احمد گلچین، سه‌شنبه، ۱۹ آبان، در سومین کنگره بین‌المللی پیشگیری از سرطان که در دانشگاه زنجان برگزار شد، با اشاره به نقش محیط‌زیست در سلامت انسان، اظهار کرد: دانشگاه زنجان همواره در موضوعات مرتبط با سلامت جامعه و حفظ محیط‌زیست پیشگام بوده و اعتقاد ما بر این است که محیط‌زیست سالم می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از سرطان داشته باشد.
وی با اشاره به ویژگی‌های استان زنجان، افزود: زنجان در کنار آنکه یکی از قطب‌های صنعتی و معدنی کشور محسوب می‌شود، با آلودگی‌های زیست‌محیطی نیز مواجه است؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از دانشگاه‌های کشور برای انجام مطالعات آلودگی، از این استان نمونه خاک درخواست می‌کنند.
این استاد دانشگاه زنجان با بیان اینکه آلودگی‌های موجود طی حدود ۳۰ سال گذشته شکل گرفته است، تصریح کرد: البته نمی‌توان همه آلودگی‌های استان را به صنعت سرب و روی نسبت داد، زیرا منابع آلاینده دیگری نیز وجود دارد، اما بخش عمده آلودگی‌های فلزات سنگین به فعالیت‌های فرآوری و ذوب سرب و روی مربوط می‌شود.
او با تشریح مفهوم آلودگی محیط‌زیست، گفت: هرگونه تغییر در اجزای محیط‌زیست شامل آب، خاک، هوا، پوشش گیاهی و سنگ‌های تشکیل‌دهنده زمین که حیات موجودات زنده را با مشکل مواجه کند، آلودگی محسوب می‌شود و این آلودگی می‌تواند ناشی از مواد شیمیایی، فلزات سنگین، سموم کشاورزی، فرآورده‌های نفتی یا حتی انرژی و گرمای بیش از حد باشد.
گلچین با بیان اینکه بخشی از آلودگی‌ها منشأ طبیعی دارند، افزود: آتشفشان‌ها، آتش‌سوزی جنگل‌ها و برخی فرآیندهای طبیعی می‌توانند موجب انتشار آلاینده‌ها شوند، اما عمده آلودگی‌های امروز حاصل فعالیت‌های انسانی است.
وی ادامه داد: فلزات سنگینی که هزاران سال در دل معادن قرار داشته‌اند، با فعالیت‌های معدنی استخراج و وارد چرخه محیط‌زیست شده‌اند و بخشی از آن‌ها در خاک‌های کشاورزی، منابع آب و هوا پراکنده شده‌اند.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با تأکید بر ارتباط متقابل اجزای محیط‌زیست، اظهار کرد: اگر خاک آلوده شود، بارندگی فلزات سنگین را به آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها منتقل می‌کند، گیاهان این عناصر را جذب می‌کنند، دام‌ها از گیاهان تغذیه می‌کنند و در نهایت این آلاینده‌ها از طریق محصولات کشاورزی و دامی وارد زنجیره غذایی انسان می‌شوند.
او با اشاره به ویژگی فلزات سنگین، گفت: این عناصر برخلاف بسیاری از آلاینده‌ها به‌سادگی تجزیه نمی‌شوند و ممکن است سال‌ها در خاک باقی بمانند. همچنین خاصیت تجمع زیستی دارند و غلظت آن‌ها در گیاهان و موجودات زنده می‌تواند چندین برابر غلظت موجود در خاک باشد.
گلچین افزود: امروزه در ادبیات علمی، به جای اصطلاح فلزات سنگین بیشتر از عنوان عناصر بالقوه سمی استفاده می‌شود، زیرا همه این عناصر فلز یا سنگین نیستند، اما آثار سمی و زیان‌باری بر سلامت دارند.
وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در زمینه آلودگی فلزات سنگین، گفت: بسیاری از کشورها از جمله ژاپن تجربه‌های تلخی در زمینه آلودگی کادمیوم و جیوه داشته‌اند که موجب بروز بیماری‌های گسترده شده است و این تجربیات نشان می‌دهد نباید اجازه دهیم چنین شرایطی در کشور تکرار شود.
این پژوهشگر حوزه خاک‌شناسی، ادامه داد: حدود ۳۰ سال است که در زمینه آلودگی خاک‌های استان زنجان مطالعه می‌کنیم و در نقاط مختلف استان غلظت‌های بالای فلزات سنگین مشاهده شده است، اما هنوز اطلاعات جامع و دقیقی از وضعیت همه مناطق در دست نیست.
او با اشاره به برخی مطالعات انجام شده در استان، اظهار کرد: در بررسی‌های انجام شده حتی در نمونه‌های گندم نیز غلظت‌های بالای سرب و روی مشاهده شد که منشأ آن، حمل همزمان کنسانتره‌های معدنی و محصولات کشاورزی با برخی وسایل حمل‌ونقل بود.
گلچین با بیان اینکه در برخی مناطق نیز آلودگی خاک موجب بروز مشکلاتی برای دام‌ها شده است، افزود: در مواردی مشاهده شده است که یونجه تولید شده در خاک‌های آلوده، پس از مصرف توسط دام، موجب بروز مشکلات و بیماری در دام‌ها شده است.
وی با تأکید بر ضرورت پایش مستمر منابع آلوده، تصریح کرد: فلزات سنگین از سه مسیر اصلی شامل غذا، آب آشامیدنی و هوای آلوده وارد بدن انسان می‌شوند؛ بنابراین کنترل این سه مسیر برای حفظ سلامت جامعه ضروری است.
استاد تمام گروه علوم خاک دانشگاه زنجان تهیه نقشه جامع آلودگی خاک‌های استان را ضروری دانست و بیان کرد: باید مشخص شود کدام اراضی آلوده هستند، چه محصولاتی در آن‌ها کشت می‌شود و این محصولات چگونه وارد بازار مصرف می‌شوند تا بتوان برای کاهش مخاطرات تصمیم‌گیری علمی انجام داد.
او با تأکید بر ضرورت تشدید نظارت‌های زیست‌محیطی بر صنایع تشریح کرد: صنایع آلاینده باید نسبت به مدیریت پسماندها، جلوگیری از انتشار آلاینده‌ها، ایجاد کمربندهای سبز و حفاظت از اراضی اطراف واحدهای صنعتی مسئولیت‌پذیر باشند تا از گسترش آلودگی در استان جلوگیری شود.
در ادامه این مراسم، معاون پژوهشی دانشگاه زنجان با تأکید بر ضرورت سازگاری انسان با شرایط دشوار و استفاده از ظرفیت‌های علمی برای حل مسائل جامعه اظهار کرد: تجربه برگزاری سه دوره کنگره پیشگیری از سرطان نشان داده است که دانشگاه‌ها می‌توانند در حوزه پیشگیری اولیه از این بیماری نقش مؤثری ایفا کنند.
امید رحمانی با تأکید بر اهمیت پیشگیری اولیه از سرطان خاطرنشان کرد: امروز به این باور رسیده‌ایم که وزارت علوم و دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه زنجان می‌توانند در این حوزه نقش بسیار مؤثری داشته باشند.
انتهای پیام
