حمیدرضا گل‌محمدی تواندشتی، پژوهشگر و فعال فرهنگ، هنر و رسانه مازندران، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به جایگاه تاریخی مسجد جامع بابل اظهار کرد: این مسجد از جمله بناهای ارزشمند مذهبی و تاریخی مازندران است که در طول قرن‌ها، علاوه بر کارکرد عبادی، یکی از کانون‌های مهم فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و مذهبی مردم این منطقه به شمار می‌رفته است.
وی افزود: مسجد جامع بابل که در بافت قدیمی شهر و در محدوده تاریخی بارفروش قرار دارد، بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مردم این سرزمین را در خود جای داده است و بررسی پیشینه آن می‌تواند دریچه‌ای برای شناخت تحولات تاریخی، مذهبی و معماری تبرستان باشد.
این پژوهشگر با اشاره به روایت تاریخی مربوط به بنیان‌گذاری اولیه مسجد گفت: در برخی منابع و نوشته‌های مرتبط با تاریخ بابل، احداث نخستین بنای این مسجد به «مازیار بن قارن»، از فرمانروایان نامدار تبرستان، نسبت داده شده و سال ۱۶۰ هجری قمری به‌عنوان تاریخ ساخت اولیه آن ذکر شده است؛ روایتی که در نقل‌های تاریخی با استناد به کتاب «تاریخ تبرستان» ابن اسفندیار مطرح می‌شود.
گل‌محمدی ادامه داد: مازیار بن قارن از شخصیت‌های برجسته تاریخ سیاسی تبرستان در سده سوم هجری بود که در برابر سلطه خلافت عباسی ایستادگی کرد و نامش در حافظه تاریخی این سرزمین ماندگار شد. از این رو، انتساب بنای اولیه مسجد جامع بابل به این شخصیت تاریخی، موضوعی قابل تأمل در مطالعات تاریخ محلی و میراث مذهبی مازندران است.
وی با تأکید بر ضرورت رعایت دقت علمی در بیان این موضوع تصریح کرد: تاریخ ۱۶۰ هجری قمری و انتساب بنای نخستین مسجد به مازیار بن قارن، روایتی منقول در منابع تاریخی و معرفی‌نامه‌های مربوط به این اثر است و برای اثبات قطعی آن باید نسخه‌های معتبر تاریخی، کتیبه‌ها، اسناد وقفی و شواهد باستان‌شناختی به‌صورت تطبیقی بررسی شوند.
این فعال فرهنگی با اشاره به تحولات مسجد جامع بابل در دوره‌های بعدی خاطرنشان کرد: این بنا در گذر زمان بارها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و دوره صفوی و به‌ویژه عصر قاجار از مقاطع مهم تحولات معماری آن به شمار می‌روند.
وی افزود: یکی از مهم‌ترین مراحل بازسازی مسجد به دوره فتحعلی‌شاه قاجار بازمی‌گردد. بنا بر روایت‌های تاریخی، مسجد بر اثر زلزله آسیب دید و در سال ۱۲۲۵ هجری قمری به فرمان فتحعلی‌شاه بازسازی شد. در این عملیات، میرزا محمد شفیع بندپی‌ای، صدراعظم وقت، نقش نظارتی و اجرایی داشت و محمدحسین، متولی مسجد، نیز در روند بازسازی مشارکت کرد.
گل‌محمدی با بیان اینکه کتیبه‌های تاریخی مسجد از اسناد ارزشمند شناخت گذشته این بنا هستند، اظهار کرد: نوشته‌های موجود در سردر غربی و بخش‌هایی از ایوان مسجد، از جمله کتیبه‌های دارای تاریخ ۱۲۳۰ و اشعار منسوب به فتحعلی‌خان صبا با تاریخ ۱۲۲۷ هجری قمری، از نظر تاریخی، ادبی و هنری اهمیت دارند و می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره دوره بازسازی و تحولات معماری مسجد در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
وی درباره ویژگی‌های معماری مسجد جامع بابل نیز گفت: این بنا با برخورداری از سردرهای ورودی شرقی و غربی، فضاهای هشتی‌شکل، صحن مرکزی، ایوان‌ها و شبستان‌ها، نمونه‌ای قابل توجه از معماری مساجد تاریخی مازندران است. شبستان اصلی در ضلع جنوبی قرار دارد و گنبدها، طاق‌ها، جرزها و ستون‌های آن، جلوه‌هایی از مهارت معماران و استادکاران گذشته را به نمایش می‌گذارد.
این پژوهشگر با اشاره به ارزش هنری محراب قدیمی مسجد افزود: کاشی‌کاری‌ها، گچ‌بری‌ها، آجرکاری‌ها و دیگر تزئینات معماری این مجموعه، بخشی از میراث هنری منطقه هستند و حفاظت از آن‌ها باید با بهره‌گیری از دانش مرمتگران متخصص و رعایت اصول علمی صورت گیرد.
گل‌محمدی با اشاره به ثبت ملی این اثر گفت: مسجد جامع بابل در دهم مهر سال ۱۳۸۰ با شماره ۴۱۷۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است؛ اقدامی که اهمیت تاریخی و فرهنگی این بنا را نشان می‌دهد، اما ثبت ملی به‌تنهایی برای تضمین بقای یک اثر تاریخی کافی نیست.
وی ادامه داد: اقلیم مرطوب مازندران، فرسایش مصالح، گذر زمان و عوامل انسانی می‌توانند به ساختار بنا و تزئینات تاریخی آن آسیب وارد کنند. از این رو، بازدیدهای کارشناسی مستمر، مستندسازی تصویری، تهیه نقشه‌های دقیق معماری و اجرای برنامه‌های حفاظتی و مرمتی منظم ضرورت دارد.
انتهای پیام
