غلامعلی مظفری در گفت‌وگو با ایسنا ضمن اشاره به جایگاه طبیعی روستای توران‌پشت در شهرستان تفت استان یزد، اظهار کرد: توران‌پشت از جمله مناطق ارزشمند استان یزد است که اهمیت آن تنها به آثار تاریخی و فرهنگی محدود نمی‌شود بلکه از نظر زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی و گردشگری علمی نیز ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارد.
وی با بیان این که چشمه‌های تراورتن‌ساز و گنبدهای آهکی این منطقه، نمونه‌هایی برجسته از تعامل میان ساختارهای زمین‌شناختی، گردش آب‌های زیرزمینی، فرایندهای رسوب‌گذاری و یک آزمایشگاه طبیعی برای مطالعه فرایندهای شکل‌دهنده سطح زمین هستند، تصریح کرد: تراورتن نوعی سنگ رسوبی کربناته است که معمولا در اثر رسوب‌گذاری کربنات کلسیم از آب‌های غنی از مواد محلول در اطراف چشمه‌ها تشکیل می‌شود.
عضو هیات علمی دانشگاه افزود: هنگامی که آب زیرزمینی از مسیرهای زمین‌شناختی به سطح زمین می‌رسد، تغییر فشار، دما و شرایط شیمیایی آب و خروج دی‌اکسیدکربن می‌تواند شرایط لازم برای رسوب‌گذاری کربنات کلسیم را فراهم کند؛ تداوم این فرایند در طول زمان، لایه‌ها و ساختارهای متنوعی ایجاد می‌کند که گاه به شکل پشته‌ها، تپه‌ها و گنبدهای تراورتنی نمایان می‌شوند.
مظفری با اشاره به این که شکل گنبدی، لایه‌بندی‌های متوالی و ساختارهای مطبق این مجموعه، حاصل عملکرد طولانی‌مدت فرایندهای رسوب‌گذاری و تغییرات شرایط هیدروژئوشیمیایی چشمه‌هاست، ابراز کرد: بررسی این ساختارها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره چگونگی حرکت آب در زیرزمین، شرایط تشکیل رسوبات کربناته و تحول تدریجی چشم‌انداز منطقه در اختیار پژوهشگران قرار دهد لذا ارزش این مجموعه بسیار فراتر از ارزش اقتصادی سنگ‌های موجود در آن است.
رونق بوم‌گردی و اشتغال با پتانسیل گنبدهای توران‌پشت
این استاد تمام آب‌وهواشناسی دانشگاه یزد به ظرفیت‌های گردشگری این منطقه نیز اشاره کرد و با بیان این که ژئوتوریسم یا زمین‌گردشگری، شاخه‌ای از گردشگری طبیعت‌محور است که با هدف شناخت و معرفی پدیده‌های زمین‌شناختی، لندفرم‌ها، تاریخ زمین و فرایندهای طبیعی شکل می‌گیرد، اظهار کرد: گنبدهای تراورتنی توران‌پشت از این نظر ظرفیت قابل‌توجهی دارند زیرا امکان پیوند دادن آموزش علوم زمین، بازدید علمی، شناخت چشم‌اندازهای طبیعی و آشنایی با میراث تاریخی و فرهنگی منطقه را فراهم می‌کنند.
وی با بیان این که توران‌پشت علاوه بر جاذبه‌های طبیعی، از آثار تاریخی و فرهنگی ارزشمندی نیز برخوردار است و قرار گرفتن گنبدهای تراورتنی در کنار میراث تاریخی روستا می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک مقصد گردشگری ترکیبی را فراهم کند، گفت: این مقصد زمینه آشنایی بازدیدکنندگان با تاریخ زمین، فرایندهای شکل‌دهنده چشم‌انداز و پیشینه فرهنگی منطقه را فراهم می‌کند لذا این ظرفیت، در صورت برنامه‌ریزی اصولی، می‌تواند به رونق فعالیت‌های بوم‌گردی، ایجاد فرصت‌های شغلی محلی و تقویت اقتصاد پایدار کمک کند.
مظفری با اشاره به این که البته توسعه ژئوتوریسم نباید به افزایش بدون ضابطه ورود گردشگران منجر شود و ایجاد مسیرهای بازدید ایمن، نصب تابلوهای آموزشی، تدوین دستورالعمل‌های حفاظت، آموزش راهنمایان محلی و مدیریت پسماند از جمله اقداماتی است که باید هم‌زمان با معرفی این جاذبه‌ها انجام شود، افزود: هدف بازدید گردشگران از این میراث طبیعی بدون تخریب است.
تخریب خاموش میراث طبیعی زیر چرخ‌های استخراج سنگ
رئیس انجمن مخاطره‌شناسی ایران در استان به گسترش برداشت‌های معدنی به ویژه استخراج سنگ‌های ساختمانی در محدوده توران‌پشت پرداخت و آن را یکی از نگرانی‌های جدی درباره این مجموعه دانست و عنوان کرد: فعالیت‌هایی مانند انفجار، برش مکانیکی، برداشت گسترده سنگ، ایجاد جاده‌های دسترسی و تغییر شکل طبیعی زمین می‌توانند به تخریب ساختارهای زمین‌شناختی، برهم خوردن پیوستگی لایه‌ها و تغییر چشم‌انداز طبیعی منجر شوند.
وی با تاکید بر این که پیامدهای فعالیت معدنی تنها به محدوده‌ای که سنگ از آن برداشت می‌شود محدود نیست، متذکر شد: در صورت قرار گرفتن عملیات استخراج در نزدیکی چشمه‌ها یا مسیرهای تغذیه و تخلیه آب زیرزمینی، احتمال تغییر در مسیر جریان آب، دبی چشمه‌ها و شرایط رسوب‌گذاری نیز وجود دارد.
مظفری به وابستگی بخش مهمی از ارزش گنبدهای تراورتنی به شکل، ساختار لایه‌ای، ارتباط آن‌ها با چشمه‌ها و پیوستگی فضایی مجموعه اشاره کرد و گفت: بنابراین اگر این ساختارها در اثر استخراج از بین بروند، بازسازی آن‌ها در مقیاس زمانی انسانی امکان‌پذیر نیست.
وی افزود: حتی اگر در آینده رسوب‌گذاری کربنات کلسیم در بخشی از منطقه ادامه یابد، شکل‌گیری مجدد مجموعه‌ای با همان ساختار، ابعاد و ویژگی‌های زمین‌شناختی تضمین‌شده نیست لذا تخریب این عوارض به معنای ازدست‌رفتن بخشی از میراث طبیعی غیرقابل‌جایگزین منطقه است.
ضرورت توقف فعالیت‌های معدنی در مناطق آسیب‌پذیر
مظفری با تاکید بر مسئولیت دستگاه‌های اجرایی در حفاظت از این میراث طبیعی، تهیه نقشه دقیق محدوده گنبدهای تراورتنی، چشمه‌ها، مسیرهای جریان آب و مناطق حساس زمین‌شناختی نخستین اقدام ضروری در این راستا خواند و ابراز کرد: پس از آن باید موقعیت معادن فعال، محدوده پروانه‌های بهره‌برداری، سینه‌کارهای استخراج و مسیرهای دسترسی با پهنه‌های ارزشمند زمین‌میراثی تطبیق داده شود تا میزان تعارض میان فعالیت‌های معدنی و ضرورت حفاظت از این مجموعه مشخص شود.
عضو هیات علمی دانشگاه به ضرورت توقف یا محدود شدن فعالیت‌های مخرب تا زمان تکمیل ارزیابی‌های تخصصی در محدوده‌هایی که احتمال تخریب مستقیم یا آسیب به سامانه چشمه‌ها و ساختارهای تراورتنی وجود دارد، تاکید و تصریح کرد: تصمیم‌گیری درخصوص ادامه بهره‌برداری باید براساس نتایج مطالعات باشد و تعیین حریم حفاظتی متناسب با ویژگی‌های زمین‌شناختی و هیدروژئولوژیکی منطقه باید با همکاری دستگاه‌های مسئول، متخصصان علوم زمین و نهادهای مرتبط با میراث طبیعی انجام گیرد.
وی با بیان این که ثبت و حفاظت از چنین مجموعه‌ای می‌تواند در قالب سازوکارهای قانونی متناسب از جمله بررسی ثبت به عنوان اثر طبیعی ملی یا قرار گرفتن در چارچوب یک محدوده ژئوپارک، پیگیری شود، اظهار کرد: البته انتخاب هر یک از این سازوکارها به ارزیابی کارشناسی، بررسی ضوابط قانونی و طی مراحل رسمی مربوط بستگی دارد. مهم‌تر از عنوان حفاظتی، ایجاد نظامی مؤثر برای جلوگیری از تخریب، پایش مستمر وضعیت چشمه‌ها و نظارت بر فعالیت‌های معدنی است.
لزوم ورود مسئولان برای حفاظت از زمین‌میراث توران‌پشت
مظفری با تاکید بر این که ارزش علمی، آموزشی، زیبایی‌شناختی و گردشگری گنبدهای تراورتنی توران‌پشت باید در تصمیم‌گیری‌های مربوط به بهره‌برداری از منابع معدنی مورد توجه قرار گیرد، خواستار مورد بررسی قرار گرفتن وضعیت این مجموعه توسط مسئولان استانی، اداره‌های مرتبط با منابع طبیعی و محیط‌زیست، دستگاه‌های متولی میراث فرهنگی، زمین‌شناسان و متخصصان ژئومورفولوژی، و تدوین برنامه‌ای روشن برای حفاظت از آن شد.
عضو هیات علمی دانشگاه یزد در پایان به لزوم مشارکت جامعه محلی در فرایند تصمیم‌گیری مشارکت نیز اشاره کرد و با بیان این که حفاظت از این میراث می‌تواند در بلندمدت فرصت‌هایی پایدارتر از استخراج کوتاه‌مدت منابع سنگی فراهم آورد، گفت: اگر امروز برای حفاظت از این گنبدها و چشمه‌ها اقدام نشود، ممکن است بخشی از میراث طبیعی منطقه برای همیشه از دست برود لذا حفاظت از زمین‌میراث توران‌پشت، نه مخالفت با توسعه اقتصادی بلکه تلاش برای انتخاب الگویی از توسعه است که منافع بلندمدت منطقه، حقوق نسل‌های آینده و ارزش‌های علمی و طبیعی سرزمین را در نظر بگیرد.
انتهای پیام
