به گزارش ایسنا، در پی تشدید تنش‌ها و تحولات سریع در منطقه، شاهد رفت‌وآمدهای دیپلماتیک مقامات بلند پایه برخی از کشورهای منطقه به ایران بودیم. طی هفته‌های اخیر وزیر امور خارجه روسیه سفری به تهران داشت و با مقامات کشورمان مهم‌ترین موضوعات دو جانبه و منطقه‌ای را مورد گفت‌وگو قرار داد. همچنین ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان که کشورش میانجیگری میان ایران و ایالات متحده بوده نیز در سفری به تهران ادامه پی‌گیری‌های اسلام آباد در مساله میانجی‌گر را دنبال کرد.
در تداوم این تعاملات دیپلماتیک روز دوشنبه هفته جاری خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان، ابراهیم کالین رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه و عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران سفر کردند و طبق هماهنگی‌های قبلی، یک نشست چهارجانبه با حضور مقام عالی امنیتی و سیاسی ایران برگزار شد. همچنین مقامات سه کشور مذکور در دیداری جداگانه اما مشترک با مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران و رئیس شورای عالی امنیت ملی دیدار کردند.
محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی پس از پایان نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه، عربستان درباره امنیت و ثبات منطقه‌ای گفت همکاری‌های منطقه‌ای باید از مدت‌ها قبل شروع می‌شد و سفر مقامات ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان نشان داد تهدیدات آمریکایی‌ها تاثیر زیادی بر کشورهای دنیا ندارد.
رضایی افزود: در پی مقاومت ملت ایران و اقتدار نیروهای مسلح، فضای جدید و مثبتی در منطقه و در گفت‌وگو با مقامات ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان شکل گرفته است و نتایج مقاومت ملت ایران روز به روز محسوس‌تر می‌شود.
وی با بیان اینکه مقامات ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان معتقد بودند راه حل مشکلات منطقه در همراهی هر چهار کشور با یکدیگر است، خاطرنشان کرد: به این نتیجه رسیدیم که امنیت در غرب آسیا باید درون‌زا باشد و از هرگونه مداخله خارجی باید جلوگیری شود.
در عین حال مقامات دو طرف ضمن استقبال از برگزاری این نشست نسبت به ادامه تعاملات و دیدارها در سطوح مختلف ابراز امیدواری کردند.
«کوروش احمدی» کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با ایسنا در تحلیل خود از اهداف و رفت‌وآمدهای دیپلماتیک اخیر کشورهای منطقه به ایران به سفر اخیر سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه به ایران اشاره کرد و گفت: به نظرم این سفر مرتبط با روابط دو جانبه، مسائل منطقه و نیز وضعیت مذاکرات بین ایران و آمریکا در مسیر تلاش برای خنثی کردن خطر جنگ بوده است.
وی تصریح کرد: سفر لاوروف را می‌توان در چارچوب تماس‌های معمول میان ایران و روسیه در نظر گرفت. تقریبا یک سالی بود که مقامات عالی رتبه روس سفری به تهران نداشتند، بنابراین از جهتی می‌توان این سفر وزیر خارجه روسیه را در ادامه تماس‌های دو جانبه و نیز مسائل منطقه دانست، به خصوص آنکه لاوروف قبل از سفر به تهران در نشست شورای همکاری خلیج فارس نیز شرکت کرد و شاید سفر او را بتوان نوعی سفر منطقه‌ای نیز تلقی کرد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل همچنین بیان کرد: طبیعتا مسائل مرتبط با جنگ، تهدید آمریکا و اسرائیل نیز از مهم‌ترین محورهای مذاکراتی لاوروف در سفر به تهران بوده و نقشی که روسیه می‌تواند در ارتباط با تسهیل یک توافق احتمالی میان ایران و آمریکا داشته باشد. در واقع، مدت‌ها است همان نقشی که روسیه در قضیه برجام به لحاظ فنی داشت، مورد بحث و حدس و گمان است. روسیه به‌عنوان یک قدرت هسته‌ای همان‌طور که در برجام اورانیوم غنی شده ایران را دریافت کرد و در ازای آن کیک زرد به ایران تحویل داد، می‌تواند چنین نقش مشابهی در ارتباط با یک توافق احتمالی بین ایران و آمریکا ایفا کند.
احمدی افزود: در ارتباط با این موضوع، در اوائل اکتبر پوتین نیز شخصا اظهاراتی داشت و از جمله در این رابطه اعلام آمادگی کرد. پوتین دائما با ترامپ در تماس است، البته عمده بحث آنها به اوکراین مربوط می‌شود، شاید به نحوی مساله ایران به تبع اوکراین برای روسیه نیز مطرح باشد و مسکو بی‌علاقه نباشد که معادله‌ای را شامل این دو موضوع ایجاد کند. البته در شرایط کنونی شاید برای ایران خیلی مطلوب نباشد که روسیه به‌عنوان میانجی مطرح شود. آمریکا نیز با توجه به اینکه روسیه یک قدرت بزرگ است و منافع خاص خود را دارد، مایل به ایفای نقش میانجیگری توسط روسیه نیست.
وی همچنین در ادامه در مورد دو سفری که عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران داشت نیز گفت: سفر اول عاصم منیر عمدتا در ادامه میانجیگری پاکستان بود و اینکه ببینند آیا امکان انعطاف یا تعدیل مواضعی از ناحیه ایران وجود دارد یا خیر. مطابق نظر اعلام شده مقامات، ایران هم بر همان طرح ۷ روزه خود تاکید کرده و ظاهرا در جریان آن سفر مشخص شد که فعلا امکان گشایشی وجود ندارد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل درباره سفر هیات متشکل از نمایندگان سه کشور ترکیه، عربستان و پاکستان به تهران اظهار کرد: گویا مقدمات حضور این هیات‌ها در تهران در جریان سفر قبلی عاصم منیر به ایران فراهم شده بود. ظاهرا سفر این سه کشور عمدتا مربوط به مسائل منطقه‌ای و روابط ایران و عربستان بوده است تا موضوعات مرتبط با ایران، آمریکا و اسرائیل.
وی با اشاره به اینکه سه کشور ترکیه، پاکستان و عربستان همزمان عضو پیمان مکه هستند و کشور دیگری در میان اینها در سفر به تهران نبود، گفت: به نظر می‌رسد که این نشست چهارجانبه عمدتا اقدامی در چارچوب پیمان مکه و اهداف و مقاصد آن بود.
احمدی با اشاره به هدف پیمان مکه به ویژه تقویت بازدارندگی عربستان در منطقه از جمله ایران و کشورها و گروه‌های محور مقاومت اظهار کرد: قاعدتا ممکن است اتفاقاتی مانند ادعای حمله حشد الشعبی به خط لوله شرقی - غربی در عربستان و نیز حملات حوثی‌ها به آن کشور در صدر نگرانی‌های اعضای پیمان مکه باشد و آنها به ویژه نگران این باشند که اگر جنگ گسترده‌ای بین ایران و آمریکا در بگیرد، ایران ممکن است به اهدافی در عربستان حمله کند. محتمل است که این نگرانی‌ها در صدر دستور کار هیات مرکب از مقامات سه کشور فوق بوده باشد.
وی تاکید کرد که هدف این سه کشور عمدتا نیل به بازدارندگی از طریق کسب اطمینان از مجاری دیپلماتیک بود.
احمدی با بیان اینکه عربستان به دنبال این است تا احتمال برخورد نظامی را کمتر کند، گفت: همچنین احتمالا به دنبال گرفتن تضمین‌هایی از سوی ایران هستند تا سعی کند مانع حمله متحدانش به ویژه حشدالشعبی و حوثی‌ها به عربستان شود. طبیعی است که عربستان باور دارد که تهدیدی از ناحیه ایران و گروه‌های مقاومت در منطقه متوجه آن خواهد بود.
این کارشناس مسائل بین‌الملل درباره تلاش ترکیه برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای اظهار کرد: از سال ۲۰۱۰ و ماجرای کشتی ماوی مرمره که حامل کمک‌های بشردوستانه به مردم تحت محاصره غزه بود، ترکیه درگیر نوعی تنش دیپلماتیک و رسانه‌ای با اسرائیل بوده اما این تنش مدیریت شده است، ترکیه و اسرائیل روابط دیپلماتیک و نمایندگی‌های فعال دارند، حتی میان ارتش‌های دو طرف نیز در گذشته روابط بسیار نزدیکی بود که اگر چه در سال‌های اخیر کاهش یافته اما تماما قطع نشده است. در حال حاضر اردوغان به دلیل علائق شخصی و اسلامی خود سعی دارد تا عمدتا در سطوح تبلیغاتی به تقابل با اسرائیل بپردازد و از این جهت تنشی بین دو کشور وجود دارد اما این تنش کنترل شده و بعید است که ابعاد نظامی پیدا کند.
وی همچنین یادآور شد: این همکاری‌ها در سطحی است که حتی نفت جمهوری آذربایجان از طریق خط لوله به بندر جیحان در ترکیه حمل و آنجا با نفتکش به اسرائیل منتقل می‌شود. نیمی از نفت مصرفی در اسرائیل از این طریق تامین می‌شود. اسرائیل و ترکیه پل‌ها را تخریب نکرده‌اند و صرفا درگیر نوعی منازعات دیپلماتیک و تبلیغاتی هستند. ترکیه به‌عنوان کشوری که عضو ناتو است بعید است تهدید نظامی واضح و جدی از ناحیه اسرائیل احساس کند.
احمدی درباره اینکه ترکیه چه اهدافی را از حضور در پیمان مکه و یا شرکت در نشست تهران دارد؟ گفت: در چشم‌انداز بلندمدت، ترکیه نیم نگاهی به پیمان مکه دارد تا خود را در برابر اسرائیل تقویت کند در عین حال که ترکیه توان نظامی نیرومندی دارد. به‌علاوه، بعید است در شرایطی که اسرائیل در چند جبهه درگیر است بخواهد با ترکیه نیز درگیر شود.
وی گفت: البته در شرایط کنونی همه به نوعی نگران تلاش اسرائیل برای تبدیل شدن به یک قدرت هژمونیک در منطقه هستند و در این رابطه یک سری فعالیت‌های دیپلماتیک در سطح منطقه و نیز در رابطه با قدرت‌های فرامنطقه‌ای مانند آمریکا، روسیه و چین در جریان است. البته این مساله ربط زیادی به نقش آمریکا دارد و اینکه مشکلات ایران و آمریکا چگونه به صورت دیپلماتیک مدیریت شود.
این کارشناس مسائل بین‌الملل در پایان درباره نتیجه نشست چهارجانبه تهران با حضور مقامات ارشد امنیتی ترکیه، عربستان و پاکستان به بیانیه مطبوعاتی پایانی این نشست اشاره کرد و گفت: با توجه به بیانیه‌ای که بعد از نشست چهارجانبه منتشر شد، نظر بر این است که نشست‌ها ادامه پیدا می‌کند. قطعا ادامه این تماس‌ها می‌تواند بسیار مفید و نتیجه بخش باشد. نزدیک شدن این چهار کشور به هم می‌تواند به کاهش تنش‌ها در منطقه کمک کند و به تبع آن خطر برخورد ایران و عربستان نیز کاهش پیدا کند، اما اینکه در آینده تماس‌های اعضای پیمان مکه با ایران می‌تواند توسعه و گسترش یابد و در جهت ایجاد یک نظم منطقه‌ای با شرکت و حضور ایران به کار خود ادامه دهد، موضوعی است که باید صبر کرد و دید.
انتهای پیام
