پیشگیری از اعتیاد نوجوانان به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اجتماعی تبدیل شده است موضوعی که با وجود اجرای برنامه‌های متعدد آموزشی، فرهنگی و حمایتی، همچنان ابعاد پیچیده‌ای دارد و مقابله با آن نیازمند همکاری دستگاه‌های اجرایی، خانواده‌ها و نهادهای آموزشی و اجتماعی است. در همین راستا، در میزگردی با موضوع «بررسی راهکارهای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد در میان نوجوانان» و با حضور کارشناسان و مسئولان حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در گلستان، ابعاد مختلف گرایش نوجوانان به مصرف مواد مخدر، چالش‌های برنامه‌های پیشگیرانه، نقش خانواده و ضرورت بازنگری در شیوه‌های مواجهه با نسل جدید مورد بررسی قرار گرفت.
پیشگیری از اعتیاد نوجوانان بدون شناخت دنیای اجتماعی آن‌ها اثربخش نیست
به گزارش ایسنا، کوروش غلامی کوتنائی، عضو هیئت علمی دانشگاه و جامعه‌شناس گلستانی با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های پیشگیری از اعتیاد نوجوانان گفت: با وجود اجرای برنامه‌های متعدد از سوی دستگاه‌های مسئول، تداوم گرایش بخشی از نوجوانان به مصرف مواد مخدر نشان می‌دهد که پیش از هر اقدامی باید شرایط اجتماعی، دغدغه‌ها، روابط خانوادگی و تصویر نسل جدید از آینده به‌درستی شناخته شود.
وی افزود: برای شناخت این مسئله نمی‌توان صرفاً به ویژگی‌های فردی و روان‌شناختی نوجوانان اکتفا کرد چراکه مصرف مواد مخدر علاوه بر کنجکاوی و ویژگی‌های دوران نوجوانی، تحت تأثیر شرایط اجتماعی، کیفیت روابط خانوادگی، احساس تعلق به مدرسه و جامعه، فرصت‌های پیش‌رو و تصویری است که نوجوان از آینده خود دارد.
این جامعه‌شناس با بیان اینکه مصرف مواد مخدر را می‌توان نوعی خودکشی تدریجی در نظر گرفت، تصریح کرد: زمانی که ارتباط فرد با جامعه تضعیف می‌شود، احساس تعلق و انگیزه او برای زندگی و حرکت به سمت آینده تحت تأثیر قرار می‌گیرد. در این شرایط، برای فهم رفتار نوجوان باید علاوه بر شخصیت او، وضعیت ارتباطی و اجتماعی‌اش را نیز بررسی کنیم.
غلامی، شناخت دنیای اجتماعی نوجوانان را یکی از پیش‌شرط‌های سیاست‌گذاری مؤثر در حوزه پیشگیری دانست و گفت: گاهی بزرگسالان نسل جدید را بر اساس تجربه‌های دوران نوجوانی خود ارزیابی می‌کنند، درحالی‌که شرایط زندگی و دغدغه‌های نسل امروز با گذشته تفاوت‌های اساسی دارد.
وی ادامه داد: نوجوان امروز در فضایی زندگی می‌کند که شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات گسترده، مقایسه دائمی با دیگران و نمایش سبک‌های مختلف زندگی بخش مهمی از تجربه روزمره او را تشکیل می‌دهد که مواجهه مداوم با تصاویر ثروت، شهرت، موفقیت و زیبایی می‌تواند پرسش‌هایی درباره هویت، پذیرفته‌شدن، منزلت اجتماعی و آینده در ذهن نوجوان ایجاد کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه گلستان خاطرنشان کرد: نوجوان می‌خواهد بداند چه جایگاهی در میان دیگران دارد و آیا فرصت رسیدن به اهدافی را که جامعه ارزشمند تلقی می‌کند، در اختیار خواهد داشت یا خیر. بنابراین این شرایط باید در شناخت نسل جدید و طراحی برنامه‌های پیشگیرانه مورد توجه قرار گیرد.
غلامی با انتقاد از رویکردهای صرفاً اطلاع‌رسانی در حوزه پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: نباید تنها از خود بپرسیم نوجوانان چه مشکلاتی دارند و تصور کنیم با ارائه اطلاعات می‌توان همه مسائل را حل کرد زیرا بخشی از فشارهای اجتماعی و مشکلاتی که نوجوانان تجربه می‌کنند، با آموزش‌های اطلاعات‌محور به‌تنهایی برطرف نمی‌شود.
وی به ضرورت اصلاح شیوه ارتباط والدین با نوجوانان اشاره کرد و گفت: نوجوان به اقتضای ویژگی‌های این دوره سنی، هیجان‌طلب است و نیاز دارد دیده و شنیده شود اما در برخی خانواده‌ها همچنان الگوهای سنتی ارتباط حاکم است و والدین فرزندان خود را با معیارها و تجربه‌های دوران نوجوانی خود مقایسه می‌کنند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تأکید کرد: سیاست‌های پیشگیری از اعتیاد زمانی می‌توانند اثربخش باشند که مبتنی بر شناخت واقعی تجربه زیسته نوجوانان، شرایط خانوادگی و اجتماعی و تفاوت‌های محیط زندگی آنان طراحی شوند.
خانواده اثرگذارترین نهاد در پیشگیری از اعتیاد است
در ادامه این نشست تخصصی در دفتر خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، مهدی طالبی دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان با تأکید بر اینکه خانواده مهم‌ترین و اثرگذارترین نهاد در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد است، گفت: مقابله با کاهش سن مصرف مواد مخدر و مصون‌سازی نوجوانان در برابر آسیب‌ها، صرفاً با اقدامات دولتی و آموزشی امکان‌پذیر نیست و به مشارکت فعال خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و گروه‌های مرجع نیاز دارد.
وی با اشاره به ضرورت به‌روزرسانی شیوه‌های تربیتی و آموزشی اظهار کرد: نگرش و رفتار نوجوانان تحت تأثیر گروه‌های مرجع مختلف از جمله خانواده، معلمان، مربیان، دوستان و چهره‌های اجتماعی شکل می‌گیرد و به همین دلیل، برنامه‌های پیشگیری باید متناسب با ویژگی‌های نسل‌های جدید و با رویکردی چندبعدی طراحی و اجرا شود.
وی با بیان اینکه الگوهای رفتاری نامناسب و عادی‌سازی برخی رفتارهای پرخطر می‌تواند زمینه‌ساز گرایش تدریجی نوجوانان به آسیب‌های اجتماعی و مصرف مواد مخدر باشد، افزود: در کنار مقابله با عوامل خطر، باید افرادی را که با وجود قرار گرفتن در محیط‌های آسیب‌زا به سمت مصرف مواد نرفته‌اند نیز مورد بررسی قرار دهیم و از تجربه‌ها و عوامل محافظتی زندگی آنان برای الگوسازی استفاده کنیم.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان، خانواده را مهم‌ترین عامل محافظتی در برابر اعتیاد دانست و گفت: تقویت ارتباط عاطفی والدین و فرزندان، مهارت گفت‌وگو، نظارت و کنترل آگاهانه و ایجاد فضای اعتماد و دوستی در خانواده می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از آسیب‌ها داشته باشد.
طالبی با اشاره به اجرای برنامه‌های آموزشی در حوزه فرزندپروری مثبت بیان کرد: در این زمینه دوره‌های آموزشی در سطح استان‌ها برگزار و بسته‌های آموزشی و کاربرگ‌هایی برای خانواده‌ها تهیه شده است تا والدین بتوانند آموخته‌های خود را در تعامل روزمره با فرزندان به کار بگیرند.
طالبی خاطرنشان کرد: پیشگیری از اعتیاد مسئولیت یک دستگاه یا نهاد خاص نیست و تحقق اهداف این حوزه به همگرایی و هم‌افزایی خانواده، نظام آموزشی، رسانه‌ها و گروه‌های مرجع اجتماعی نیاز دارد.
آگاهی‌بخشی به نوجوانان ضروری است
تهمینه میرسرگزی، معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره‌کل آموزش‌وپرورش گلستان از دیگر حضار این میزگرد بود که با اشاره به ضرورت تقویت برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در مدارس گفت: کاهش سن درگیری با مواد مخدر در میان نوجوانان، زنگ خطری جدی است و ضرورت آگاهی‌بخشی مستمر به دانش‌آموزان، خانواده‌ها و فرهنگیان را دوچندان می‌کند.
وی اظهار کرد: آموزش‌وپرورش در قالب برنامه نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان (نماد)، اقدامات متعددی را برای شناسایی، غربالگری، ارجاع و مداخله در آسیب‌های اجتماعی دنبال می‌کند که اجرای مؤثر آن نیازمند مشارکت دستگاه‌های عضو این طرح است.
وی افزود: هر سال پیش از آغاز سال تحصیلی، دانش‌آموزان و والدین آن‌ها در فرایند غربالگری شرکت می‌کنند و پس از تکمیل اطلاعات، وضعیت دانش‌آموزان سطح‌بندی می‌شود تا متناسب با شرایط هر فرد، مداخلات لازم انجام گیرد.
معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش‌وپرورش گلستان با اشاره به روند رسیدگی به وضعیت دانش‌آموزان در معرض آسیب یا گرفتار اعتیاد تصریح کرد: دانش‌آموزانی که نیازمند بستری و دریافت خدمات درمانی هستند، از طریق برنامه نماد به دانشگاه علوم پزشکی معرفی می‌شوند و با پیگیری‌های انجام‌شده، ظرفیت بیمارستان‌های شهدای گنبدکاووس و صیاد شیرازی گرگان برای ارائه خدمات درمانی به این گروه در نظر گرفته شده است.
میرسرگزی ادامه داد: در مواردی که دانش‌آموز با مشکلات خانوادگی، نداشتن سرپرست یا شرایط خاص اجتماعی مواجه باشد، با همکاری دستگاه قضایی، بهزیستی و مراکز تخصصی از جمله مرکز سراج، روند حمایت و درمان او پیگیری می‌شود.
وی به اجرای طرح «توانمندسازی دانش و تفاهم» (تکال) اشاره کرد و افزود: این برنامه با همکاری شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر اجرا می‌شود و در قالب سه کتاب آموزشی متناسب با مقاطع تحصیلی، محتوای مهارت‌های زندگی به دانش‌آموزان ارائه می‌شود. همچنین مدرسین مورد نیاز با همکاری این شورا تربیت شده‌اند تا آموزش‌ها را در قالب ۱۲ جلسه برای والدین برگزار کنند.
معاون اداره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش‌وپرورش گلستان یکی از مهم‌ترین نیازهای حوزه پیشگیری را برگزاری مستمر دوره‌های توانمندسازی برای فرهنگیان و آگاه‌سازی آنان درباره مواد مخدر جدید دانست و اظهار کرد: الگوهای مصرف و شیوه تبلیغ مواد مخدر تغییر کرده است برای نمونه، برخی نوجوانان با این تصور نادرست به مصرف گل روی می‌آورند که این ماده موجب افزایش تمرکز و بهبود عملکرد ذهنی آن‌ها می‌شود.
وی افزود: مافیای مواد مخدر نیز با ارائه ظاهری جذاب از برخی مواد و انتشار اطلاعات نادرست، تلاش می‌کند نوجوانان را به مصرف ترغیب کند؛ ازاین‌رو، افزایش آگاهی دانش‌آموزان و خانواده‌ها درباره پیامدهای مصرف این مواد ضرورت دارد.
وی عدم مشارکت کافی والدین را از دیگر چالش‌های این حوزه برشمرد و افزود: بخشی از خانواده‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی و اشتغال در استان‌های همجوار، فرصت حضور در جلسات آموزشی را ندارند. این مسئله بر اثربخشی برنامه‌های توانمندسازی خانواده‌ها تأثیر می‌گذارد.
سرگزی، توسعه آموزش‌های مهارت‌محور و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی را ضروری دانست و گفت: یکی از نیازهای جدی ما، امکان اعزام مدرسین به ادارات و سازمان‌ها برای آموزش کارکنانی است که به دلیل اشتغال، امکان شرکت در جلسات متمرکز توانمندسازی را ندارند.
انتهای پیام
