حفاظت از تنوع زیستی و حیات وحش، یکی از مهم‌ترین موضوعات محیط زیست در استان اصفهان است، استانی که به دلیل گستردگی جغرافیایی و برخورداری از زیستگاه‌های متنوع، از مناطق کویری و بیابانی تا ارتفاعات زاگرس، گونه‌های متنوعی از گیاهان و جانوران را در خود جای داده است. در این میان، مناطق حفاظت‌شده و شکارممنوع نقش مهمی در صیانت از این سرمایه‌های طبیعی دارند، هرچند در سال‌های اخیر با تهدیدهایی همچون خشکسالی، تخریب زیستگاه، آلودگی، فعالیت‌های معدنی و کاهش حقابه‌های زیست‌محیطی مواجه بودند.
حسین اکبری، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص تعداد و وسعت مناطق حفاظت شده در اصفهان گفت: مناطق حفاظت‌شده استان اصفهان شامل ۲۳ منطقه تحت مدیریت محیط زیست است که ۱۳ مورد آن مناطق چهارگانه تحت مدیریت و ۱۰ مورد نیز مناطق شکارممنوع هستند. همچنین استان اصفهان سه پارک ملی، پنج منطقه حفاظت‌شده و پنج پناهگاه حیات وحش دارد و یک اثر طبیعی ملی به نام «اثر طبیعی ملی سپاهان» نیز در جغرافیای استان اصفهان وجود دارد. از نظر جغرافیایی، هم مناطق حفاظت‌شده و هم مناطق شکارممنوع استان اصفهان، بخش‌های مختلفی از جغرافیای استان را پوشش می‌دهند.
وی افزود: مناطق حفاظت‌شده و شکارممنوع در حوزه بیابان و اقلیم کویری داریم. در حوزه زاگرس و در حوزه مرکزی استان اصفهان، سه مجموعه تالابی داریم که شامل تالاب بین‌المللی گاوخونی، شور گلپایگان و بخشی از دریاچه نمک است. تالاب باغبانی نیز حدود چند سال پیش به منطقه حفاظت‌شده تبدیل شد. این ۲۳ منطقه در مجموع حدود دو میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار مساحت دارند که حدود یک میلیون و ۷۵۰ هزار هکتار آن مناطق چهارگانه تحت مدیریت محیط زیست است و نزدیک به ۵۰۰ هزار هکتار نیز مناطق شکارممنوع را شامل می‌شود.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در خصوص تنوع زیستی و حیات وحش، این مناطق تصریح کرد: تنوع چشمگیری از انواع گونه‌های گیاهی و جانوری داریم. به لحاظ تنوع زیستی، زیستگاه‌های مختلفی در استان اصفهان وجود دارد، از زیستگاه‌های زاگرسی گرفته تا زیستگاه‌های استپی، کوهستانی، بیابانی و کویری، استان اصفهان از نظر جغرافیایی بسیار گسترده است. از یک طرف تا بلندترین ارتفاعات زاگرس ادامه دارد و از طرف دیگر تا دشت کویر مرکزی امتداد پیدا می‌کند. اختلاف ارتفاع در سطح مناطق حفاظت‌شده استان حدود چهار هزار متر است و همین اختلاف ارتفاع نشان‌دهنده تنوع بسیار بالای پوشش گیاهی و زیستگاهی در استان است. در مناطق چهارگانه استان اصفهان تاکنون بیش از دو هزار گونه گیاهی شناسایی شده و از نظر حیات وحش نیز حدود ۴۹۵ گونه شناخته‌شده در پنج رده پستانداران، خزندگان، پرندگان، ماهی‌ها و دوزیستان داریم.
هشت گربه‌سان فعلی کشور در اصفهان
اکبری ادامه داد: از نظر شاخص‌های تنوع زیستی نیز جمعیت‌های قابل توجهی از آهو داریم. استان اصفهان یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های آهو را در مناطقی مانند موته و قمیشلو دارد. قوچ اصفهان نیز نژاد خاص و منحصر به‌فردی است که در استان اصفهان وجود دارد. همچنین از نظر گربه‌سانان، از هشت گربه‌سان فعلی کشور، هر هشت گونه در استان اصفهان ثبت شده و پراکنش دارند، از گربه شنی به عنوان کوچک‌ترین گربه‌سان تا پلنگ به عنوان بزرگ‌ترین گربه‌سان. گونه‌های کمیاب و در معرض خطر انقراض قابل توجهی نیز در استان داریم. جمعیت‌های خوبی از هوبره وجود دارد که پرنده‌ای شاخص برای زیستگاه‌های استپی، دشتی و بیابانی است. از سوی دیگر، زاغ بور را داریم که زیستگاه بسیار مهمی در استان دارد. زاغ بور تنها پرنده اندمیک ایران است و در مناطق شرق و شمال استان اصفهان، در مناطق حفاظت‌شده، شکارممنوع و حتی زیستگاه‌های آزاد، جمعیت‌های قابل توجهی از این گونه وجود دارد.
وی در خصوص مهم‌ترین تهدیدهایی که مناطق حفاظت‌شده استان با آن مواجه هستند، گفت: تهدیدها را می‌توان در دو دسته کلی، یعنی تهدیدهای طبیعی و تهدیدهای انسانی، تقسیم کرد. از نظر طبیعی، تغییرات اقلیمی و تبعات آن، از جمله خشکسالی‌های بسیار شدید، یکی از مهم‌ترین تهدیدهایی است که با آن مواجه هستیم. در حدود ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر، متأسفانه با خشکسالی‌های شدید و متوالی در استان اصفهان مواجه بودیم که حیات وحش و به طور کلی زیستگاه‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. در بخش عوامل انسانی نیز چند موضوع مطرح است. تخریب زیستگاه ناشی از فعالیت‌های معدنی و عبور جاده‌ها از جمله این موارد است. همچنین تأمین نشدن حقابه‌های زیست‌محیطی و جریان پایدار رودخانه زاینده‌رود و حقابه تالاب گاوخونی از تهدیدهای بزرگ محسوب می‌شود.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان اظهار کرد: جمعیت بالایی از انواع آبزی و خشکی‌زی، به صورت مستقیم و غیرمستقیم، به جریان پایدار زاینده‌رود و احیای تالاب گاوخونی وابسته هستند و اکنون که شرایط خشکی حاکم است، این زیستمندان به شدت تحت تأثیر قرار گرفتند. از دیگر تهدیدهای انسانی می‌توان به آلودگی‌ها و برخی دست‌اندازی‌های احتمالی به زیستگاه‌ها اشاره کرد. آلودگی‌هایی که از مراکز معدنی و صنعتی متصور است نیز می‌تواند مناطق حفاظت‌شده استان اصفهان را تحت تأثیر قرار دهد.
حفاظت پایدار نیازمند مشارکت حداکثری بین دستگاه‌های دولتی، مردم و جوامع محلی است
اکبری با بیان اینکه در سطح استان محیط‌بانان، واحدهای شهرستانی، یگان حفاظت و کارشناسان تلاش می‌کنند تا اثرات مخرب بر محیط زیست به حداقل برسد، تصریح کرد: این موضوع یک کار جمعی و بین‌بخشی است و باید همکاری همه دستگاه‌ها را بیش از پیش داشته باشیم. تاکنون همکاری‌های بسیار خوبی به صورت مشترک و بین‌بخشی و همچنین با استفاده از ظرفیت جوامع محلی که همیشه همراه حفاظت بودند، داشتیم. با توجه به اینکه مناطق حفاظت‌شده و شکارممنوع ذخیره‌گاه‌های تنوع زیستی هستند و به صورت مستقیم و غیرمستقیم در روند توسعه تحت تأثیر قرار می‌گیرند، حفاظت پایدار از آنها نیازمند مشارکت حداکثری بین دستگاه‌های دولتی، مردم و جوامع محلی است.
وی ادامه داد: یکی دیگر از تهدیدهای طبیعی و انسانی،حریق و آتش‌سوزی است که می‌تواند زیستگاه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. در این زمینه اقدامات پیشگیرانه‌ای مانند آموزش جوامع محلی، آموزش محیط‌بانان و گردشگران، نظارت مستمر، اولویت‌بندی مناطق مستعد حریق و اتخاذ تمهیدات پیشگیرانه انجام می‌شود. همچنین تجهیزات و ابزارهای لازم برای پیشگیری یا حفظ آمادگی در مواجهه با حریق تهیه می‌شود تا حداقل خسارت را در این زمینه داشته باشیم و حتی‌الامکان از وقوع حریق پیشگیری کنیم. از تهدیدهای دیگر در حوزه حیات وحش، که ممکن است هم به صورت طبیعی و هم انسانی اتفاق بیفتد، شیوع احتمالی بیماری‌های مشترک بین حیات وحش و دام است، مانند آنفلوآنزای فوق‌حاد پرندگان، تب کریمه کنگو، تب برفکی، طاعون نشخوارکنندگان کوچک و بیماری‌های خطرناک دیگر که در این زمینه همکاری بسیار خوبی با مجموعه دامپزشکی، مدیریت بحران استانداری و فرمانداری‌ها داریم. به لحاظ اهمیت موضوع، جلسات مؤثری برگزار می‌شود و اقدامات پیشگیرانه و اقدامات مربوط به حفظ آمادگی، برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در رابطه با اقدامات لازم برای مقابله با شکار غیرمجاز و قاچاق حیات وحش، بیان کرد: برای جلوگیری از شکار غیرمجاز، استان اصفهان حدود ۳۲ پاسگاه محیط‌بانی فعال در سطح عرصه‌های زیست‌محیطی تحت مدیریت دارد. همچنین بیش از ۱۷۰ محیط‌بان داریم که به صورت شبانه‌روزی و شیفتی مشغول حفظ و حراست از این عرصه‌ها هستند. همکاری بسیار شایسته و خوبی نیز با مجموعه قضایی داریم. همیشه همراهی و حمایت‌های بسیار مؤثر و ارزشمندی از سوی دستگاه قضایی، شورای حفظ حقوق بیت‌المال، استانداری، دستگاه‌های نظارتی و امنیتی و نیروی انتظامی داشتیم.
۱۷۰ محیط‌بان شبانه‌روزی از مناطق حفاظت می‌کنند
اکبری اضافه کرد: تعداد ۱۷۰ محیط‌بان که به صورت شبانه‌روزی از مناطق حفاظت می‌کنند، نسبت به گستردگی سطح مناطق حفاظت‌شده بسیار کم است، اما آنچه به حفاظت از مناطق و صیانت از زیستگاه‌ها کمک می‌کند، استفاده از ظرفیت‌های بین‌بخشی و همچنین جوامع محلی، همیاران محیط زیست و تشکل‌های زیست‌محیطی است. در حوزه مقابله با قاچاق حیات وحش و تخلفات شکار و صید نیز از طریق ستادهای استانی اقدامات انجام می‌شود. در استانداری نیز ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز فعال است و در ذیل این ستاد، به عرصه‌های زیست‌محیطی، جلوگیری از تخلفات شکار و قاچاق گونه‌ها توجه ویژه‌ای می‌شود و هماهنگی‌های بین‌بخشی در این زمینه انجام می‌گیرد.
وی با بیان اینکه محیط‌بانان آموزش‌های دوره‌ای متعددی دریافت می‌کنند، عنوان کرد: این آموزش‌ها شامل اقدامات فیزیکی، میدانی، پایشی و نحوه برخورد و تصمیم‌گیری در مواجهه با متخلفان شکار و صید است. قوانین و نحوه اجرای قوانین و ضوابط نیز آموزش داده می‌شود. دوره‌های آموزشی و پرسش‌های دوره‌ای از طریق اساتید و همچنین اساتید مجموعه دستگاه قضایی برگزار می‌شود و کارشناسان نیز آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند. بحث آموزش موضوع بسیار مهمی است که آن را دنبال می‌کنیم. از نظر تجهیزات نیز تلاش می‌شود محیط‌بانان تجهیزات انفرادی و تجهیزات گروهی و حفاظتی متناسب با زیستگاه‌ها را در اختیار داشته باشند، از جمله دوربین‌های دوچشمی و سلاح‌های سازمانی، در سال‌های اخیر نیز استفاده از ابزارهای هوشمندسازی حفاظت و به‌کارگیری فناوری‌های جدید مانند دوربین‌های تله‌ای برای پایش حیات وحش، دوربین‌های دید در شب و پهپاد را در حفاظت دنبال کردیم.
آینده حفاظت به هوشمندسازی و استفاده حداکثری از فناوری‌های نوین وابسته است
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان ادامه داد: سعی داشتیم در حوزه هوشمندسازی حفاظت نیز اقدامات خوبی آغاز کنیم، مسلماً آینده حفاظت به هوشمندسازی و استفاده حداکثری از فناوری‌های نوین وابسته است. فناوری‌هایی مانند پهپاد، هوش مصنوعی، دوربین‌های دید در شب، دوربین‌های حرارتی، پهپادهای حرارتی و دوربین‌های پایش برخط، هم می‌توانند به صورت بسیار مؤثر در حفاظت اثرگذار و کاربردی باشند و هم در وقت و انرژی صرفه‌جویی کنند و سرعت کار را در پایش مناطق، نظارت، کنترل و مقابله با تخلفات زیست‌محیطی، از جمله شکار و صید، افزایش دهند.
اکبری در خصوص بودجه‌ای که برای حفاظت از مناطق اختصاص پیدا می‌کند، اظهار کرد: بودجه‌ها متناسب با ردیف‌های بودجه‌ای و ردیف‌های مصوب اختصاص پیدا می‌کنند، مواردی مانند تجهیز و بهسازی زیستگاه‌ها، تجهیز یگان حفاظت، اطفای حریق و موارد دیگر. طی جلسات مشترک با بخش‌های مختلف، برای استفاده بهینه از این بودجه‌ها به لحاظ زمانی و مکانی برنامه‌ریزی مؤثر انجام می‌شود تا در جهت تقویت حفظ و حراست از عرصه‌های طبیعی استفاده شود. البته بودجه‌ها همیشه نسبت به گستره وسیع مناطق حفاظت‌شده و نیازمندی‌هایی که وجود دارد کافی نیست، اما این بودجه‌ها سالانه در حد مقدورات ابلاغ می‌شود.
وی افزود: محیط زیست و حیات وحش، سرمایه‌های ملی کشور هستند. تنوع زیستی یکی از ارزشمندترین منابع سرزمینی ما محسوب می شود و حفظ تنوع زیستی، یک سرمایه فرامنطقه‌ای و فرانسلی است. حفظ و حراست از این سرمایه‌ها، مطابق با اصل ۵۰ قانون اساسی، همچنین سیاست‌های ابلاغی نظام در حوزه محیط زیست و قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، یک وظیفه همگانی است. حفظ و حراست از محیط زیست وابسته به مشارکت جمعی و همگانی دستگاه‌های دولتی، نهادهای نظارتی و همچنین آحاد مردم، به ویژه جوامع محلی است. خوشبختانه تاکنون همکاری‌های خوبی انجام شده و در حال برنامه‌ریزی هستیم تا این همکاری‌ها را توسعه دهیم.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان گفت: یکی از مصادیق توسعه همکاری‌ها این است که حفاظت مردم‌پایه یا مردمی‌سازی حفاظت از عرصه‌های زیست‌محیطی را داشته باشیم. در این زمینه استفاده از ظرفیت‌های قانونی و دستورالعمل‌هایی که برای مشارکت مردم در حراست از مناطق و بهره‌برداری پایدار پیش‌بینی شده، اهمیت زیادی دارد. از جمله این ظرفیت‌ها می‌توان به حفاظتگاه‌های بخش خصوصی حیات وحش، حفاظتگاه‌های مردمی و رونق کسب‌وکارهای محیط‌زیستی اشاره کرد. این ها ظرفیت‌های قانونی هستند که می‌توانیم با استفاده از آن ها از علاقه‌مندان، سرمایه‌گذاران، جوامع محلی، تعاونی‌ها و بخش خصوصی، بیشتر و بهتر در مسیر مشارکت در حفظ و حراست از عرصه‌های زیست‌محیطی استان استفاده کنیم. این کار به خوبی شروع شده و حمایت‌های بسیار خوبی نیز در بخش‌های مختلف وجود دارد، از جمله اداره‌کل منابع طبیعی و حمایت‌هایی که از سوی استانداری، مجموعه قضایی و دستگاه‌های نظارتی دنبال می‌شود. ما این اقدامات را پیش می‌بریم تا بتوانیم حراست از زیستگاه‌های استان را با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و با مشارکت مردم پایدار، احیا و تقویت کنیم و در کنار آن، بهره‌برداری پایدار در حوزه گردشگری طبیعی و ترویج طبیعت‌گردی داشته باشیم.
انتهای پیام
