حسینعلی امیری اخلاقی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه دانشکده مهندسی بزرگ‌ترین دانشکده دانشگاه فردوسی مشهد از نظر تعداد دانشجویان و اعضای هیئت علمی است و حجم فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و فناوری قابل توجهی در آن انجام می‌شود، اظهار کرد: در مقطع کارشناسی، هفت گروه آموزشی شامل مهندسی مکانیک و هوافضا، مهندسی برق، مهندسی عمران، مهندسی کامپیوتر، مهندسی شیمی، نفت و پلیمر، مهندسی متالورژی و مواد و مهندسی صنایع و سیستم‌ها فعالیت دارند.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: در مجموع، ۱۱ رشته کارشناسی در این گروه‌ها ارائه می‌شود که با احتساب ورودی‌های جدید، تعداد دانشجویان ورودی این مقطع حدود ۷۰۰ تا ۷۱۰ نفر است. رشته‌های مهندسی مکانیک، هوافضا، برق، عمران، کامپیوتر، شیمی، نفت، پلیمر، متالورژی و مواد، صنایع و سیستم‌ها و نقشه‌برداری در مقطع کارشناسی دانشجو می‌پذیرند. رشته نقشه‌برداری نیز از سال گذشته ذیل گروه مهندسی عمران به مجموعه رشته‌های کارشناسی دانشکده اضافه شده است.
امیری‌اخلاقی با اشاره به ترکیب جنسیتی دانشجویان اظهار کرد: معمولاً حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد دانشجویان کارشناسی این دانشکده را آقایان تشکیل می‌دهند و مابقی دانشجویان خانم هستند. در مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز نسبت دانشجویان خانم و آقا تقریباً مشابه است.
وی خاطرنشان کرد: در مقطع کارشناسی ارشد، حدود ۶۰ رشته و گرایش در هفت گروه آموزشی دانشکده ارائه می‌شود و در مجموع، سالانه حدود ۴۰۰ دانشجو در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری جذب می‌شوند. به این ترتیب، مجموع ورودی‌های سالانه دانشکده مهندسی در مقاطع مختلف به حدود ۱۱۰۰ نفر می‌رسد.
توسعه رشته‌های مهندسی نفت و نساجی متناسب با نیاز استان
امیری اخلاقی با اشاره به توسعه رشته مهندسی نفت در مقطع تحصیلات تکمیلی تصریح کرد: از امسال، پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد مهندسی نفت با گرایش‌های بهره‌برداری و حفاری آغاز شده است. دانشگاه فردوسی مشهد از سال ۱۳۹۵ مجوز وزارت علوم برای ارائه رشته مهندسی نفت در مقطع کارشناسی را دریافت کرده بود و طی حدود ۱۰ سال، این رشته صرفاً در همین مقطع دانشجو می‌پذیرفت.
وی ادامه داد: با توجه به اتفاقات مثبتی که دانشگاه در سال‌های گذشته در حوزه‌های آموزشی، فناوری و پژوهش با همکاری شرکت ملی نفت رقم زده است، توسعه این رشته در مقطع کارشناسی ارشد نیز در دستور کار قرار گرفت و از چند هفته پیش دانشجویان این رشته فعالیت خود را آغاز کرده‌اند.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد درباره توسعه رشته مهندسی نساجی نیز گفت: رشته مدیریت نساجی ذیل گروه مهندسی صنایع در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می‌پذیرد و تلاش داشتیم از امسال رشته مهندسی نساجی را نیز در مقطع کارشناسی ارائه کنیم، اما صدور کدهای استخدامی اعضای هیئت علمی جذب‌شده مطابق زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده انجام نشد.
این استاد دانشگاه یادآور شد: اخیراً این مشکل برطرف شده و اکنون سه عضو هیئت علمی متخصص در حوزه نساجی در دانشکده حضور دارند. امیدواریم از دی‌ماه مراحل اداری راه‌اندازی این رشته با وزارت علوم آغاز شود و از مهرماه سال آینده شاهد پذیرش دانشجوی کارشناسی مهندسی نساجی باشیم.
امیری اخلاقی با اشاره به ظرفیت صنعت نساجی استان اظهار کرد: مهندسی نساجی از رشته‌های مورد نیاز صنعت استان است و این حوزه در سال‌های اخیر رشد خوبی داشته است. همچنین، در دانشگاه فردوسی مشهد نیز خیرین از توسعه این حوزه استقبال کرده و در آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
آمایش آموزش عالی؛ بازنگری در رشته‌های موجود
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ضرورت تناسب رشته‌های دانشگاهی با نیازهای استان و صنعت اظهار کرد: حدود شش ماه است که طرحی به‌صورت پایلوت در دانشکده مهندسی و یکی دیگر از دانشکده‌های دانشگاه، با محوریت معاونت آموزشی آغاز شده تا رشته‌ها و گرایش‌های موجود مورد مطالعه و آمایش قرار گیرند.
وی افزود: در این طرح، بررسی می‌شود که چه رشته‌ها و گرایش‌های جدیدی باید به مجموعه دانشگاه اضافه شوند و در مقابل، کدام رشته‌های موجود با نیازهای فعلی کشور، استان و صنعت تناسب ندارند. در گروه‌های مختلف آموزشی نیز استادان درگیر این فرآیند هستند و قرارداد همکاری با حدود هفت تا هشت نفر از اعضای هیئت علمی برای انجام مطالعات مربوط منعقد شده است.
امیری اخلاقی تصریح کرد: همان‌طور که باید به دنبال ایجاد رشته‌های جدید باشیم، لازم است رشته‌های سنتی و کلاسیکی را نیز که در دنیا تا حدودی منسوخ شده‌اند یا در استان کاربرد و متقاضی کمتری دارند، بررسی کنیم. ممکن است برخی از این رشته‌ها دیگر به شکل گذشته مورد نیاز صنعت نباشند و لازم باشد در قالب رشته‌های بین‌رشته‌ای جدید بازتعریف شوند.
وی ادامه داد: پس از مشخص شدن نتایج این مطالعات، می‌توان دقیق‌تر درباره بیش از ۶۰ رشته و گرایش دانشکده و میزان تناسب آن‌ها با نیازهای کشور، استان و صنعت اظهارنظر کرد. البته حذف رشته‌ها و گرایش‌ها به دلیل حضور اعضای هیئت علمی و فعالیت‌های آموزشی آن‌ها با چالش‌هایی همراه است و نمی‌توان این فرآیند را به‌سرعت انجام داد.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: یکی از رویکردهای میان‌مدت می‌تواند این باشد که با بازنشستگی استادان یک رشته، از توسعه مجدد آن خودداری شود و اعضای هیئت علمی جدید با تجربیات بین‌رشته‌ای جذب شوند تا به‌تدریج جهت‌گیری و ماهیت آن رشته یا گرایش به سمت نیازهای جدید تغییر کند.
هوش مصنوعی و ضرورت تحول در آموزش رشته‌های مهندسی
امیری اخلاقی با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر نظام آموزشی گفت: در کشور و دانشکده مهندسی، نتوانسته‌ایم همپای سرعت تحولات هوش مصنوعی حرکت کنیم. ابزارهای این فناوری به‌شدت وارد حوزه‌های مختلف زندگی، از جمله آموزش شده‌اند و در برخی فعالیت‌ها مانند برنامه‌نویسی به کمک افراد آمده‌اند، اما همچنان نمی‌توانند به‌طور کامل جایگزین نیروی انسانی متخصص شوند.
وی افزود: ابزارهای هوش مصنوعی باید به‌عنوان ابزار کمکی مورد استفاده قرار گیرند و در نهایت، خروجی آن‌ها به ارزیابی و نظارت نیروی انسانی متخصص نیاز دارد. در همین راستا، در دانشکده مهندسی دوره‌هایی برای استادان و دانشجویان برگزار شده است تا با شیوه استفاده از این ابزارها در حوزه آموزش و پژوهش آشنا شوند.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر ضرورت تدوین قوانین و مقررات در این حوزه اظهار کرد: یکی از مسائل مهم، نبود ضوابط روشن برای استفاده از هوش مصنوعی در کشور است. باید مشخص شود استادان، دانشجویان و سایر افراد در جایگاه‌های مختلف تا چه اندازه مجاز به استفاده از این ابزارها در آموزش و پژوهش هستند و چه ضوابطی را باید رعایت کنند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در برخی کشورهای دنیا، حدود استفاده از هوش مصنوعی در فعالیت‌های علمی و حتی آماده‌سازی مقالات، از جمله اصلاح متن و دستور زبان، تا حدودی مشخص شده است، اما در کشور ما هنوز آگاهی کافی نسبت به تحولات جدید و قوانین روشنی در این زمینه وجود ندارد. از این نظر، خودمان نیز می‌پذیریم که همچنان با ضعف‌هایی مواجه هستیم.
امیری اخلاقی با اشاره به بررسی تأسیس دانشکده هوش مصنوعی در دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: سال گذشته اقدامی برای حرکت به سمت تأسیس دانشکده‌ای با محوریت هوش مصنوعی در حوزه آموزش، پژوهش و فناوری آغاز شد، اما این موضوع به دلایلی متوقف ماند. یکی از ملاحظات مطرح‌شده نیز این بود که هوش مصنوعی یک رشته مستقل و مجزا نیست، بلکه ماهیتی بین‌رشته‌ای دارد و در حوزه‌هایی مانند مهندسی برق، مکانیک و عمران حضور پیدا می‌کند.
وی افزود: ایجاد یک دانشکده مستقل هوش مصنوعی ممکن است با فعالیت دانشکده‌ها و گروه‌های موجود هم‌پوشانی ایجاد کند. همچنین، در حال حاضر در مقطع کارشناسی رشته مستقلی با عنوان هوش مصنوعی برای پذیرش دانشجو وجود ندارد و دانشجویان از مسیر مهندسی کامپیوتر و سپس گرایش‌های مقطع کارشناسی ارشد وارد این حوزه می‌شوند
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: برای برداشتن گام اساسی در حوزه هوش مصنوعی، نمی‌توان صرفاً به ساختار فعلی رشته‌ها و گرایش‌ها اکتفا کرد؛ زیرا برخی استادان همچنان براساس روال‌های سنتی فعالیت می‌کنند و تغییر این رویکرد، به‌ویژه برای افرادی که سال‌ها با شیوه‌های قبلی کار کرده‌اند، ساده نیست. به همین دلیل، به یک حرکت ویژه برای تحول در آموزش و پژوهش نیاز داریم.
فرصت‌های مطالعاتی استادان کاهش یافته است
امیری اخلاقی با اشاره به وضعیت اعضای هیئت علمی دانشکده مهندسی اظهار کرد: در هفت گروه آموزشی این دانشکده، حدود ۱۸۰ عضو هیئت علمی رسمی فعالیت دارند و علاوه بر آن، نزدیک به ۵۰ استاد مدعو نیز به‌صورت حق‌التدریسی با دانشگاه همکاری می‌کنند. برخی گروه‌ها از نظر تعداد استاد و دانشجو، جمعیتی بیشتر از بعضی دانشکده‌های دانشگاه دارند و برای نمونه، گروه مهندسی مکانیک نزدیک به ۳۵ تا ۳۶ عضو هیئت علمی دارد.
وی افزود: در جذب اعضای هیئت علمی جدید تلاش می‌کنیم استادان جوانی انتخاب شوند که بتوانند ظرفیت علمی و تخصصی تازه‌ای به گروه‌های آموزشی اضافه کنند. البته در سال‌های اخیر، هم تعداد و هم کیفیت متقاضیان جذب در دانشگاه تا حدودی کاهش یافته است؛ زیرا برخی افراد مستعد به دلیل شرایط اقتصادی، بازار کار یا مهاجرت، مسیر فعالیت در دانشگاه را انتخاب نمی‌کنند.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: با وجود این چالش‌ها، جذب اعضای هیئت علمی همچنان ادامه دارد و در سال گذشته پرونده ۱۴ نفر برای جذب در گروه‌های مختلف نهایی شد. به‌طور معمول، سالانه حدود ۱۰ تا ۲۰ عضو هیئت علمی جدید به مجموعه اضافه می‌شوند، درحالی‌که بازنشستگی استادان و خروج برخی اعضای هیئت علمی از دانشگاه نیز بر ظرفیت موجود تأثیر می‌گذارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به کاهش فرصت‌های مطالعاتی خارج از کشور تصریح کرد: شرایط بین‌المللی، تحریم‌ها و وضعیت جنگی کشور در سال‌های اخیر موجب کاهش تعاملات علمی و پژوهشی شده است. این شرایط هم حضور استادان در کنفرانس‌ها و هم ارتباطات پژوهشی میان دانشگاهیان را تحت تأثیر قرار داده و در کنار هزینه‌های بالای فرصت‌های مطالعاتی، امکان استفاده از این فرصت‌ها را محدود کرده است.
امیری اخلاقی خاطرنشان کرد: دانشگاه نیز به دلیل محدودیت‌های اقتصادی نمی‌تواند هزینه‌های این فرصت‌ها را به‌طور کامل تأمین کند و استادانی که قصد حضور در فرصت مطالعاتی خارج از کشور را دارند، باید بتوانند بخشی از هزینه‌ها را از محل دانشگاه مقصد تأمین کنند. به همین دلیل، تعداد استادانی که در مقایسه با گذشته از فرصت‌های مطالعاتی خارج از کشور استفاده می‌کنند، کاهش چشمگیری داشته است.
وی افزود: با وجود این محدودیت‌ها، کاهش فرصت‌های مطالعاتی نباید به عقب‌ماندگی علمی و فاصله گرفتن استادان از موضوعات جدید منجر شود. دانشگاه در سطح وزارت علوم، مدیریت دانشگاه و دانشکده باید برنامه‌ای جدی برای همراه کردن اعضای هیئت علمی با تحولات علمی و فناوری، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، طراحی کند.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد تأکید کرد: برگزاری چند دوره آموزشی و حضور تعدادی از استادان در این دوره‌ها برای ایجاد تحول کافی نیست و باید تغییر اساسی در این زمینه اتفاق بیفتد. البته دانشگاه به دلیل ساختارها و روال‌های تثبیت‌شده، برای ایجاد تغییر با نوعی اینرسی مواجه است و همراه کردن اعضای هیئت علمی با شیوه‌های جدید فعالیت علمی و آموزشی نیازمند برنامه‌ریزی جدی است.
جذب نخبگان از مدارس آغاز می‌شود، نه از زمان ورود به دانشگاه
امیری اخلاقی با اشاره به برنامه‌های دانشگاه برای شناسایی و حمایت از استعدادهای برتر اظهار کرد: دانشگاه برای دانشجویان ورودی ممتاز در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری مشوق‌هایی در نظر گرفته است و مرکز شهاب ذیل معاونت آموزشی نیز وظیفه شناسایی، هدایت تحصیلی و حمایت از استعدادهای برتر را بر عهده دارد.
وی افزود: بخشی از این حمایت‌ها به شکل کمک‌های نقدی و مالی برای دانشجویان ورودی دارای رتبه‌های برتر ارائه می‌شود، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که این اقدامات به‌تنهایی کافی نیست و مسئله جذب استعدادهای برتر به دانشگاه، ابعاد عمیق‌تری دارد که باید از سال‌های پیش از ورود به دانشگاه مورد توجه قرار گیرد.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه در پایه‌های هفتم، هشتم و نهم، اطلاعات کافی درباره رشته‌های مهندسی و آینده آن‌ها به دانش‌آموزان منتقل نمی‌شود، گفت: گاهی مشاوران و خانواده‌ها به دانش‌آموزان علاقه‌مند به این رشته‌ها توصیه می‌کنند به سمت رشته تجربی بروند؛ زیرا تصور می‌کنند رشته‌های مهندسی آینده شغلی مناسبی ندارند.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی، زمانی که دانش‌آموز به مرحله انتخاب دانشگاه می‌رسد و دانشگاه تلاش می‌کند با ارائه مشوق او را جذب کند، ممکن است برای اثرگذاری بر تصمیم او دیر شده باشد. از طرف دیگر، ظرفیت‌های پذیرش در رشته‌های مختلف نیز لزوماً براساس نیاز واقعی کشور و تعداد نیروی انسانی مورد نیاز صنعت تعیین نمی‌شوند و این موضوع بر انتخاب‌های تحصیلی دانش‌آموزان تأثیر می‌گذارد.
امیری اخلاقی با بیان اینکه کاهش استقبال استعدادهای برتر از رشته‌های مهندسی به یکی از دغدغه‌های دانشکده تبدیل شده است، گفت: این موضوع به معنای نادیده گرفتن علاقه دانش‌آموزان به رشته‌های دیگر نیست، بلکه مسئله این است که برخی افراد به دلیل تصور نبود آینده در رشته‌های مهندسی، از علاقه واقعی خود فاصله می‌گیرند و مسیر دیگری را انتخاب می‌کنند.
وی افزود: از حدود دو ماه پیش، تعامل جدی دانشکده مهندسی با مدارس آغاز شده است. اگرچه این برنامه قرار بود از سال گذشته اجرا شود، اما شرایط جنگی و بحران‌های انرژی که به تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها منجر شد، اجرای آن را به تأخیر انداخت.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: در این برنامه، تمرکز ویژه‌ای بر مدارس دارای دانش‌آموزان مستعد گذاشته شده، اما تلاش می‌کنیم ارتباط با سایر مدارس سطح شهر نیز برقرار شود. برای دانش‌آموزان بازدیدهای هدفمند طراحی شده است تا به‌جای حضور صرف در فضای دانشگاه و شنیدن توضیحات عمومی، در کارگاه‌های دانشکده فعالیت عملی انجام دهند و از نزدیک با رشته‌های مهندسی آشنا شوند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی ادامه داد: این برنامه به‌ویژه دانش‌آموزان پایه نهم را هدف قرار داده است؛ زیرا آن‌ها در این مقطع باید درباره انتخاب رشته تحصیلی خود میان ریاضی، تجربی و علوم انسانی تصمیم بگیرند. همچنین، برای دانش‌آموزان پایه دهم که رشته تحصیلی خود را انتخاب کرده‌اند، زمینه آشنایی با گرایش‌ها و رشته‌های مختلف مهندسی فراهم می‌شود.
امیری اخلاقی با اشاره به نقش معلمان در جهت‌دهی تحصیلی دانش‌آموزان خاطرنشان کرد: در یکی دو هفته آینده، برنامه‌ای برای دعوت از معلمان مدارس سمپاد به دانشگاه در نظر گرفته شده است. معلمان تأثیر زیادی بر ذهنیت دانش‌آموزان دارند و آشنایی آن‌ها با ظرفیت‌های دانشکده مهندسی می‌تواند در معرفی بهتر رشته‌ها و فرصت‌های موجود به دانش‌آموزان مؤثر باشد.
وی افزود: در بازدیدهای اخیر، با دانش‌آموزانی مواجه شده‌ایم که با انگیزه و علاقه در حوزه پژوهش و فناوری فعالیت می‌کنند و حتی برای جشنواره خوارزمی طرح‌هایی ارائه داده‌اند. این دانش‌آموزان برای استفاده از خلاقیت و نوآوری خود به بستری مناسب نیاز دارند و تقویت ارتباط میان دانشگاه و مدارس می‌تواند این انگیزه را افزایش دهد.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ظرفیت شرکت‌های فناور استان گفت: شرکت‌های فناور می‌توانند در معرفی مسیرهای شغلی به دانش‌آموزان و خانواده‌ها نقش مؤثری داشته باشند. در حال حاضر، نزدیک به ۱۸ شرکت در دانشکده مهندسی دفتر دارند و آشنایی دانش‌آموزان با ظرفیت‌های صنعتی و فرصت‌های شغلی استان می‌تواند در انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی به آن‌ها کمک کند.
انتهای پیام
