این اعلام روز جمعه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) در رویداد میراث زمین‌شناختی IUGS در شهر لوله، در منطقه آلگاروِ پرتغال، انجام شد. میزبان این رویداد ژئوپارک جهانی یونسکوی آلگاروِنسیس بود.
دکتر علیرضا امری‌کاظمی، رییس شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکوی ایران و نایب‌رییس کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارک‌های کمیسیون ملی یونسکو، این خبر را به ایسنا داد.
او گفت: «پرونده دماوند را من و دکتر جمشید حسن‌زاده، از کالج گلندیل کالیفرنیا، تهیه کردیم و سال گذشته به IUGS فرستادیم. در این مدت مدارک لازم را در اختیار داوران گذاشتیم و از پرونده دفاع کردیم. روز ۱۵ آبان ۱۴۰۵ در آلگاروِ پرونده را ارائه کردم و IUGS دماوند را رسماً به عنوان سایت برگزیده جهانی معرفی کرد.»
دماوند در این فهرست با شماره ۲۵۲ و در گروه آتشفشان‌شناسی ثبت شده است.
امری‌کاظمی درباره اهمیت علمی این اتفاق به ایسنا گفت: «دماوند باارتفاع ۵۶۱۰ متر بلندترین قله خاورمیانه است. بزرگ‌ترین آتشفشان چینه‌ای شناخته‌شده‌ای هم هست که در میانه یک قاره شکل گرفته است. در محیط‌های زمین‌ساختی مثل البرز، فعالیت آتشفشانی معمولاً کوتاه و کوچک است. دماوند در چنین محیطی حدود ۱٫۸ میلیون سال فعال بوده و جوان‌ترین فوران‌های آن به حدود ۷۳۰۰ سال پیش برمی‌گردد. همین آن را برای دانشمندان دنیا به نمونه‌ای کم‌نظیر تبدیل کرده است.»
او افزود: «پهنای این آتشفشان ۲۵ کیلومتر است و توالی کامل فوران‌هایش حفظ شده است. ویژگی کمیاب دیگر دماوند این است که پس از حدود ۲۰۰ هزار سال توقف، دوباره فعال شد و مخروط تازه‌ای کمی در جنوب‌غربی دهانه قدیمی ساخت. به همین دلیل بخش‌هایی از آتشفشان قدیمی هنوز در دامنه‌های شرقی و شمالی دیده می‌شود. دماوند آزمایشگاهی طبیعی برای شناخت آتشفشان‌های درون‌صفحه‌ای و خطرهای آتشفشانی در کوهستان‌های فعال است.»
رییس شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکوی ایران به ارزش فرهنگی دماوند هم اشاره کرد و گفت: «دماوند فقط یک پدیده زمین‌شناختی نیست. در شاهنامه فردوسی، داستان‌هایی مثل به بند کشیدن ضحاک در این کوه روایت شده است. شاهنامه در فهرست حافظه جهانی یونسکو هم ثبت شده است. IUGS در توصیف رسمی دماوند به همین پیوند میان زمین‌شناسی و فرهنگ ایرانی اشاره کرده است.»
برنامه سایت‌های میراث زمین‌شناختی IUGS در سال ۲۰۲۲ آغاز شد. «صد سایت نخست» در همان سال در زومایای اسپانیا و «صد سایت دوم» در سال ۲۰۲۴ در بوسان کره جنوبی اعلام شد. تا امروز بیش ازهزار متخصص از ۹۰ کشور و ۲۰ سازمان بین‌المللی در معرفی، داوری و انتخاب این سایت‌ها شرکت کرده‌اند.
«صد سایت سوم»، که دماوند در این فهرست ثبت شده است، در۴۷ کشور قرار دارد و ۶ سایت آن در خاورمیانه است. کوه فوجی در ژاپن، آبدره‌های نروژ، گسل سن‌آندریاس در آمریکا و کوه آکونکاگوا در آرژانتین از دیگر سایت‌های این دوره‌اند. گرند کنیون، کلیمانجارو و اورست هم در دوره‌های پیشین انتخاب شده بودند.
امری‌کاظمی در پایان گفت: «این انتخاب، دماوند را در کنار مهم‌ترین مکان‌های زمین‌شناختی جهان قرار می‌دهد. اما این عنوان به خودی خود از دماوند محافظت نمی‌کند. ارزش آن در این است که توجه بیشتری به حفاظت از این کوه و استفاده آموزشی از آن جلب کند. حالا مسئولیت ما برای حفاظت از دماوند بیشتر شده است.»
انتهای پیام
