مجید بیکی در حاشیه دومین نشست کارگروه مقابله با گردوغبار و ریزگرد شهرستان سرخس در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به شرایط خاص اقلیمی و زیست‌محیطی این منطقه اظهار کرد: سرخس به دلیل موقعیت جغرافیایی، شرایط آب‌وهوایی، مجاورت با مناطق بیابانی و قرار گرفتن در مسیر انتقال توده‌های گردوغبار، از مناطق در معرض تهدید پدیده ریزگرد است و مقابله با این معضل نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، همکاری دستگاه‌های اجرایی و مشارکت صنایع مستقر در منطقه است.
وی افزود: بخشی از ریزگردهای سرخس منشاء داخلی دارند و از کانون‌هایی ایجاد می‌شوند که به دلیل تخریب پوشش گیاهی، کاهش توان حفاظتی خاک و قرار گرفتن در معرض فرسایش بادی، مستعد تولید و انتشار گردوغبار هستند. در کنار این کانون‌ها، منابع خارجی نیز در تشدید آلودگی هوا نقش دارند و به همین دلیل مقابله با ریزگردها در این شهرستان باید با رویکردی جامع و در دو سطح داخلی و فرامرزی دنبال شود.
فرماندار سرخس با اشاره به شناسایی سه کانون اصلی و فعال فرسایش خاک در این شهرستان اظهار کرد: سه کانون مهم تولید ریزگرد در سرخس به دلیل از دست رفتن بخش قابل توجهی از پوشش گیاهی محافظ، در معرض فرسایش بادی قرار گرفته‌اند که در کنار کانون خارجی قره‌قوم ترکمنستان نقش بسیاری در تولید ریزگرد دارند.
بیکی ادامه داد: زمانی که پوشش گیاهی در عرصه‌های طبیعی از بین می‌رود، خاک در برابر جریان باد بدون حفاظ باقی می‌ماند و ذرات ریز آن به‌راحتی از سطح زمین جدا شده و در هوا پراکنده می‌شوند. تداوم این وضعیت می‌تواند موجب گسترش کانون‌های گردوغبار و انتقال ذرات معلق به مناطق مسکونی و شهرهای اطراف شود.
آثار فعالیت کانون‌ها محدود به محدوده جغرافیایی خودشان نیست
وی با بیان اینکه آثار فعالیت این کانون‌ها محدود به محدوده جغرافیایی خودشان نیست، تصریح کرد: توده‌های گردوغبار برخاسته از این مناطق می‌توانند با وزش باد به نواحی دیگر منتقل شوند و حتی هوای شهرهای اطراف و حتی دورتر از جمله مشهد را تحت تأثیر قرار دهند؛ بنابراین مدیریت کانون‌های داخلی سرخس تنها یک موضوع محلی نیست، بلکه در کاهش بخشی از بار گردوغبار در سطح استان نیز اهمیت دارد.
فرماندار سرخس در ادامه به نقش کانون‌های خارجی در تشدید این پدیده اشاره و اظهار کرد: صحرای قره‌قوم در کشور ترکمنستان یکی از مهم‌ترین منابع خارجی گردوغبار مؤثر بر شرایط زیست‌محیطی سرخس است. این منطقه بیابانی گسترده، به دلیل وسعت و شرایط طبیعی خود، ظرفیت قابل توجهی برای تولید و انتشار ذرات گردوغبار دارد.
بیکی افزود: در شرایطی که بادهای غالب از سمت مناطق بیابانی ترکمنستان به سوی سرخس و بخش‌هایی از خراسان رضوی می‌وزند، توده‌های گردوغبار می‌توانند از مرز عبور کرده و وارد مناطق شرقی استان شوند. این موضوع نشان می‌دهد که همه گرد و غبار مشاهده شده در سرخس لزوماً منشأ داخلی ندارد و بخشی از آن تحت تأثیر شرایط بیابانی و تحرک توده‌های هوا در مناطق خارج از مرزهای کشور است.
وی خاطرنشان کرد: تفاوت کانون‌های داخلی و خارجی در این است که مدیریت کانون‌های داخلی از طریق اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی، احیای پوشش گیاهی، حفاظت از تاغزارها و کنترل چرای دام امکان‌پذیر است، اما مقابله با منابع خارجی به همکاری‌های منطقه‌ای و اقدامات هماهنگ در سطح فرامرزی نیاز دارد. از این رو، باید هم‌زمان با کنترل عوامل داخلی تولید گردوغبار، آثار انتقال ریزگرد از مناطق بیابانی کشورهای همسایه نیز مورد توجه قرار گیرد.
سرخس در مدیریت بحران ریزگردها اختیار تام گرفت
وی در ادامه با اشاره به برگزاری هجدهمین جلسه ستاد ملی مبارزه با ریزگردها در سال ۱۴۰۲ با حضور معاون وقت رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور در شهرستان سرخس، اظهار کرد: در این جلسه مقرر شد تمامی اختیارات مربوط به حوزه ریزگردها، از جمله مسائل مرتبط با کشاورزی، قرق مراتع، کوچ دام و نحوه ورود و خروج دام، در اختیار فرماندار شهرستان قرار گیرد تا بتواند درباره این موضوعات تصمیم‌گیری کند.
فرماندار سرخس با بیان اینکه در پیگیری‌های انجام شده، ۲۰۰ میلیارد تومان از محل اعتبارات مسئولیت اجتماعی برای بیابان‌زدایی و اجرای طرح‌هایی از جمله نهال‌کاری به شهرستان اختصاص یافت، خاطرنشان کرد: سرخس به‌عنوان کانون فرسایش بادی در خراسان رضوی شناخته می‌شود و این مسئله خسارت‌های زیادی به بخش صنعت، منطقه آزاد، راه‌آهن، کشاورزی و زندگی مردم وارد کرده است.
وی با اشاره به اینکه در سال‌های گذشته آثار ریزگردها به شهرستان‌های مجاور نیز گسترش یافته است، تصریح کرد: برای مقابله با این پدیده، اقداماتی از جمله برخورد با قطع تاغزارها، جلوگیری از تخریب مراتع، لغو قراردادهای کشت دیم، کنترل ورود و خروج غیرمجاز دام به مراتع و نظارت بر رعایت زمان کوچ عشایر ضروری بود که در این زمینه اقدامات لازم انجام شده است.
فرماندار سرخس با تأکید بر اهمیت پوشش گیاهی در مهار فرسایش بادی اظهار کرد: تاغزارها از مهم‌ترین ظرفیت‌های طبیعی منطقه برای تثبیت خاک و جلوگیری از حرکت ماسه‌های روان و انتشار گردوغبار هستند و تخریب این پوشش گیاهی می‌تواند آسیب‌پذیری عرصه‌های طبیعی را در برابر وزش باد افزایش دهد.
بیکی ادامه داد: به همین دلیل، پایش شبانه‌روزی چرای دام غیرمجاز و جلوگیری از ورود غیرمجاز دام به عرصه‌های طبیعی شهرستان آغاز شده است. مدیریت چرای دام و جلوگیری از آسیب به پوشش گیاهی باید با جدیت دنبال شود؛ چراکه ورود بی‌ضابطه دام به مناطق حساس، فرصت بازسازی و احیای پوشش گیاهی را کاهش می‌دهد.
جایگاه مهم سرخس در حفاظت محیط زیست شرق کشور
وی با اشاره به اقدامات انجام شده در سال‌های گذشته گفت: با حمایت دستگاه قضایی و رعایت ضوابط مربوط، طی دو سال متوالی ورود و خروج دام عشایر و دام‌های داخلی به مناطق حفاظت شده با دقت کنترل شد. نتیجه این اقدامات، احیای بخشی از پوشش گیاهی و کاهش چشمگیر وقوع پدیده ریزگرد و گردوغبار در دو سال اخیر نسبت به سال‌های گذشته بوده است.
فرماندار سرخس با اشاره به اهمیت منطقه حفاظت شده این شهرستان افزود: سرخس بیش از ۱۶۰ هزار هکتار عرصه حفاظت شده دارد و به دلیل برخورداری از زیست‌بوم‌های ارزشمند و پوشش گیاهی خاص مناطق خشک و نیمه‌خشک، از جایگاه مهمی در حفاظت محیط‌زیست شرق کشور برخوردار است. صیانت از این عرصه‌ها علاوه بر حفظ منابع طبیعی، در کنترل فرسایش خاک و کاهش تولید گردوغبار نیز نقش دارد.
بیکی در ادامه به نقش صنایع نفت و گاز در حمایت از برنامه‌های زیست‌محیطی شهرستان اشاره و اظهار کرد: استقرار صنایع بزرگی مانند پالایشگاه گاز و شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق، در کنار ظرفیت‌های اقتصادی، با مسئولیت‌ها و الزامات زیست‌محیطی نیز همراه است و باید از ظرفیت این مجموعه‌ها برای کمک به حل مسائل محیط‌زیستی منطقه استفاده شود.
وی افزود: خوشبختانه با پیگیری مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های نفت و گاز، بخشی از هزینه‌ها و نیازهای زیست‌محیطی شهرستان قابل تأمین است و تلاش کرده‌ایم تعامل سازنده‌ای میان صنعت و طبیعت برقرار شود. اعتبارات مسئولیت اجتماعی این شرکت‌ها می‌تواند در اجرای پروژه‌های بیابان‌زدایی، حفاظت از تاغزارها و کنترل کانون‌های گردوغبار مورد استفاده قرار گیرد.
وی با تأکید بر اینکه مقابله با ریزگردها صرفاً با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست، خاطرنشان کرد: حفاظت از تاغزارها، مدیریت چرای دام، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی، اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی و استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی صنایع باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
فرماندار سرخس تأکید کرد: با توجه به وجود کانون‌های داخلی تولید گردوغبار و تأثیر کانون‌های خارجی مانند صحرای قره‌قوم ترکمنستان، ضروری است برنامه‌های مقابله با ریزگردها با نگاه بلندمدت و بر اساس شرایط واقعی منطقه تدوین و اجرا شود تا ضمن جلوگیری از گسترش کانون‌های فرسایش بادی، زمینه احیای عرصه‌های طبیعی و کاهش آثار گردوغبار بر زندگی مردم سرخس و سایر مناطق خراسان رضوی فراهم شود.
انتهای پیام
