به گزارش ایسنا؛ دکتر علی‌اکبر جنگجو با اشاره به شناسایی حدود ۹۶۰۰ زائر مرد در گروه پرخطر و ضرورت پیش‌بینی تمهیدات ویژه برای جابه‌جایی و انجام مناسک این افراد اظهار کرد: بیماری‌های تنفسی و عفونت‌های ویروسی، دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی، مشکلات عضلانی و اسکلتی و گرمازدگی از مهم‌ترین دلایل مراجعه حجاج به مراکز درمانی در موسم حج است.
به گفته وی، حدود ۴۸ درصد زائران دست‌کم به یک بیماری زمینه‌ای مبتلا هستند و ۷۵ درصد نیز اضافه‌وزن دارند.
وی همچنین با اشاره به برنامه‌های پیشگیرانه مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر برای کاهش مشکلات جسمانی زائران، از افزایش سرانه فیبر غذایی حجاج از ۱۵ به حدود ۴۰ گرم، کاهش میزان قند مصرفی و پیش‌بینی تمهیدات دارویی و درمانی متناسب با نیاز زائران خبر داد و تأکید کرد: هدف این است که با شناسایی و مدیریت مشکلات سلامت پیش از اعزام، زائران در طول سفر کمتر درگیر مسائل درمانی شوند و فرصت بیشتری برای انجام مناسک و بهره‌مندی از این سفر معنوی داشته باشند.
گفت‌وگوی تفصیلی ایسنا با دکتر علی‌اکبر جنگجو معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر را در پی می‌خوانید:
دکتر علی‌اکبر جنگجو با حضور در استودیو خبر ایسنا و در گفت‌وگویی تفصیلی درباره اقدامات صورت گرفته از سوی مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر برای حج ۱۴۰۶ با اشاره به انتظار گاها ۲۰ ساله متقاضیان حج و تشرف به خانه کعبه، اظهار کرد: مدت‌زمان این سفر معنوی حدود ۴۰ تا ۴۵ روز است اما خاطرات این سفر تا سال‌ها در خانواده‌ها نقل می‌شود. بر همین اساس هم هنگامی که بزرگ‌ترهای خانواده از سفر حج خود صحبت می‌کنند، به طور معمول با ذوق و شوق از این سفر سخن می‌گویند و به‌عنوان یکی از بهترین خاطرات زندگی خود یاد می‌کنند و این تجربه مقدس به آرزویی برای دیگر اعضای خانواده تبدیل می‌شود.
ضرورت استطاعت مالی و جسمی برای سفر حج
او در عین حال با بیان اینکه سفر حج مقدماتی دارد، تصریح کرد: استطاعت «مالی» و «جسمی» دو مقدمه مهم برای سفر حج به شمار می‌روند. قاعدتا فردی که برای سفر حج ثبت‌نام کرده از استطاعت مالی برخوردار بوده، اما استطاعت جسمی نیز حائز اهمیت است؛ چراکه معنویات و مناسک حج باید در ظرف جسم انسان‌ها قرار گیرد تا توانایی لازم برای درک و انجام مناسک مهیا باشد. بنابراین، استطاعت جسمی زائران باید مورد توجه قرار گیرد تا با سازوکاری منطقی و اصولی بتوان برای سفری که سال‌ها چشم‌انتظار بوده‌اند، برنامه‌ریزی کرد.
بررسی استطاعت جسمی زائران از وظایف مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره استطاعت جسمانی زائران سفر حج توضیح داد: بررسی استطاعت جسمی زائران از ماموریت‌های مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران است و تنها مجموعه‌ای در کشور محسوب می‌شود که وضعیت جسمی زائران را بررسی می‌کند. علاوه بر بررسی وضعیت استطاعت جسمانی حجاج، ماموریت‌های دیگری مانند عتبات، اربعین و حج عمره که طی طول سال برگزار می‌شود در حیطه فعالیت‌های این مرکز قرار دارد.
فراخوان کادر درمان برای ارائه خدمات
او درباره چگونگی جذب کادر درمانی برای ارائه خدمات در ایام حج اظهار کرد: کادر پزشکی شامل پزشکان عمومی، پزشکان متخصص و گروه‌های مرتبط با سلامت زائران از طریق صداوسیما، سازمان نظام پزشکی، دانشگاه‌های علوم‌پزشکی، پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال احمر و پیامک فراخوان می‌شوند.
مشارکت تمام دانشگاه‌های علوم‌پزشکی در فراخوان کادر درمان
جنگجو با بیان اینکه تمام دانشگاه‌های علوم‌پزشکی کشور در فراخوان کادر پزشکی مشارکت دارند، توضیح داد: تمام دانشگاه‌های کشور در فرایند فراخوان کادر درمان مشارکت دارند؛ چرا که زائران حج تمتع از تمام نقاط کشور هستند که فرهنگ‌ها، گویش‌ها و سلایق متفاوت دارند. بنابراین، کادر سلامت باید از نقاط مختلف کشور انتخاب شوند و انتخاب‌ها نباید به یک منطقه خاص محدود باشد.
صدور فراخوان؛ زودتر از سال‌های گذشته
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر گفت: زمان صدور فراخوان حج ۱۴۰۶ با ۱۴۰۵ متفاوت است. فراخوان‌ها و اقدامات مربوط به سلامت زائران طی سال‌های گذشته از بهمن‌ماه آغاز می‌شد؛ در حالی که صدور فراخوان سال جاری براساس دستورالعمل‌های کشور میزبان و افزایش رضایتمندی زائران زودتر انجام شد.
بررسی استطاعت جسمی پیش از ثبت‌نام
جنگجو ادامه داد: شرایط طی سال‌های گذشته به نحوی بود که زائران می‌بایست پیش‌پرداخت سفر را در وهله نخست وایز می‌کردند؛ سپس در کاروان‌ها ثبت‌نام می‌کردند و پس از ثبت‌نام برای معاینات پزشکی مراجعه می‌کردند. این درحالیست که گاهی‌اوقات، فرد در مرحله بررسی استطاعت جسمی تایید نمی‌شد؛ درحالی‌که چندین جلسه آموزشی را سپری کرده و از نظر روحی برای سفر آماده شده است. این موضوع می‌توانست نگرانی و مشکلاتی برای زائر و خانواده او ایجاد کند. بر همین اساس اکنون فرایند ثبت‌نام سال به نحوی است که استطاعت جسمی زائر در اولین فرصت و پیش از هرگونه واریزی بررسی می‌شود؛ به این ترتیب، ارزیابی پزشکی پیش از فرایند ثبت‌نام در کاروان‌ها و جلسات آموزشی انجام می‌شود.
فراخوان کادر درمان نیز زودتر از زمان سال‌های گذشته
او با بیان اینکه فراخوان کادر پزشکی نیز زودتر از سال‌های گذشته صادر شد، گفت: در همین راستا جلسه‌ای طی اواخر ذی‌حجه سال ۱۴۰۵ در مکه مکرمه برگزار شد. براساس دستور نماینده ولی‌فقیه در امور حج و زیارت به‌منظور تکریم زائران بیت‌الله‌الحرام و حریم امن نبوی تصمیم گرفته شد فراخوان کادر درمان زودتر انجام شود. بر این اساس، فراخوان طی اواخر حج همین امسال، برای سال آینده در سراسر کشور ابلاغ شد و متقاضیان از استان‌های مختلف برای همکاری اعلام آمادگی کردند.
چرایی و دلایل استفاده از نیروهای باتجربه
جنگجو درباره معیارهای انتخاب پزشکان و پرستاران اعزامی به سفر حج نیز توضیح داد: ضوابط و مقررات مشخصی مانند سن، سابقه حضور در حج و تجربه کاری برای حضور کادر درمان در مراسم حج را ملاک قرار داده‌ایم. شاید این سوال مطرح شود که چرا برخی پزشکان و پرستاران هر سال یا یک سال در میان به حج اعزام می‌شوند و تعداد نیروهای سال اولی کمتر است؟ باید گفت که کادر درمان به‌عنوان کارگزار و خادم حضور دارد و موضوع زیارت در اولویت دوم قرار می‌گیرد. برخی ماموریت‌های خدمت‌رسانی مستلزم خروج مکرر از محدوده حرم و مراجعه به بیمارستان‌های سعودی است. در حالی که فردی که به حج مشرف می‌شود، محدودیت‌هایی برای خروج از حرم دارد. بنابراین، باید نیروهای باتجربه‌ای حضور داشته باشند که بتوانند آزادانه‌تر و با آشنایی کامل به وظایف خود عمل کنند.
تعریف ۸ قطب در کشور برای انتخاب کادر درمان
سهم نیروهای باتجربه و سال اولی
او با بیان اینکه هشت قطب در کشور برای انتخاب تیم‌های کادر درمان تشکیل داده‌ایم، توضیح داد: سهم نیروهای باتجربه و سال اولی برای تشکیل تیم‌های درمانی به ترتیب ۷۰ و ۳۰ درصد است تا ضمن استفاده از تجربه همکاران، زمینه کادرسازی و انتقال تجربه نیز فراهم شود. شرایط بررسی وضعیت متقاضیان طی سال‌های گذشته به نحوی بود که به‌صورت متمرکز در مرکز پزشکی تهران مصاحبه می‌شدند، اما روند سال جاری را تغییر داده‌ایم. تیم‌هایی به منظور تسهیل امور ایجاد شد و کشور را به هشت قطب تقسیم کردیم. جلسات ارزیابی‌ها به‌صورت حضوری با هماهنگی نمایندگان استانی و مدیران حج و زیارت استان‌ها برگزار شد. سلامت جسمی متقاضیان، مباحث اعتقادی و موضوعات تخصصی پزشکی مورد بررسی قرار گرفت و همچنین افرادی که سابقه حضور در حج داشتند، نظر نمایندگان استانی و عملکرد و کارنامه سال‌های گذشته آنها را مورد بررسی قرار دادیم.
نحوه انتخاب پزشکان برای حج ۱۴۰۶
او با بیان اینکه ۳۰۸ پزشکی عمومی و متخصص و کادر سلامت برای حج ۱۴۰۶ لحاظ شده‌اند، تصریح کرد: تعداد این پزشکان، دو برابر ظرفیت مورد نیاز برای حج ۱۴۰۶ بود. تصمیم بر این است این افراد در مرحله بعد نیز ارزیابی شوند؛ به این معنا که نحوه انجام معاینات زائران، میزان رضایتمندی زائران و پایبندی به دستورالعمل‌ها از طریق سامانه مرکز پزشکی به‌صورت مستمر رصد کرده‌ایم. سرانجام، ۵۰ درصد این افراد در اولویت اعزام به حج ۱۴۰۶ قرار گرفته‌اند.
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر ادامه داد: براساس دستورالعمل‌های عربستان سعودی، تعدادی نیرو نیز به‌عنوان پشتیبان در نظر گرفته می‌شوند تا اگر به هر دلیلی ویزا برای هرفردی صادر نشود یا مشکلی پیش آید، جایگزین داشته باشیم.
کاهش تعداد زائران در حج ۱۴۰۵
او درباره کاهش تعداد زائران حج تمتع ۱۴۰۵ گفت: سال گذشته براساس شرایط خاص منطقه، ظرفیت زائران از حدود ۸۰هزار نفر به حدود ۳۰هزار نفر کاهش یافت. برهمین اساس نیز تعداد کادر درمان نیز با توجه به کاهش تعداد زائران تغییر کرد. افرادی که طی فرایند معاینات زائران سال گذشته حضور داشته‌اند جزو اولویت‌های سال جاری قرار دارند. در حال حاضر، این پزشکان فرایند معاینات زائران را انجام می‌دهند.
تعریف هدف یک پزشک برای هر ۵۵۰ تا ۶۰۰ زائر
مزایای استفاده از پزشکان هر منطقه
جنگجو درباره انتخاب پزشکان به صورت منطقه‌ای توضیح داد: در ارتباط با کادر درمان تلاش کرده‌ایم که از ظرفیت پزشکان منطقه‌ای استفاده کنیم و آنها را متناسب با تعداد زائران هر استان بکاربگیریم. هدف مرکز پزشکی حج و زیارت سازمان هلال‌احمر بر این است که یک پزشک به ازای هر ۵۵۰ تا ۶۰۰ زائر در نظر بگیریم و تا حد امکان این نسبت رعایت کنیم. انتخاب کادر درمان از استان‌های مختلف کمک می‌کند تا همخوانی بیشتری میان کادر درمان و زائران از نظر ارتباط برقرار کردن، گویش، زبان، فرهنگ و آداب و رسوم وجود داشته باشد.
تغییر قوانین حج عربستان سعودی
استانداردهای کشور میزبان برای تعداد کادر درمان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با بیان اینکه دستورالعمل‌های کشور میزبان نیز به‌روز شده، توضیح داد: دستورالعمل‌های عربستان سعودی نسبت به حج ۱۴۰۵ تغییراتی دارد. براساس دستورالعمل‌های عربستان، ۱.۵ پزشک و ۱.۷ پرستار به ازای هر هزار زائر باید داشته باشیم و این جزو الزامات کشور میزبان است. مدارک و مستندات نیروها در بازرسی‌های وزارت بهداشت عربستان مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ بنابراین مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر موظف است مدارک پزشکان و پرستاران را در سامانه‌های مدنظر عربستان بارگذاری کند. مدارک پزشکی و پرستاری باید در سامانه‌های کشور میزبان بارگذاری شود تا صلاحیت افراد برای فعالیت تایید شود. علاوه بر استعلام‌هایی که از سازمان‌های نظام پزشکی و پرستاری دریافت می‌کنیم، مدارک متقاضیان باید به شکل رسمی ترجمه و در سامانه کشور میزبان ثبت شود.
تغییر الگوی ارائه خدمات در کشور میزبان
دسته‌بندی درمانگاه‌ها به تیپ‌های گوناگون
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با اشاره به تغییر الگوی ارائه خدمات پزشکی در عربستان نیز گفت: پزشکان کاروان‌ها، خدمات مورد نیاز را طی سال‌های گذشته ارائه می‌دادند. بر اساس دستورالعمل جدید عربستان، یک پایگاه درمانی به ازای هر پنج هزار زائر از مجموع زائران کشورهای اسلامی تعریف شده است. بر اساس این برنامه، سه و ۱۶ درمانگاه به ترتیب در مدینه منوره و مکه مکرمه راه‌اندازی خواهیم کرد و یک بیمارستان نیز در برنامه ارائه خدمات قرار دارد. این مراکز بر اساس تعریف‌ها و ضوابط وزارت بهداشت عربستان به تیپ‌های مختلف تقسیم شده‌اند. درمانگاه‌های تیپ A از نظر کادر تخصصی ظرفیت بیشتری دارند و رشته‌های تخصصی بیشتری در این مراکز مستقر می‌شوند، درحالی‌که درمانگاه‌های تیپ B از نظر ترکیب تخصص‌ها محدودتر هستند. علاوه بر پزشکان عمومی، متخصصان قلب، زنان، داخلی و طب اورژانس در درمانگاه‌های تیپ A به صورت شبانه‌روزی مستقر خواهند بود. تعداد درمانگاه‌های تیپ A در مدینه و مکه به ترتیب یک و ۲ مورد است.
افزایش تعداد پزشکان متخصص اعزامی به سفر حج
جنگجو درباره افزایش تعداد پزشکان متخصص اعزامی به سفر حج اظهار کرد: تعداد متخصصان اعزامی را افزایش داده‌ایم؛ به طور مثال، دو متخصص زنان طی سال‌های گذشته به مراسم حج اعزام می‌شدند؛ در حالی که زنان ۵۴ تا ۵۵ درصد زائران را تشکیل می‌دهند. در چنین شرایطی، مسائل و نیازهای پزشکی مرتبط با سلامت زنان اهمیت زیادی دارد؛ به همین دلیل، تعداد متخصصان زنان از دو به شش نفر در سال جاری افزایش داده‌ایم.
استفاده از هوش مصنوعی برای دسته‌بندی زائران بر مبنای توانایی جسمی
او درباره دسته‌بندی زائران برمبنای توانمندی جسمانی گفت: دسته‌بندی زائران براساس استطاعت جسمانی با استفاده از هوش مصنوعی برای نخستین‌بار طی سال گذشته انجام شد و سال جاری نیز اجرا می‌شود. بر این اساس، هر زائر پس از معاینه پزشکی و تایید استطاعت جسمی از نظر نحوه انجام مناسک دسته‌بندی می‌شود. براساس این برنامه، مسیر سفر زائر از فرودگاه تا حضور در مدینه منوره، زیارت دوره، ورود به مکه مکرمه، انجام طواف واجب، سعی صفا و مروه و سپس حضور در ایام مشاعر شامل عرفات، مشعرالحرام، منا و رمی‌جمرات بررسی شده است. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهدکه رمی‌جمرات بیشترین آسیب را برای زائران دارد.
دسته‌بندی زائران به سه گروه
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره ماهیت این دسته‌بندی اظهار کرد: وضعیت جسمانی برای هر یک از این ایستگاه‌ها مشخص می‌شود و زائران در سه گروه سبز، زرد و قرمز قرار می‌گیرند. زائران گروه سبز می‌توانند مناسک مربوط به هر ایستگاه را بدون نیاز به کمک دیگران انجام دهند. زائران گروه زرد به مراقبت و توجه بیشتری نیاز دارند و مدیر کاروان و هم‌کاروانی‌ها باید از شرایط جسمی این گروه از زائران آگاه باشند. به طور مثال، این احتمال وجود دارد که یک زائر به دیابت مبتلا باشد و باید موادغذایی شیرین یا خرما همراه داشته باشد تا در صورت افت قند خون بتواند استفاده کند. همچنین این احتمال وجود دارد که نیاز باشد این زائر در ساعات مشخصی از روز و با رعایت ملاحظات خاص در مناسک حج حضور یابد.
جنگجو درباره گروه قرمز نیز توضیح داد: زائرانی که در این گروه قرار می‌گیرند برای انجام برخی مناسک نباید به‌صورت مستقل اقدام کنند؛ چراکه ممکن است سلامت آنها به خطر افتد. نوع محدودیت در هر ایستگاه متفاوت است؛ به طور مثال، حضور زائر در طواف ضروری است، ممکن است فرد با ویلچر و مراقبت‌های ویژه مناسک را انجام دهد، اما اگر وضعیت جسمی او برای اعمالی مانند رمی جمرات مناسب نباشد، می‌تواند انجام این اعمال را با رعایت ضوابط شرعی به «نایب» واگذار کند.
دسترسی مدیر و روحانی کاروان به اطلاعات وضعیت جسمانی زائران
او درباره دسترسی کارگزاران حج به اطلاعات وضعیت جسمانی زائران گفت: اطلاعات وضعیت جسمانی زائران در اختیار روحانی کاروان، مدیر کاروان و مدیر مجموعه قرار می‌گیرد. روحانی کاروان به اطلاعات زائران کاروان خود دسترسی دارد و پیش از آغاز هر یک از مناسک می‌تواند از وضعیت جسمی و محدودیت‌های افراد آگاه شود. به این ترتیب، برخلاف سال‌های گذشته که مدیر کاروان فقط از تعداد زائران خود اطلاع داشت و اطلاعات تفکیک‌شده‌ای از وضعیت سلامت آنها در اختیار نداشت، وضعیت جسمانی هر زائر را در اختیار دارد.
شناسای ۹۶۰۰ زائر در گروه قرمز
جنگجو درباره مزایای طبقه‌بندی زائران با توجه به استطاعت جسمانی گفت: حدود ۹۶۰۰ زائر مرد گروه قرمز را در سامانه‌ها نشان‌دار کرده‌ایم. هنگامی که این افراد در مشاعر حاضر می‌شوند باید اتوبوس برای این افراد برای رفتن از عرفات به منا در دسترس باشد. اگر وضعیت این زائران از قبل مشخص نباشد و هماهنگی لازم با سازمان حج و زیارت انجام نشود، ممکن است پس از وقوف در عرفات و حرکت به سمت مشعرالحرام مجبور شوند مسیر مشعر تا منا را پیاده طی کنند و پس از رسیدن به منا نیز برای رمی جمرات مسیر دیگری را طی کنند. چنین شرایطی برای افرادی که بیماری قلبی، دیابت، آسم یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای دارند، می‌تواند خطرناک باشد و احتمال سکته قلبی، گرمازدگی و افزایش قند خون را بالا می‌برد.
جنگجو ادامه داد: شناسایی این افراد پیش از آغاز سفر می‌تواند تمهیدات انتقال برخی زائران را با رعایت ملاحظات شرعی و هماهنگی‌های لازم فراهم کند تا به‌جای طی مسیرهای طولانی، به صورت مستقیم و با استفاده از اتوبوس از عرفات به منا منتقل شوند. این اقدامات در حوزه پیشگیری اهمیت زیادی دارد؛ چرا که سبب آسیب کمتر زائران می‌شود. هدف ما این است که سفر حج برای زائران به تجربه‌ای تلخ تبدیل نشود و با شناخت دقیق نیاز آنها از بروز مشکلات قابل‌پیشگیری جلوگیری کنیم.
چرایی تعداد بیشتر درمانگاه‌ها در مکه
جنگجو درباره علت تعداد بیشتر درمانگاه‌ها در مکه نیز توضیح داد: تعداد زائران ایرانی حدود ۸۶ تا ۸۷ هزار نفر است و مدت اقامت آنها در مدینه منوره محدود و حدود پنج تا شش روز است و مدت‌زمان بیشتری در مکه حضور دارند. همچنین تعداد هتل‌های اسکان مدینه و مکه به ترتیب ۲۰ و ۶۰ مورد است؛ با توجه به اینکه زائران بیشتر مدت‌زمان اقامت خود را در مکه می‌گذرانند، تعداد درمانگاه‌های مکه بیشتر پیش‌بینی شده است.
محدودیت‌های ارائه خدمات در کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره محدودیت‌های درمانی در کشور میزبان نیز گفت: بیمارستان، بخش‌های بستری زنان و مردان و بخش مراقبت‌های ویژه طی سال‌های گذشته داشته‌ایم، اما با محدودیت‌هایی در روند ارائه خدمات مواجه بوده‌ایم و نتوانسته‌ایم از ظرفیت بیمارستانی به شکل مورد نظر استفاده کنیم. این محدودیت فقط برای ایران نیست و سایر کشورها نیز با این محدودیت‌ها مواجه هستند. یکی از دلایلی که برای ایجاد مراکز درمانی کشور خود به وزارت بهداشت عربستان اعلام کرده‌ایم این است همه زائران برای دریافت خدمات درمانی به کشور میزبان مراجعه نکنند تا مدیریت بحران و مراجعات آسان‌تر شود.
او ادامه داد: از طرف دیگر، این احتمال وجود دارد زائران برای بیان مشکلات پزشکی خود به مراکز درمانی عربستان با دشواری مواجه شوند؛ چرا که اغلب زائران کشور به زبان عربی یا انگلیسی مسلط نیستند. کادر درمان ایرانی با زبان و نیازهای زائران ایرانی آشنایی دارد و می‌تواند خدمات متناسب با شرایط آنها را ارائه دهد. ارائه خدمات درمانی منسجم و نظام‌مند کشورمان را در کشور میزبان برقرار می‌کنیم.
ارائه بیش از ۲۰۰هزار خدمت پزشکی در حج ۱۴۰۵
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر احمر همچنین در پاسخ به پرسشی درباره میزان مراجعه زائران به مراکز درمانی در عربستان نیز گفت: میانگین سنی زائران ایرانی حدود ۵۷ تا ۵۸ سال است. حدود ۳۰هزار زائر در حج ۱۴۰۵ به عربستان اعزام شدند و بیش از ۲۰۰هزار خدمت ارائه دادیم. ویزیت پزشکی، خدمات دندان‌پزشکی، آزمایشگاهی، تزریقات، پانسمان و بستری در بیمارستان شامل خدماتی می‌شوند که به زائران ارائه داده‌ایم.
شایع‌ترین بیماری‌های زائران در موسم حج
جنگجو درباره شایع‌ترین بیماری‌های زائران نیز اظهار کرد: بیماری‌های دستگاه تنفسی و عفونت‌های ویروسی، شایع‌ترین بیماری میان زائران است. با توجه به حضور جمعیت کثیری از کشورهای متعدد در ایام حج، ازدحام جمعیت در طواف، مسجدالحرام و مشاعر و رعایت‌نشدن فاصله‌های لازم، احتمال انتقال ویروس‌ها افزایش می‌یابد. به همین دلیل، بیماری‌های تنفسی و ویروسی از مهم‌ترین دلایل مراجعه زائران به مراکز درمانی است. بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون و سایر بیماری‌های غدد نیز از دیگر دلایل مراجعه زائران است. برخی افراد بیماری زمینه‌ای دارند و در طول سال نیز با این مشکلات مواجه هستند، اما شرایط حج و تغییر سبک زندگی ممکن است نیاز بیشتری به مراقبت و کنترل بیماری‌هایی از این دست داشته باشند.
آمادگی جسمانی برای مراسم حج را پیش از سفر به دست آورید
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره سایر بیماری‌ها گفت: مشکلات عضلانی و اسکلتی از دیگر بیماری‌های شایع است. برخی زائران پس از سال‌ها انتظار برای سفر حج به سرزمین وحی می‌روند و با اشتیاق فراوان به انجام طواف‌های متعدد و مستحبی می‌پردازند، اما پیش از سفر آمادگی جسمانی لازم را به دست نیاورده‌اند. افرادی که پیاده‌روی روزانه ندارند و عضلات و مفاصل اندام‌های فوقانی و تحتانی و ستون فقرات آنها آمادگی لازم را پیدا نکرده است، پس از حضور در مسجدالحرام و انجام طواف، دچار دردهای عضلانی و مفصلی می‌شوند و برای دریافت خدمات فوری مراجعه می‌کنند.
جنگجو ادامه داد: این مشکلات در بسیاری از موارد با استراحت و مصرف مایعات برطرف می‌شود، اما نکته این است که زائران باید آمادگی جسمانی را مدت‌ها پیش از سفر به دست آورند و برای انجام مناسک آمادگی جسمانی پیدا کنند. آمادگی برای حج نباید به روزهای پایانی و زمانی که فرد چمدان خود را می‌بندد و آماده خداحافظی و تشرف می‌شود، محدود شود؛ بلکه از همین حالا باید برای حج ۱۴۰۶ برنامه‌ریزی کرد.
گرمازدگی از مشکلات شایع زائران
او با بیان اینکه گرمازدگی از مشکلات شایع زائران است، اظهار کرد: گرمازدگی در ساعات گرم روز و زمانی که دمای هوا افزایش پیدا می‌کند، در میان زائران مشاهده می‌شود. بیماری‌های گوارشی نیز از دیگر مواردی است که در میان زائران مشاهده می‌شود.
وضعیت جسمانی زائران ایرانی
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر همچنین گفت: هنگامی که سخن از بررسی استطاعت جسمی زائران به میان می‌آید، منظور این نیست که فقط زائران سالم می‌توانند به سرزمین وحی مشرف شوند. بسیاری از زائران ایرانی به بیماری‌هایی مانند فشار خون، دیابت و اضافه‌وزن مبتلا هستند؛ با وجود ابتلا به این بیماری‌ها، در صورتی که از شرایط لازم برخوردار باشند، می‌توانند به حج اعزام شوند. حدود ۴۸ درصد زائران کشورمان برای حج ۱۴۰۶، به یک بیماری و ۲۱ درصد نیز به‌طور هم‌زمان مبتلا به دو بیماری هستند. آمار و ارقام نشان می‌دهد حدود ۷۵ درصد زائران اضافه‌وزن دارند. بنابراین، برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات درمانی در مناسک حج اهمیت زیادی دارد.
وضعیت ابتلای زائران به فشار خون و بیماری‌های قلبی
جنگجو ادامه داد: فشار خون، دیابت، بیماری‌های قلبی و نارسایی‌های قلبی از جمله بیماری‌هایی هستند که در میان زائران مشاهده می‌شوند. بر اساس آمار و ارقام، ۶۷ درصد زائران به فشار خون و حدود ۱۳ درصد به بیماری‌های زمینه‌ای قلبی مبتلا هستند. حدود ۶ درصد سابقه سکته قلبی دارند و حدود سه درصد نیز سابقه آنژیوپلاستی قلبی داشته‌اند. این اطلاعات به ما کمک می‌کند تا بدانیم هر زائر چه شرایطی در طول سفر و در ایستگاه‌های مناسک دارد و برای انجام هر مرحله چه تمهیداتی باید در نظر گرفته شود.
بیماری‌های منع مطلق اعزام به حج
او با بیان اینکه برخی بیماری‌ها منع مطلق برای اعزام محسوب می‌شوند، توضیح داد: براساس قوانین کشور میزبان، بیماران دیالیزی، افراد تحت شیمی‌درمانی، مبتلایان به سیروز کبدی و افرادی که به اکسیژن وابستگی دارند، نباید به حج اعزام شوند؛ چراکه ارائه خدمات به این بیماران برای نظام درمان کشور میزبان در شرایط خاص حج دشوار است.
جنگجو با بیان اینکه رویکرد مرکز پزشکی از گذشته‌نگری به آینده‌نگری تغییر کرده است، گفت: هنگامی که کار به درمان می‌رسد، امکان اقدامات پیشگیرانه به‌ویژه در محدودیت زمانی حج از دست رفته است. به همین دلیل، تلاش مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر بر این است حدود ۸۰ درصد مواردی را که امکان پیشگیری دارند، پیش از اعزام بررسی و مدیریت کنیم.
توجه به الگوهای تغذیه‌ای زائران
او درباره نقش تغذیه در کنترل بیماری‌های زائران نیز اظهار کرد: توصیه‌های لازم را در حوزه تغذیه به سازمان حج و زیارت ارائه می‌دهیم و تلاش می‌کنیم شرایط غذایی زائران متناسب با بیماری‌های زمینه‌ای آنها تنظیم شود. به طور مثال، باید ملاحظات تغذیه‌ای افرادی که فشار خون یا دیابت دارند، رعایت شود تا در طول سفر با مشکلات کمتری مواجه شوند.
افزایش سرانه مصرف فیبر زائران
کاهش دریافت انرژی از محل چربی و کربوهیدرات
جنگجو با بیان اینکه یبوست از بیماری‌های شایع زائران ایرانی است، توضیح داد: گرمای هوا و مصرف کمتر مایعات از دلایل شیوع یبوست در میان زائران ایرانی است. مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر برای حل شیوع یبوست در میان زائران ایرانی نسبت به افزایش فیبر در غذای روزانه زائران کشورمان اقدام کرده است. میزان سرانه مصرف فیبر جیره غذایی زائران حدود ۱۵ گرم بود که این میزان را به حدود ۴۰ گرم افزایش داده‌ایم. همچنین میزان قند مصرفی زائران را کاهش داده‌ایم؛ به نحوی که حدود ۴۰۰ کالری از انرژی دریافتی زائران از چربی و کربوهیدرات را کم کرده‌ایم. تمام این اقدامات با هدف پیشگیری انجام می‌شود؛ رویکرد این است که تصمیمات تا حد امکان سلامت‌محور و بر اساس ملاحظات سلامت زائران باشد و هر اقدامی با در نظر گرفتن صرفه و صلاح آنها انجام شود.
معاینات استطاعت جسمانی زائران
۱۳.۶ درصد متقاضیان هنوز برای انجام معاینات مراجعه نکرده‌اند
او درباره معاینات بررسی استطاعت جسمانی زائران توضیح داد: از زمان آغاز انجام معاینات تا به این لحظه، ۷۰هزار و ۲۰۳ متقاضی به مرکز پزشکی حج و زیارت معرفی شده‌اند و از این میان حدود ۹۵۷۳ نفر برای معاینات پزشکی مراجعه نکرده‌اند که معادل ۱۳.۶ درصد کل متقاضیان است. ۲۶۲ نفر از مجموع افرادی که برای معاینات پزشکی معرفی شده‌اند، استطاعت جسمی آنها تایید نشده که معادل چهاردهم درصد کل متقاضیان است. رویکرد مرکز پزشکی حج و زیارت هلال احمر بر این است که تا حد امکان شرایطی فراهم کنیم تا زائر به استطاعت جسمی لازم برسد. آخرین پیگیری‌ها نشان می‌دهد تعدادی از متقاضیان به دلایل مختلف از سفر انصراف داده‌اند. به همین دلیل درخواست کرده‌ایم بانک اطلاعاتی متقاضیان به‌روزرسانی شود.
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر ادامه داد: زمان اعزام زائران، اواخر فروردین است و حدود پنج‌ونیم ماه فرصت باقی مانده است. مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر، توصیه‌هایی برای افرادی که در مرز استطاعت قرار دارند، درنظر گرفته است.
ارجاع هزار زائر به کمیسیون‌های پزشکی
جنگجو درباره تعداد افراد ارجاع‌شده به کمیسیون‌های پزشکی نیز گفت: حدود هزار نفر به کمیسیون مراجعه کرده‌اند. یک کمیسیون مشورتی در استان‌ها و یک کمیسیون کشوری در سال‌های گذشته داشتیم. در صورتی که پزشک معاینه‌کننده تشخیص می‌داد یا زائر نسبت به نظر پزشک اعتراض داشت، موضوع ابتدا در کمیسیون استانی با حضور متخصصان رشته‌های مختلف بررسی می‌شد و سپس در صورت نیاز به کمیسیون کشوری ارجاع می‌شد. سال جاری، کمیسیون‌های استانی و کشوری را به منظور تسهیل امور زائران و کاهش مراجعات تلفیق کرده‌ایم.
بررسی وضعیت جسمانی کارگزاران با سختگیری بیشتر
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر با بیان اینکه ارزیابی استطاعت جسمی تنها به زائران محدود نمی‌شود، گفت: وضعیت جسمی کارگزاران حج را نیز بررسی می‌کنیم. این افراد شامل مدیران کاروان‌ها، مدیران مجموعه‌ها، روحانیون، خادمان فرهنگی و معاونان می‌شود. پروتکل‌هایی که برای بررسی استطاعت جسمی کارگزاران در نظر گرفته‌ایم، سخت‌گیرانه‌تر از پروتکل‌های زائران است؛ چراکه کارگزار باید خادم زائر باشد و ممکن است لازم باشد مسیری را دو، سه یا حتی چهار برابر یک زائر طی کند.
اعزام زائران مشمول محدودیت سنی نمی‌شود
ملاک ارزیابی پزشکی در تمام کشور یکسان است
او با بیان اینکه محدودیت سنی برای زائران نداریم، توضیح داد: یک نفر از زائران حج تمتع ۱۴۰۴ حدود ۱۰۴ سال سن داشت. ملاک تایید استطاعت جسمی سلامت فرد، پروتکل‌های وزارت بهداشت عربستان و فرهنگستان علوم پزشکی است. این پروتکل‌ها باید در تمام نقاط کشور به‌صورت یکسان اجرا شوند؛ اگر زائری در تهران معاینه و تایید شود، باید در سیستان و بلوچستان نیز با همان معیارها تایید شود. البته موارد خاصی که نیازمند بررسی کمیسیون پزشکی هستند، به‌صورت جداگانه ارزیابی می‌شوند.
شرط سنی برای اعزام کارگزاران
جنگجو درباره محدودیت سنی کارگزاران گفت: شرایط نیروهای سال اولی و افرادی که سابقه حضور در حج دارند، متفاوت است. اگر یک پزشک سال اولی باشد، سقف ۴۵ سال را درنظر می‌گیریم و اگر پزشک سال اولی نباشد این محدودیت را ۵ سال افزایش می‌دهیم. همچنین محدودیت سنی پرستاران را در هرکدام از گروه‌های باتجربه و سال اولی تا ۵ سال پایین‌تر می‌آوریم. هدف این است که کارگزاران توانمند و باانگیزه باشند و بتوانند خدمات را به‌خوبی ارائه دهند.
دسته‌بندی داروها به سه گروه
بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای برای دو ماه دارو به همراه داشته باشند
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر درباره چگونگی تامین دارو و تجهیزات پزشکی مورد نیاز در ایام حج نیز اظهار کرد: داروهای مورد نیاز بیماران را به سه گروه دسته‌بندی کرده‌ایم. گروه نخست، داروهای عمومی و پرمصرف هستند که ممکن است هر زائری در طول سفر به آنها نیاز پیدا کند. گروه دوم، داروهای تخصصی هستند که زائران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای در طول سال از آنها استفاده می‌کنند؛ ما از این گروه بیماران درخواست می‌کنیم که برای دو ماه دارو به همراه داشته باشند. دسته سوم، داروهای حوزه بحران هستند که برای شرایط خاص و در صورت بروز حوادث و وضعیت‌های اضطراری مورد استفاده قرار می‌گیرند.
داروهای ممنوعه در کشور میزبان
او با بیان اینکه برخی داروها در کشور میزبان جزو موارد ممنوعه هستند، توضیح داد: زائران باید توجه داشته باشند که برخی داروها در کشور میزبان ممنوع هستند و همراه داشتن آنها می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند. داروهای مخدر با نام‌های مختلف مانند بوپرونورفین، متادون و تریاک از جمله مواردی هستند که عربستان درباره آنها سختگیری زیادی دارد. اگر این داروها از زائری کشف شود، دست‌کم ۱۰ تا ۱۵ روز بازداشت شود و این موضوع می‌تواند سفر معنوی او را با مشکلات جدی مواجه کند.
چگونگی همراه‌داشتن داروهای اعصاب و روان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال‌احمر ادامه داد: داروهای اعصاب و روان نیز محدودیت‌هایی دارد. زائرانی که این داروها را مصرف می‌کنند، باید اطلاعات دارویی خود را در سامانه وزارت بهداشت عربستان ثبت کنند تا مجوز حمل دارو صادر شود. در غیر این صورت، این احتمال وجود دارد زائر در مبادی ورودی با مشکل مواجه شود. داروهایی مانند دیازپام، میدازولام و ترامادول از جمله داروهایی هستند که همراه داشتن آنها بدون رعایت ضوابط و مجوزهای لازم می‌تواند برای زائر دردسرساز شود. بنابراین، لازم است زائران پیش از سفر این موضوع را جدی بگیرند و درباره داروهای مصرفی خود از مسیرهای اعلام‌شده اقدام کنند.
ارائه خدمات رایگان در صورت بستری شدن در بیمارستان‌های کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی هلال احمر در پاسخ به پرسشی درباره هزینه‌های درمان زائرانی که در طول حج به بیمارستان‌های عربستان اعزام می‌شوند، اظهار کرد: بر اساس قراردادی که با وزارت حج عربستان داریم، سرانه‌ای بابت بیمه زائران پرداخت می‌کنیم. بنابراین، اگر زائری به هر دلیلی مانند زمین‌خوردن، شکستگی یا نیاز به عمل جراحی به مراکز درمانی مجهز سعودی اعزام شود، هزینه خدمات درمانی و بستری او با توجه به قرارداد بیمه‌ای رایگان خواهد بود.
الزام استفاده از خدمات شرکت‌های خصوصی در حوزه سلامت
جنگجو درباره نحوه تامین خدمات درمانی در کشور میزبان و تغییرات ایجادشده در قراردادهای مرتبط با ارائه خدمات پزشکی توضیح داد: سال‌های گذشته، تعامل و عقد قراردادهای ما با وزارت بهداشت و وزارت حج عربستان به‌صورت مستقیم انجام می‌شد، اما اخیرا ساختار ارائه خدمات طی چند سال اخیر تغییر کرده است. شرکت‌های بخش خصوصی فعال حوزه سلامت کشور میزبان بر اساس امکانات فیزیکی، نیروی انسانی، تجهیزات و ظرفیت‌های درمانی رتبه‌بندی شده‌اند. این شرکت‌ها بر اساس توانمندی‌های خود درجه‌بندی می‌شوند و مشخص می‌شود هر شرکت امکان پوشش چه تعداد زائر را دارد؛ به طور مثال، یک شرکت ممکن است ظرفیت ارائه خدمات به ۵۰۰ هزار زائر و شرکت دیگری ظرفیت ارائه خدمات به ۲۰۰ هزار یا ۱۰۰ هزار زائر را داشته باشد.
افزایش سرانه سلامت هر زائر نسبت به حج ۱۴۰۵
معاون حج و عمره مرکز پزشکی سازمان هلال احمر ادامه داد: این شرکت‌ها خدمات زائران تنها یک کشور را ارائه نمی‌دهند و ممکن است زائران چند کشور از جمله ایران، عراق و اندونزی تحت پوشش یک شرکت قرار گیرند. وزارت بهداشت عربستان نیز کشورها را مکلف کرده است که برای دریافت خدمات سلامت با این شرکت‌های واسطه قرارداد ببندند. نمایشگاه این شرکت‌ها در عربستان طی ماه جاری برگزار می‌شود و باید یک شرکت از میان شرکت‌ها انتخاب کنیم؛ شرکتی که متناسب با نیازهای درمانی زائران کشور باشد. امکانات بیمارستانی، تجهیزات، نیروی انسانی، آمبولانس‌ها و سطح خدمات درمانی شرکت‌ها را بررسی می‌کنیم تا بتوانیم بهترین گزینه را انتخاب کنیم. علاوه بر سرانه‌ای که وزارت حج عربستان بابت بیمه زائران دریافت می‌کند، باید متناسب با خدمات مورد نیاز خود با شرکت ارائه‌دهنده خدمات قرارداد ببندیم و سرانه‌ای به آن پرداخت کنیم.
او ادامه داد: سرانه سلامت هر زائر برای حج ۱۴۰۵ دو ریال عربستان سعودی بود که این سرانه به ۴۸ ریال افزایش یافته است. شرکت‌های طرف قرارداد دلایلی از جمله افزایش هزینه خدمات و تغییر پوشش بیمه‌ای را برای این افزایش مطرح کرده‌اند، اما تمام این موارد را نپذیرفته‌ایم و اعلام کرده‌ایم که موضوع قابل مذاکره و بررسی است و باید درباره علت افزایش هزینه‌ها پیگیری بیشتری انجام شود. این هزینه‌ها در نهایت در سبد هزینه‌های زائر قرار می‌گیرد و میزان نهایی آن از سوی مبادی رسمی و سازمان حج و زیارت اعلام خواهد شد.
جنگجو در پاسخ به پرسشی درباره نحوه تأمین تجهیزات پزشکی مورد نیاز در ایام حج گفت: خوشبختانه تجهیزات پزشکی مورد نیاز را در اختیار داریم و قرار نیست تمام تجهیزات را هر سال به کشور میزبان منتقل و پس از پایان حج به ایران بازگردانیم. بخشی از تجهیزات در محل مناسبی که برای این منظور اجاره کرده‌ایم، نگهداری می‌شود و هر سال در زمان برگزاری حج از آنها استفاده می‌کنیم. تجهیزاتی مانند تخت‌های بیمارستانی، دستگاه‌های نوار قلب، تجهیزات آزمایشگاهی و تصویربرداری در محل نگهداری می‌شوند و نیازی نیست هر سال آنها را جابه‌جا کنیم.
تامین سرم و برخی داروهای مایع در کشور میزبان
معاون حج و عمره مرکز پزشکی هلال احمر با اشاره به چالش‌های تأمین دارو اظهار کرد: دارو یکی از موضوعات مهم امسال است. همان‌طور که گفتم، از زائران درخواست کرده‌ایم داروهای مصرفی خود را برای دو ماه همراه داشته باشند، اما مرکز پزشکی نیز در حد توان، داروهای مورد نیاز را تأمین و از طریق حمل‌ونقل هوایی به عربستان منتقل می‌کند. برخی داروها مانند سرم به دلیل وزن زیاد و هزینه بالای حمل‌ونقل هوایی، انتقال دشوارتری دارند. همچنین انتقال برخی داروهای مایع با محدودیت‌هایی همراه است، اما تلاش می‌کنیم داروهای مورد نیاز را در حد مقدورات تأمین و به عربستان منتقل کنیم تا پس از انجام مراحل ترخیص، در مراکز درمانی مورد استفاده قرار گیرند.
تمام تلاش خود را برای تجربه سفر خاطره‌انگیز به کار می‌گیریم
جنگجو با بیان اینکه تمام اقدامات پزشکی پیش از سفر با هدف حفظ سلامت زائران انجام می‌شود، اظهار کرد: تمام مباحثی که درباره معاینات استطاعت جسمی، آموزش، دسته‌بندی زائران و تأمین امکانات درمانی مطرح شد، به این دلیل است که زائران در طول سفر گرفتار مشکلات جسمی نشوند. فردی ممکن است ۲۰ سال در انتظار این سفر بوده و تنها حدود ۴۰ روز فرصت حضور در سرزمین وحی را داشته باشد؛ بنابراین، اگر به هر دلیلی حتی پنج روز از این فرصت را روی تخت بیمارستان سپری کند، قطعاً بخشی از تجربه معنوی سفر خود را از دست خواهد داد. تمام تلاش مرکز پزشکی حج و زیارت هلال‌احمر بر این است که میزان مرگ‌ومیر و ابتلا به بیماری‌ها در طول سفر کاهش پیدا کند و زائران بتوانند حج خاطره‌انگیز و شیرینی را تجربه کنند.
جنگجو درباره مهم‌ترین چالش ارائه خدمات گفت: آموزش، مهم‌ترین چالش در مسیر ارائه خدمات است. زائران باید موضوع آموزش و خودمراقبتی را جدی بگیرند؛ چراکه ممکن است فرد پس از ۲۰ سال انتظار به سفر حج برود و مدت‌زمان حضور د کشور میزبان فقط تنها ۴۰ روز است. هرچقدر میزان توجه زائران به خودمراقبتی افزایش یابد و بیماری‌های زمینه‌ای و وزن خود را کنترل کنند، در طول سفر با مشکلات کمتری مواجه خواهند شد. اگر زائران به مسائل بهداشتی، مراقبت‌های فردی و آموزش‌های مرتبط توجه کنند، در طول سفر می‌توانند تمرکز خود را بر زیارت و انجام مناسک قرار دهند و کمتر درگیر مسائل درمانی شوند.
انتهای پیام
