتاح این موزه، عنوان کرد: تالار آثار موزه زنده‌یاد استاد ابراهیم بخت‌شکوهی پس از چند سال پیگیری و با همکاری شورای اسلامی شهر، شهرداری تبریز و مجموعه عمارت ساعت، افتتاح شد.
وی با اشاره به اینکه راه‌اندازی این مجموعه از چند سال قبل آغاز شده بود، افزود: این اقدام به دلایلی در سال‌های گذشته ناتمام مانده بود، اما با همت شورای اسلامی شهر، دستور شهردار تبریز و تلاش همکاران و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، موزه آثار این استاد فقید به بهره‌برداری رسید.
وی با اشاره به جایگاه تبریز در تاریخ خوشنویسی کشور، گفت: تبریز از گذشته به عنوان یکی از کانون‌های مهم خوشنویسی مطرح بوده و استادان بزرگی در این شهر حضور داشته‌اند. امیدواریم آثار استادان برجسته خوشنویسی تبریز نیز در این محل و دیگر فضاهای پیش‌بینی‌شده به نمایش گذاشته شود.
وی همچنین با اشاره به رویکرد حمایتی شهرداری تبریز از هنرهای مختلف، از اقدامات انجام‌شده در حوزه خوشنویسی، از جمله مرمت و واگذاری خانه کلک‌تی به انجمن خوشنویسان تبریز و انتشار کتاب‌هایی با محوریت معرفی استادان این عرصه خبر داد.
اما استاد بخت‌شکوهی که بود؟
پشت این تابلوها، پشت این خطوط زندگی مردی قرار دارد که هنر برایش تنها یک حرفه نبود. حاج ابراهیم بخت‌شکوهی، فرزند میرزا محمدحسین، در آبان‌ماه سال ۱۳۲۰ در محله امیرخیز تبریز متولد شد.
او خوشنویسی را از کودکی و به صورت خودآموخته آغاز کرد. در سال‌های جوانی، علاقه و اشتیاق فراوانش او را به محضر استاد حاج حسن هریسی رساند و شیفته خط استاد خود شد. بخت‌شکوهی در سال ۱۳۵۷ در آزمون مرحله عالی انجمن خوشنویسان شرکت کرد و خط او مورد پذیرش استادان قرار گرفت. پس از آن نیز برای تکمیل هنر خود، مدتی نزد استاد رشام و استاد غلامحسین امیرخانی به فراگیری پرداخت.
یک سال بعد، در سال ۱۳۵۸ موفق به دریافت مدرک ممتاز شد؛ مدرکی که امضای استادانی چون سیدحسن و سیدحسین میرخانی، احمد زنجانی و ابراهیم بوذری را بر خود داشت. او از سال ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۴ نیز ریاست انجمن خوشنویسان تبریز را بر عهده داشت.
اما آنچه نام بخت‌شکوهی را در میان خوشنویسان متمایز می‌کرد، تنها تسلط او بر یک شیوه نبود. او از نوادر خوشنویسانی بود که در شیوه‌های نستعلیق، نسخ، ثلث، شکسته، شکسته‌نستعلیق و تحریر، از غبار تا کتیبه، به کتابت می‌پرداخت.
هنرش تنها به آموختن برای خود محدود نماند. در آموزش نیز وسواس و دقت داشت. حاصل این سال‌ها، نسلی از خوشنویسانی بود که بعدها خود استاد شدند و بخشی از میراث این هنر را به نسل‌های بعد منتقل کردند.
آثار او نیز تنها در قاب تابلوهای این موزه خلاصه نمی‌شود. کتابت «الهی‌نامه» علامه حسن‌زاده آملی، «نغمه‌های خون» استاد سیدمحمدحسین شهریار، ترجمه نهج‌البلاغه آیت‌الله شرقی، «غواصلار» حاج صمد قاسم‌پور، عهدنامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر، «هفت شهر عشق» فانی تبریزی و «آموزش خوشنویسی پویا» از جمله آثاری است که با خط او به چاپ رسیده‌اند. «گلستان سعدی»، «صد پند لقمان حکیم» و «اوصاف‌الاشراف» خواجه نصیرالدین طوسی نیز از جمله آثاری هستند که در فهرست آثار او قرار دارند.
ردّ قلم استاد را می‌توان در بناهای شهر نیز جست‌وجو کرد؛ از کتیبه سقف مسجد سالار شهیدان و مسجد کلاهی گرفته تا کتیبه کاشی‌کاری بنای مقبره‌الشعرای تبریز و کتیبه ورودی مسجد استاد و شاگرد. خوشنویسی سنگ مزار شماری از بزرگان تبریز و حکاکی و کنده‌کاری روی چوب، سنگ، شیشه و گچ نیز بخش دیگری از فعالیت‌های هنری او را تشکیل می‌دهد.
و شاید کمتر کسی بداند مردی که نامش امروز با خوشنویسی گره خورده، در میدان ورزش نیز چهره‌ای شناخته‌شده بود. استاد بخت‌شکوهی علاوه بر هنر خوشنویسی، در فوتبال، والیبال، ورزش‌های رزمی و به‌ویژه دوومیدانی فعالیت داشت و دست‌کم هفت عنوان قهرمانی کشور را در رشته‌هایی همچون پرش با نیزه، پرش طول و سه‌گام به دست آورد.
در کنار هنر و ورزش، ۳۵ سال نیز در آموزش و پرورش خدمت کرد. او از سال ۱۳۴۱ به عنوان دبیر شیمی مشغول به کار شد و به عنوان یکی از معلمان پاک و نمونه شهر تبریز شناخته می‌شد؛ مردی که گویی در زندگی، هرجا فرصتی برای آموختن، آموختن دادن و ساختن وجود داشت، قلم و قدمش را همان‌جا گذاشته بود.
بخت‌شکوهی شیفته قرآن و اهل بیت(ع)، عاشق تعلیم و تعلم و دلبسته طبیعت بود. زندگی‌اش آمیزه‌ای از هنر، آموزش و ورزش بود؛ مسیری که سرانجام در صبح سوم شهریور سال ۱۳۸۵ به پایان رسید و پیکرش پس از تشییعی باشکوه در قطعه صدیقین وادی رحمت تبریز آرام گرفت.
میراثی که هنوز نفس می‌کشد
شاید ماندگاری نام استاد ابراهیم بخت‌شکوهی تنها به تابلوهایی که از او به جا مانده، محدود نباشد؛ میراث واقعی او در نسلی از هنرمندانی ادامه دارد که پای درسش نشستند و آموختند چگونه میان جوهر و کاغذ، به واژه‌ها جان بدهند. او خوشنویسی را تنها یک هنر نمی‌دید؛ بخشی از زندگی‌اش بود، مسیری که با عشق آغاز کرد و تا پایان عمر در آن قدم برداشت.
امروز، آثار او در عمارت تاریخی ساعت تبریز، در کنار بخشی از حافظه تاریخی این شهر، دوباره مجال دیده شدن پیدا کرده‌اند. هر تابلوی به‌جامانده از استاد، روایت سال‌هایی است که با دلدادگی به هنر گذشت؛ روایتی از مردی که در کنار خوشنویسی، معلم بود، ورزشکار بود و بیش از هر چیز، خود را وقف آموختن و آموختنِ دیگران کرده بود. شاید همین پیوند میان هنر و زندگی است که آثار او را از یک قاب فراتر می‌برد و به بخشی از هویت فرهنگی تبریز تبدیل می‌کند.
موزه دائمی آثار این استاد در عمارت تاریخی ساعت تبریز دایر است و علاقه‌مندان به هنر خوشنویسی، فرهنگ و تاریخ هنری آذربایجان می‌توانند برای تماشای این میراث ارزشمند به این مجموعه مراجعه کنند.
انتهای پیام
