به گزارش ایسنا، به غنیمت گرفتن دو فروند پهپاد آمریکایی MQM-170 در فاصله هفتم تا هشتم آبان‌ماه، بار دیگر موضوع دستیابی ایران به فناوری‌های نظامی آمریکا از طریق بازیابی تجهیزات پرنده بدون سرنشین را در کانون توجه قرار داده است؛ موضوعی که پیش از این نیز با ماجرای به‌دام‌انداختن پهپاد راهبردی RQ-170 در سال ۱۳۹۰ و رونمایی از نمونه‌های ایرانی آن در سال‌های بعد، به یکی از مهم‌ترین رویدادهای حوزه صنایع دفاعی کشور تبدیل شده بود.

بر اساس اطلاعیه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یگان جنگ الکترونیک (جنگال) این نیرو در هفتم آبان‌ماه موفق شد یک فروند پهپاد آمریکایی MQM-170 را پس از کشف و شناسایی در غرب تنگه هرمز، با در اختیار گرفتن سامانه‌های هدایت و کنترل، به‌صورت سالم بر زمین بنشاند. طبق این اطلاعیه، مأموریت این پهپاد، شناسایی سامانه‌های پدافند هوایی ایران در سواحل خلیج فارس و تنگه هرمز بوده و بررسی اطلاعات بازیابی‌شده نیز نشان داده است که مبدأ پرواز آن در سواحل یکی از کشورهای جنوبی خلیج فارس قرار داشته است.

هشتم آبان‌ماه، نیز سپاه از شکار یک فروند دیگر از همین نوع پهپاد در آسمان جزیره قشم خبر داد. این بار، بر اساس اطلاعیه منتشرشده، سامانه‌های پیشرفته جنگال نیروی هوافضای سپاه در این عملیات نقش داشتند و پهپاد آمریکایی برای دومین بار در فاصله‌ای کوتاه به غنیمت نیروهای مسلح ایران درآمد.

MQM-170؛ از هدف پرنده آموزشی تا مأموریت‌های شناسایی

پهپاد MQM-170 Outlaw ساخت شرکت آمریکایی Griffon Aerospace است که در اصل برای ایفای نقش هدف هوایی قابل‌بازیابی، شبیه‌سازی تهدیدات پروازی و آموزش یگان‌های پدافند هوایی طراحی شده است. ارتش آمریکا از این خانواده پهپادی برای آزمایش و ارزیابی سامانه‌های راداری، موشک‌های پدافندی و تمرین نیروهای دفاع هوایی استفاده می‌کند. با این حال، قابلیت حمل تجهیزات و محموله‌های مختلف، امکان استفاده از این پهپاد را در مأموریت‌های دیگری نیز فراهم کرده است. نمونه جدیدتر این خانواده، یعنی MQM-170C Outlaw G۲، قابلیت حمل دوربین‌ها، حسگرها و تجهیزات مأموریتی را دارد و برای آزمایش و ارزیابی سامانه‌های مختلف، از جمله تجهیزات اطلاعاتی، مراقبتی و شناسایی (ISR)، نیز معرفی شده است.

از جمله قابلیت‌های این خانواده می‌توان به استفاده از دوربین‌های الکترواپتیکی و فروسرخ (EO/IR)، حمل حسگرهای مختلف و جمع‌آوری داده‌های تصویری و حرارتی اشاره کرد. این تجهیزات امکان پایش مناطق موردنظر، تصویربرداری از مواضع و بررسی تحرکات زمینی را فراهم می‌کنند.

بر اساس مشخصات اعلام‌شده از سوی سازنده، این پرنده در پیکربندی پهپادی، حدود ۲.۷ متر طول و ۴.۹ متر دهانه بال دارد، حداکثر سرعت آن حدود ۲۳۳ کیلومتر بر ساعت و مداومت پروازی آن بیش از ۸ ساعت اعلام شده است. ظرفیت حمل محموله نیز متناسب با میزان سوخت، ۱۸ تا ۲۷ کیلوگرم عنوان شده است. البته باید میان قابلیت‌های عمومی این خانواده پهپادی و تجهیزات نصب‌شده روی دو نمونه به غنیمت گرفته شده از سوی سپاه تمایز قائل شد. هنوز اطلاعات مستقلی درباره پیکربندی دقیق حسگرها و تجهیزات مأموریتی این دو پرنده منتشر نشده است؛ با این حال، طبق اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، مأموریت نخستین پهپاد، شناسایی سامانه‌های پدافند هوایی ایران بوده است.

اهمیت فنی به‌دست آوردن نمونه سالم

اهمیت به‌دست آوردن یک پهپاد سالم خارجی، تنها به خارج کردن آن از چرخه عملیاتی محدود نمی‌شود بلکه به امکان دسترسی به اجزای داخلی و اطلاعات ذخیره‌شده در سامانه‌های آن نیز بازمی‌گردد؛ هنگامی که یک پرنده بدون سرنشین در اثر اصابت موشک یا توپ پدافندی منهدم می‌شود، بخش قابل توجهی از تجهیزات الکترونیکی و اطلاعات ذخیره‌شده آن ممکن است از بین برود اما در اختیار گرفتن کنترل پهپاد و نشاندن آن بدون انهدام فیزیکی، امکان بررسی دقیق‌تر اجزای مختلف آن را فراهم می‌کند.

نخستین حوزه قابل بررسی، سامانه هدایت و کنترل است. تجهیزات ارتباطی، سامانه‌های ناوبری و رایانه‌های کنترل پرواز از جمله بخش‌هایی هستند که بررسی آن‌ها می‌تواند شناخت بیشتری از فناوری‌های مورد استفاده در پرنده‌های بدون سرنشین آمریکایی ایجاد کند. موضوع دیگر، تجهیزات شناسایی و حسگرهای نصب‌شده روی پهپاد است. در صورتی که نمونه‌های بازیابی‌شده به دوربین‌های الکترواپتیکی، فروسرخ یا سایر حسگرها مجهز باشند، بررسی آن‌ها می‌تواند اطلاعاتی درباره فناوری تصویربرداری، کیفیت جمع‌آوری داده و نحوه یکپارچه‌سازی تجهیزات شناسایی فراهم کند.

همچنین بررسی حافظه‌های داخلی و داده‌های مأموریتی، در صورت دسترسی به اطلاعات ذخیره‌شده، می‌تواند به شناخت مسیر پروازی، نقاط مسیریابی و برخی جزئیات مربوط به مأموریت پهپاد کمک کند. از سوی دیگر، بررسی پیشرانه، ساختار بدنه، مواد به‌کاررفته و تجهیزات الکترونیکی می‌تواند زمینه‌ای برای مقایسه فناوری‌های مورد استفاده در صنایع دفاعی ایران با نمونه آمریکایی ایجاد کند. البته میزان دستاوردهای حاصل از این بررسی‌ها به وضعیت فنی پهپادها، سطح آسیب‌دیدگی، نوع تجهیزات نصب‌شده و امکان دسترسی به نرم‌افزارها و داده‌های داخلی آن‌ها بستگی دارد.

در حوزه جنگال نیز بررسی تجهیزات ارتباطی و ناوبری، پروتکل‌های تبادل داده و شیوه کنترل پهپاد می‌تواند به شناخت دقیق‌تر نقاط قوت و محدودیت‌های سامانه‌های مشابه کمک کند. چنین اطلاعاتی، در صورت استخراج و تحلیل فنی، ممکن است در طراحی روش‌های مقابله با پهپادهای مشابه یا ارتقای سامانه‌های اخلال و فریب مورد استفاده قرار گیرد.

تجربه RQ-170؛ از به‌دست آوردن نمونه آمریکایی تا مهندسی معکوس

برای ایران، به زمین نشاندن پهپادهای آمریکایی موضوع تازه‌ای نیست. آذرماه سال ۱۳۹۰ نیروهای مسلح ایران از در اختیار گرفتن یک فروند پهپاد پیشرفته RQ-170 آمریکایی مشهور به «جانور قندهار» خبر دادند؛ پرنده‌ای که به دلیل برخورداری از فناوری پنهان‌کاری و قابلیت انجام مأموریت‌های شناسایی، اهمیت فنی و اطلاعاتی قابل توجهی داشت. پس از این شکار، پروژه مهندسی معکوس این پهپاد در دستور کار نیروی هوافضای سپاه قرار گرفت و کمتر از سه سال بعد، در اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۳، نمونه‌های بومی توسعه‌یافته بر پایه آن در جریان بازدید فرمانده کل قوا از نمایشگاه دستاوردهای نیروی هوافضای سپاه به نمایش درآمدند؛ یکی از این نمونه‌ها بعدها به نام «سیمرغ» نام‌گذاری شد.

تجربه RQ-170 نشان داد که دستیابی به یک سامانه پیشرفته خارجی می‌تواند فراتر از یک دستاورد عملیاتی، زمینه‌ای برای شناخت فناوری‌های جدید و توسعه ظرفیت‌های داخلی فراهم کند. ایران طی سال‌های گذشته با اتکا به توان متخصصان و مجموعه‌های صنعتی و دفاعی خود، تجربه‌هایی در زمینه مهندسی معکوس و بومی‌سازی تجهیزات نظامی به دست آورده است؛ مسیری که در حوزه‌هایی همچون پهپادها، موشک‌ها، سامانه‌های راداری و تجهیزات الکترونیکی دنبال شده است. در این فرایند، بررسی ساختار فنی، اجزای الکترونیکی و سامانه‌های هدایت و کنترل تجهیزات خارجی می‌تواند به شناخت فناوری‌های به‌کاررفته، شناسایی محدودیت‌های فنی و ارتقای توان طراحی و ساخت داخلی کمک کند.

فناوری شناسایی؛ ظرفیت موجود در ناوگان پهپادی ایران

در عین حال، نباید چنین برداشت کرد که فناوری‌های تصویربرداری و شناسایی به‌کاررفته در پهپاد MQM-170 برای ایران کاملاً ناشناخته است. پهپادهای ایرانی از جمله مهاجر ۶ و شاهد ۱۲۹ پیش از این به تجهیزات الکترواپتیکی و تصویربرداری مجهز شده‌اند و قابلیت مراقبت، شناسایی و ارسال اطلاعات تصویری، بخشی از توانمندی‌های موجود در ناوگان پهپادی کشور به شمار می‌رود. از این رو، اهمیت بررسی نمونه‌های MQM-170 را باید علاوه بر شناخت تجهیزات و حسگرهای احتمالی آن‌ها، در امکان مقایسه فناوری‌های به‌کاررفته، بررسی چگونگی یکپارچه‌سازی حسگرها با سامانه‌های هدایت و کنترل و شناخت معماری ارتباطی و سازوکار انتقال داده نیز جست‌وجو کرد. چنین بررسی‌هایی می‌تواند به شناسایی تفاوت‌های فنی و ارزیابی ظرفیت‌های ارتقای زیرسامانه‌های موجود در پهپادهای ایرانی کمک کند.

ارزش راهبردی دو شکار در تنگه هرمز و قشم

به‌دست آوردن دو فروند پهپاد آمریکایی MQM-170 در فاصله دو روز و در دو منطقه متفاوت، از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه تکرار زمین‌گیر کردن این پهپادها در دو عملیات مستقل، حاکی از آن است که مقابله با این نوع پرنده‌های بدون سرنشین به یک توانمندی تثبیت‌شده و قابل اتکا در نیروهای مسلح ایران تبدیل شده است. دوم، آمریکایی بودن پهپادها، اهمیت دسترسی به فناوری‌ها و سامانه‌های به‌کاررفته در آن‌ها را افزایش می‌دهد؛ چراکه بررسی تجهیزات و ساختار فنی یک سامانه نظامی متعلق به کشوری که از فناوری‌های پیشرفته در این حوزه برخوردار است، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار متخصصان قرار دهد. سوم، به‌دست آوردن این پرنده‌ها بدون انهدام، امکان بررسی دقیق‌تر اجزای داخلی، سامانه‌های هدایت و کنترل، تجهیزات ارتباطی و داده‌های احتمالی ذخیره‌شده در آن‌ها را فراهم می‌کند.

تجربه به‌دست آوردن پهپاد RQ-170 در سال ۱۳۹۰ نیز نشان داده است که ارزش چنین رویدادهایی می‌تواند فراتر از یک دستاورد عملیاتی باشد و به شناخت فناوری‌های خارجی، مهندسی معکوس و توسعه ظرفیت‌های بومی منجر شود. از این منظر، دو فروند MQM-170 به‌دست‌آمده نیز می‌توانند به‌عنوان منابعی برای بررسی و ارزیابی فنی مورد استفاده قرار گیرند.

انتهای پیام