به گزارش ایسنا، «علی فالح الزیدی» نخست‌وزیر عراق، روز جمعه ۱۵ آبان به طور اعلام‌نشده به تهران سفر کرد. این سفر در شرایطی انجام شد که یک روز پیش از آن، «تام باراک» فرستاده ویژه «دونالد ترامپ» در امور عراق و سوریه، در سفر به بغداد با الزیدی دیدار و درباره روابط دوجانبه، تحولات منطقه‌ای و افزایش فشار بیشتر از سوی واشنگتن به بغداد برای کاهش روابط با ایران رایزنی کرد.
همچنین نخست‌وزیر عراق در همان روز با «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، به‌صورت تلفنی گفت‌وگو کرد؛ تماس و دیدارهایی که در آستانه سفر الزیدی به تهران، از اهمیت تحرکات دیپلماتیک بغداد در ارتباط با بحران میان ایران و آمریکا حکایت داشت.
«یاسر عبدالزهرا الحجاج» سفیر عراق در تهران، هدف از این سفر را بررسی راه‌های کاهش تنش و جلوگیری از تشدید خطر جنگ در منطقه دانست و با تأکید بر اینکه عراق در قبال تحولات منطقه‌ای موضعی منفعل ندارد، تصریح کرد که بغداد تلاش‌های دیپلماتیک خود را در راستای منافع ملی عراق و تقویت ثبات منطقه‌ای دنبال می‌کند.
در همین حال برخی از رسانه‌های خبری به نقل از منابع غیررسمی مدعی شدند که هیأت عراقی حامل پیامی از سوی آمریکا برای مقامات ایرانی بوده است.
براساس گزارش برخی از خبرگزاری‌ها، الزیدی در جریان این سفر چندساعته با «محمدباقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران، دیدار و گفت‌وگو کرده است. طبق این گزارش، محور گفت‌وگوها تلاش‌های دیپلماتیک عراق برای پایان دادن به جنگ میان ایران و آمریکا بوده است. قالیباف نیز ضمن قدردانی از تلاش‌های بغداد، طرح دو روزه ایران را تشریح کرده و بر ضرورت احترام واشنگتن به حقوق و مطالبات ایران در چارچوب این طرح برای پیشبرد مذاکرات تأکید کرده است. برخی گزارش‌های رسانه‌ای نیز از دیدار الزیدی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، خبر داده‌اند.
همچنین محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، بامداد روز سه‌شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از سیاست‌های آمریکا در قبال ایران نوشت: «جنگ علیه ایران، دولت آمریکا را متلاشی کرده است. اما واشنگتن مانند قماربازی درمانده، همچنان دست‌وپا می‌زند.»
وی با اشاره به اخبار متناقض در رسانه‌ها به ویژه رسانه‌های ترکیه‌ای و منطقه درباره مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا گفت که «از تولید اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی دست بردارید.»
رضایی با تاکید بر اینکه آمریکا باید از انکار نظم نوین غرب آسیا دست بردارد تصریح کرد: زمان آن رسیده که در برابر هفت شرطی که ایران بارها اعلام کرده، تسلیم شوید.
تلاش‌های میانجی‌ها در تغییر رویکرد آمریکا تأثیر تعیین‌کننده‌ای نداشته است
«حسین آجرلو» کارشناس مسائل غرب آسیا در گفت‌وگو با ایسنا در مورد اهداف سفر هیات عراقی به ایران به سرپرستی نخست‌وزیر این کشور به ایران، با اشاره به تحولات اخیر منطقه و افزایش تنش میان ایران و آمریکا اظهار کرد: آنچه در حال حاضر در منطقه مشاهده می‌کنیم، نشان‌دهنده افزایش شدید تنش‌هاست و سیگنال‌ها و نشانه‌های موجود نیز حاکی از آن است که سطح تنش در منطقه رو به افزایش است. این وضعیت بیانگر آن است که تلاش‌های دیپلماتیک تاکنون نتوانسته‌اند به نتایج مؤثری در زمینه کاهش تنش‌ها منجر شوند و در واقع شاهد نوعی انسداد در روندهای دیپلماتیک برای حل بحران هستیم.
وی با بیان اینکه در چارچوب تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش در منطقه، کشورهای مختلفی از جمله قطر، پاکستان، چین، روسیه و حتی عراق وارد عمل شده‌اند، گفت: این تلاش‌های دیپلماتیک تاکنون در تغییر رویکرد طرف‌ها، به‌ویژه آمریکا، تأثیر تعیین‌کننده‌ای نداشته است. آمریکایی‌ها در قالب‌های مختلف صرفاً خواسته‌های خود را که در عمل به معنای تسلیم ایران است، منتقل کرده‌اند و گام ملموسی برای اطمینان‌بخشی به تهران درباره پایان جنگ برنداشته‌اند.
سه رویکرد متفاوت کشورهای منطقه در قبال بحران جاری در منطقه
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به رویکردهای متفاوت کشورهای منطقه در قبال افزایش تنش‌ها و بحران جاری اظهار کرد: می‌توان کشورهای منطقه را از این منظر به سه دسته تقسیم کرد.
آجرلو توضیح داد: دسته نخست کشورهایی هستند که تداوم بحران فعلی و افزایش فشارهای آمریکا بر ایران، حتی در ابعاد اقتصادی، را به نفع خود نمی‌دانند و تلاش می‌کنند این بحران هرچه زودتر خاتمه پیدا کند. عراق، ترکیه، پاکستان، عمان، قطر و مصر را می‌توان در این گروه قرار داد. این کشورها وضعیت کنونی جنگ و صلح را به نفع خود نمی‌دانند و خواهان پایان یافتن هرچه سریع‌تر آن هستند.
وی افزود: دسته دوم کشورهایی هستند که خواهان تداوم فشار بر ایران هستند، اما در عین حال تمایلی ندارند که تنش‌های موجود به مرحله جنگ گسترده برسد؛ چراکه وقوع جنگ را به زیان منافع خود می‌دانند. از جمله این کشورها می‌توان به عربستان، امارات و کویت اشاره کرد.
این کارشناس مسائل غرب آسیا ادامه داد: در دسته سوم، رژیم صهیونیستی قرار دارد که از جنگ علیه ایران حمایت می‌کند و اساساً درگیری و جنگ میان ایران و آمریکا را در راستای منافع خود می‌بیند؛ چراکه در تعارض جدی با جمهوری اسلامی ایران خود را می بیند.
آجرلو با بیان اینکه کشورهای دسته نخست و دوم، با وجود تفاوت در رویکردهایشان نسبت به ایران، در مخالفت با گسترش جنگ و تبدیل تنش‌های فعلی به یک درگیری فراگیر اشتراک نظر دارند، گفت: این کشورها تلاش‌های خود را برای جلوگیری از ورود منطقه به مرحله جنگ افزایش داده‌اند. حتی برخی از کشورهایی که با مهار قدرت و نفوذ ایران موافق هستند، تداوم جنگ را به نفع خود نمی‌دانند و به همین دلیل در مسیر کاهش تنش و جلوگیری از گسترش درگیری فعال شده‌اند.
عراق نمی‌خواهد هزینه‌های بحران منطقه‌ای را بپردازد
وی در ادامه به جایگاه خاص عراق در تحولات منطقه اشاره کرد و گفت: عراق به دلایل متعددی بازیگر ویژه‌ای در منطقه محسوب می‌شود و در نوع تعامل با ایران نیز ویژگی‌های خاص خود را دارد. این کشور نه‌تنها وقوع جنگ را به نفع خود نمی‌داند، بلکه تلاش می‌کند وضعیت نه جنگ، نه صلح نیز تداوم پیدا نکند و بحران هرچه زودتر خاتمه یابد.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به فشارهای آمریکا بر عراق برای کاهش همکاری‌های اقتصادی با ایران اظهار کرد: در حال حاضر شاهد افزایش فشارهای آمریکا بر عراق هستیم؛ به‌گونه‌ای که دولت ترامپ از بغداد می‌خواهد همکاری‌های اقتصادی خود با ایران را محدود کند و حتی در زمینه مرزهای زمینی و هوایی نیز محدودیت‌هایی در تعامل با ایران اعمال شود. این موضوع با توجه به وابستگی‌های اقتصادی عراق به ایران و همچنین پیوندهای فرهنگی و مردمی میان دو کشور، می‌تواند برای خود عراق نیز بحران‌آفرین باشد. بنابراین، بغداد در تلاش است ضمن مدیریت فشارهای آمریکا، از تبدیل شدن به یکی از طرف‌های درگیر در بحران جلوگیری کند و در جایگاه یک بازیگر بی‌طرف، نقش میانجی را ایفا کند.
آجرلو در ادامه با اشاره به سفر اخیر نخست‌وزیر عراق به تهران و تلاش‌های وی برای انتقال پیام آمریکا و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن، گفت: این سفر و تلاش‌های الزیدی را می‌توان از سه بعد مورد بررسی قرار داد.
وی نخستین بعد را از منظر شخصی و مرتبط با موقعیت سیاسی الزیدی دانست و توضیح داد: با افزایش تنش میان ایران و آمریکا، موقعیت الزیدی در داخل عراق و همچنین نوع نگاه تهران به وی تحت تأثیر این موضوع قرار گرفته است. با توجه به برخی اقداماتی که دولت عراق تاکنون انجام داده، از جمله محدودیت‌هایی که در زمینه پروازها ایجاد کرده یا در برخی موارد مرزها را بسته است، نگاه چندان مثبتی به عملکرد وی در ایران وجود ندارد و در داخل عراق نیز به خاطر این نوع عملکرد و عدم ایستادگی در برابر فشارهای آمریکا، انتقاداتی از سوی برخی از گروه‌های سیاسی و مردمی عراق در مورد وی مطرح شده است.
این کارشناس مسائل غرب آسیا افزود: به نظر می‌رسد الزیدی تلاش می‌کند با حفظ ارتباط و تعامل با هر دو طرف، هم ایران و هم آمریکا را در معادلات خود داشته باشد و از این طریق موقعیت سیاسی خود را در داخل عراق تثبیت کند. از طرف دیگر افزایش تنش‌ها و احتمال وقوع جنگ می‌تواند از ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به عراق آسیب وارد کند و این مسئله برای دولت این کشور نیز اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به بعد سیاسی و منطقه‌ای سفر الزیدی به ایران، اظهار کرد: عراق طی سال‌های اخیر تلاش کرده است خود را به‌عنوان یک بازیگر بی‌طرف در منطقه معرفی کند و دروازه‌ای برای ارتباط میان کشورهای عربی و کشورهای اسلامی غیرعرب باشد. همچنین این کشور به دنبال ایفای نقش در تقویت وحدت و ارتباط میان جهان تشیع و کشورهای اسلامی است. از این منظر، سفر اخیر الزیدی به تهران و تلاش برای انتقال پیام‌های آمریکا و کاهش تنش‌ها را باید در چارچوب تلاش بغداد برای تثبیت این جایگاه و ایفای نقش منطقه‌ای نیز بررسی کرد.
پیام آمریکا از طریق عراق؛ تأکید دوباره بر ورود به موضوع هسته‌ای در مذاکرات
اجرلو با اشاره به حمایت‌های ترامپ از نقش‌آفرینی نخست‌وزیر عراق در انتقال پیام به تهران گفت: با توجه به فشارهایی که در داخل عراق بر الزیدی وجود دارد، ترامپ این فرصت را در اختیار وی قرار داده است تا مجموعه‌ای از پیشنهادها و پیام‌های آمریکا را به ایران منتقل کند. اما آنچه درباره محتوای پیام منتقل‌شده از طریق نخست‌وزیر عراق مطرح شده، ظاهراً تفاوت چندانی با پیام‌هایی ندارد که پیش از این از طریق قطر و پاکستان به تهران منتقل شده است. محور اصلی این پیام‌ها، تأکید بر گفت‌وگوهای هسته‌ای و درخواست آمریکا برای دادن امتیازاتی از سوی ایران در این حوزه است؛ در مقابل نیز واشنگتن از کاهش محاصره و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه ایران سخن می‌گوید.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به تفاوت دیدگاه ایران و آمریکا درباره ترتیب و چارچوب اقدامات برای حل بحران تصریح کرد: ایران تأکید دارد که آمریکا ابتدا باید شروط و مطالبات ایران را اجرایی کند و پس از آن، بازگشایی تنگه هرمز رخ خواهد داد و سپس می‌توان وارد بحث هسته‌ای و مذاکرات مرتبط با آن شد. در مقابل، آمریکایی‌ها موضوع رفع محاصره ایران را به مذاکرات هسته‌ای گره زده‌اند و از کانال‌های مختلف تلاش می‌کنند همین چارچوب و خواسته‌های خود را به تهران منتقل کنند.
ایران به دنبال تضمین معتبر برای پایان جنگ است
آجرلو در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به شکل‌گیری نوعی ادراک در ایران مبنی بر اینکه آمریکا به دنبال ورود به یک فرآیند واقعی برای پایان دادن به جنگ نیست، گفت: به نظر می‌رسد یکی از متغیرهای مؤثر در این زمینه، نقش رژیم صهیونیستی و تأثیر آن بر سیاست‌های آمریکا در قبال ایران است.
وی ادامه داد: در ایران این نگرانی وجود دارد که ورود به یک فرآیند مذاکره، بدون دریافت تضمین‌های معتبر، نه‌تنها به پایان جنگ منجر نشود، بلکه بار دیگر زمینه آسیب دیدن ایران را فراهم کند. آنچه آمریکایی‌ها در پیام‌های خود مطرح می‌کنند، بیشتر ناظر بر مدیریت تنش و طرح مطالباتی در حوزه هسته‌ای است و تضمین روشنی درباره پایان جنگ و جلوگیری از تکرار تجاوز ارائه نمی‌کند.
این کارشناس مسائل غرب آسیا تأکید کرد: ایران درهای دیپلماسی را نبسته و پیام‌های مختلف را دریافت و بررسی می‌کند، اما مسئله اصلی این است که این پیام‌ها حاوی تضمین‌های جدی و معتبر از سوی آمریکا برای پایان جنگ نیستند. از نگاه تهران، صرف طرح موضوع محدودیت‌های هسته‌ای و وعده اقدام متقابل آمریکا برای کاهش محاصره، نمی‌تواند نگرانی‌های ایران را برطرف کند.
اجرلو در پایان گفت: یکی از مسائل اساسی از نگاه ایران این است که آمریکا حاضر نیست متغیر رژیم صهیونیستی را به‌طور جدی مدیریت و کنترل کند و تضمینی ارائه دهد که این رژیم بار دیگر زمینه‌ساز افزایش تنش و تکرار درگیری نشود. بنابراین، تا زمانی که تضمین‌های معتبر و مشخصی درباره پایان جنگ و جلوگیری از تکرار تجاوز ارائه نشود، پیام‌های دیپلماتیک، از طریق هر کدام از کشورهای واسطه و میانجی، به‌تنهایی نمی‌توانند زمینه اعتماد و ورود به یک فرآیند پایدار برای حل بحران را فراهم کنند.
انتهای پیام
