مسئله اینجاست که مرز میان یک مفهوم قابل بررسی در حوزه‌های روانشناسی، جامعه‌شناسی و مطالعات جنسیت با برداشت‌های شخصی و ساده‌سازی‌شده فضای مجازی همیشه روشن نیست، آیا انرژی زنانه یک اصطلاح علمی با تعریف و چارچوب مشخص است؟ آیا می‌توان ویژگی‌هایی مانند قاطعیت، استقلال، رقابت‌جویی و تصمیم‌گیری را به سادگی در دسته انرژی مردانه قرار داد و در مقابل، لطافت و پذیرش را ویژگی‌های ذاتی زنان دانست؟ چنین تقسیم‌بندی‌هایی تا چه اندازه با یافته‌های علمی درباره شخصیت، تفاوت‌های فردی و نقش‌های جنسیتی همخوانی دارند؟
از سوی دیگر، محبوبیت این مفهوم را نمی‌توان صرفاً به جذابیت محتوای انگیزشی نسبت داد، استقبال گسترده از چنین روایت‌هایی می‌تواند نشانه‌ای از نیاز مخاطبان به بازتعریف نقش‌های جنسیتی، یافتن الگوهایی برای روابط عاطفی و جست‌وجوی راه‌هایی برای ایجاد تعادل میان مسئولیت‌های فردی، اجتماعی و عاطفی باشد، با این حال، تبدیل این نیازها به نسخه‌های یکسان برای همه زنان، ممکن است به باز تولید همان کلیشه‌های جنسیتی منجر شود که سال‌هاست مورد نقد قرار گرفته‌اند.
بنابراین، برای فهم دقیق‌تر پدیده انرژی زنانه، لازم است از فضای شعارها و توصیه‌های کوتاه شبکه‌های اجتماعی فاصله بگیریم و این مفهوم را از منظر خاستگاه، تحولات معنایی، مبانی نظری و میزان اعتبار علمی بررسی کنیم و در این مسیر، پرسش اصلی نه تأیید یا نفی یک ترند پرطرفدار، بلکه شناخت دلایل گسترش آن، بررسی مرزهای میان ادعا و واقعیت و فهم تأثیری است که چنین مفاهیمی می‌توانند بر نگرش زنان نسبت به هویت، استقلال، روابط و جایگاه اجتماعی خود بگذارند.
فراگیرشدن یک موضوع در شبکه‌های اجتماعی به‌معنای درست، مفید یا کارشناسی‌بودن آن نیست
مژده ارشادی، روانشناس، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به رواج محتوای مرتبط با انرژی زنانه در پلتفرم‌های بین‌المللی و داخلی، اظهار کرد: امروزه در شبکه‌های اجتماعی، زنان بسیاری درباره تجربه‌های زندگی، هویت زنانه و ویژگی‌هایی که به زنانگی نسبت داده می‌شود، تولید محتوا می‌کنند، بخشی از این محتواها بر ویژگی‌هایی مانند استقلال بانوان توانمندی آنان تأکید دارند و در برخی از این محتوا صحبت از افزایش بیماری‌های خود ایمنی میان بانوان می‌شود.
این روانشناس ادامه داد: در برخی از این محتواها، به زنان توصیه می‌شود صدای آرام‌تری داشته باشند، رفتارهای ملایم‌تری نشان دهند یا در موقعیت‌های مختلف، از جمله روابط عاطفی و تعاملات اجتماعی، رفتار مشخصی را در پیش بگیرند، حتی گاهی محتوای طنز با همین مضمون تولید می‌شود،احتمال دارد این نوع تولید محتوا باعث شود همان کلیشه‌های جنسیتی قدیمی درباره زنان، با زبانی تازه و ظاهری مثبت بازتولید شوند.
وی با اشاره به تغییرات نسلی در جامعه، توضیح داد: همواره درباره شکاف نسل‌ها صحبت می‌شود، برای مثال نسل قدیم در اکثر موارد رفتارها و ارزش‌های نسل جدید را نقد می‌کنند، در این میان، نسل جدید در حال تغییر برخی از الگوها و کهن الگوهای سنتی مرتبط با زنان هستند و حضور پررنگ‌تری در عرصه‌های اجتماعی دارند، این تغییرات لزوما به معنای تأیید همه رفتارها یا هنجارشکنی‌ها نیست، بلکه نشان می‌دهد تصویر زنان در جامعه ثابت نمانده است.
ارشادی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش جریان تغییرات نسلی در جامعه گفت: پلتفرم‌های اجتماعی بر اساس سازوکارهای خاص خود، امکان تولید و انتشار محتوا را فراهم می‌کنند، اما این سازوکارها لزوماً درک پیچیده انسانی ندارند، بنابراین، فراگیرشدن یک موضوع به معنای درست، مفید یا کارشناسی بودن آن نیست.
این روانشناس اظهار کرد: زنان امروز در حوزه‌های مختلف اجتماعی، شغلی، سیاسی و حتی نظامی حضور دارند و این حضور را بخشی از حقوق اجتماعی خود می‌دانند، با این حال، همچنان با انتظارات متعدد و گاه متناقض مواجه‌اند.
ارشادی با اشاره به حضور زنان در بازار کار گفت: ورود گسترده‌تر زنان به عرصه اشتغال از دوره جنگ جهانی نقش‌های را برای آنان به همراه داشته است، زنان در بسیاری از موارد باید همزمان چند نقش را مدیریت کنند و میان مسئولیت‌های شغلی، خانوادگی و اجتماعی تعادل برقرار سازند، در چنین شرایطی، باید درباره نابرابری‌های موجود، تفاوت دستمزدها، توزیع مسئولیت‌های خانوادگی و میزان حمایت از زنان نیز صحبت کرد.
این روانشناس افزود: نمی‌توان از زنان انتظار داشت همه مسئولیت‌ها را به‌تنهایی بر عهده بگیرند و در عین حال، مطابق تصویری آرمانی از زنانگی رفتار کنند، برای مثال، ممکن است زنی به دلیل شرایط اقتصادی امکان استفاده از امکانات ورزشی یا اختصاص زمان کافی به خود را نداشته باشد، در محیط کار نیز ممکن است با انتظاراتی روبرو شود که از او می‌خواهد کمتر ابراز وجود کند یا رفتار قاطعانه نداشته باشد.
این روانشناس با تأکید بر ضرورت پرهیز از برداشت‌های سطحی از نظریه‌های روانشناختی گفت: مفاهیمی مانند آنیما و آنیموس، یا کهن‌الگوهایی که در نظریه یونگ مطرح شده‌اند، مفاهیمی پیچیده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را بدون مطالعه و شناخت کافی به چند توصیه ساده در شبکه‌های اجتماعی به شمار آورد، استفاده از این اصطلاحات در محتوای خود، به خودی خود به معنای برخورداری از پشتوانه علمی نیست.
ارشادی افزود: باید بررسی کنیم افرادی که در این زمینه محتوا تولید می‌کنند، چه میزان دانش و تخصص دارند، بر چه مبنایی توصیه ارائه می‌دهند و آیا از چارچوب‌های معتبر روانشناختی آگاهی کافی دارند یا خیر؟ هر فردی که در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود، لزوماً متخصص آن حوزه نیست و محتوای فراگیر نیز همیشه به افزایش آگاهی منجر نمی‌شود، گاهی حتی ممکن است اطلاعات نادرست یا توصیه‌های آسیب‌زا منتشر کند.
این روانشناس با اشاره به رواج برخی توصیه‌های ساده‌انگارانه در حوزه سلامت روان، اظهار کرد: برای مثال، در شبکه‌های اجتماعی گاهی توصیه می‌شود افراد را به محض ایجاد ناراحتی یا اختلاف از زندگی خود حذف کنیم، در حالی که روابط انسانی پیچیده‌اند و هر ناراحتی یا اختلافی به معنای ناسالم‌بودن یک رابطه نیست، انسان موجودی اجتماعی است و برای حفظ روابط خود به مهارت‌هایی مانند گفت‌وگو نیاز دارد.
وی ضمن انتقاد از نگاه صرفاً جنسیتی به برخی مشکلات، تصریح کرد: در برخی محتواها، اضطراب، افسردگی و بیماری‌های جسمانی، از جمله بعضی بیماری‌های خودایمنی یا مشکلاتی مانند سندروم روده تحریک‌پذیر، عمدتاً در ارتباط با تجربه زنان مطرح می‌شوند، در حالیکه برای شناخت این مسائل باید شرایط مردان و دیگر گروه‌های جامعه را نیز بررسی کرد.
ارشادی اظهار کرد: پرداختن به انرژی زنانه با شیوه صحیح می‌تواند به زنان کمک کند شناخت بهتری از خود داشته باشند، عزت نفس و اعتماد به نفس خود را تقویت کنند، ارزش‌هایشان را بهتر بشناسند و در صورت لزوم از خود محافظت کنند.
این روانشناس با اشاره به اهمیت همدلی و گوش‌دادن فعال افزود: در روابط انسانی، گاهی افراد به‌جای تلاش برای فهمیدن تجربه طرف مقابل، بیشتر درگیر اثبات تجربه و رنج خود می‌شوند، در حالیکه گوش دادن فعال و تلاش برای شناخت احساسات و نیازهای طرف مقابل، می‌تواند زمینه گفت‌وگو و صمیمیت بیشتر را فراهم کند.
وی با تأکید بر اینکه انرژی زنانه و مردانه، در برداشت‌های نمادین مورد بحث، نباید مفاهیمی انحصاری برای زنان و مردان تلقی شوند، اظهار کرد: آنچه اهمیت دارد، شناخت ویژگی‌های فردی و ایجاد تعادل متناسب با شرایط هر انسان است، نمی‌توان همه زنان را به یک شکل تعریف کرد یا از همه مردان انتظار داشت مطابق یک الگوی ثابت رفتار کنند.
انتهای پیام
