دیگ‌ها یکی پس از دیگری روی اجاق‌ها قرار گرفته‌اند؛ شیر و برنج آرام آرام در هم می‌آمیزند و زنان و مادرانی که با عشق و ارادت، لحظه‌ای از هم زدن دیگ‌ها غافل نمی‌شوند.
ذکر یا فاطمه(س) و یا زهرا(س) در فضای مراسم طنین‌انداز است؛ اینجا قرار است یک نذر قدیمی دوباره جان بگیرد. محوطه مصلی نماز جمعه آمل امسال میزبان بانوانی است که در روز جمعه ۲۲ آبان برای سومین سال متوالی گرد هم آمده‌اند تا آیین سنتی «شیرآش‌پزان» را همزمان با سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) برگزار کنند.
دیگ‌هایی که ردیف به ردیف روی اجاق‌ها قرار گرفته‌اند و بانوانی که از آماده‌سازی شیر و برنج تا هم زدن مداوم محتویات دیگ‌ها پای کار هستند، جلوه‌ای از پیوند یک سنت مذهبی با فرهنگ دیرینه مردم مازندران را به نمایش گذاشته‌اند.
روایت مادران پای دیگ‌های نذری
زهرا مختاری، یکی از بانوان شرکت‌کننده در این مراسم که به همراه دختر و عروس خود مشغول آماده‌سازی شیربرنج است، می‌گوید: امسال هم توفیق پیدا کردیم در سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) با پخت شیربرنج، نذر خودمان را ادا کنیم.
وی با اشاره به آمادگی چند روزه برای حضور در این مراسم افزود: از چند روز قبل دغدغه داشتیم که بتوانیم در این آیین حضور پیدا کنیم و سهمی در برگزاری هرچه بهتر آن داشته باشیم.
معصومه کریمی، یکی دیگر از بانوان شرکت‌کننده در این آیین، از روزها تلاش و آماده‌سازی برای برگزاری مراسم می‌گوید و معتقد است شیرآش‌پزان فقط به روز پخت و آماده شدن دیگ‌ها محدود نمی‌شود، بلکه از چند روز قبل، بانوان برای تهیه مواد اولیه و هماهنگی‌های لازم تلاش می‌کنند.
وی می‌گوید: وقتی برای چنین مراسمی به عشق حضرت فاطمه زهرا(س) دور هم جمع می‌شویم، خستگی کار را احساس نمی‌کنیم. اینکه هر کدام از بانوان گوشه‌ای از کار را برعهده می‌گیرند و با همدلی برای برگزاری این نذر تلاش می‌کنند، حس بسیار خوب و وصف‌نشدنی دارد.
کریمی با ابراز امیدواری برای تداوم این سنت افزود: امیدوارم این مراسم در سال‌های آینده نیز با حضور گسترده‌تر بانوان آملی برگزار شود و این فرهنگ ارزشمند به دختران و نسل‌های بعدی منتقل شود.
زهرا محمدزاده نیز مشارکت زنان و مادران آملی در این آیین را جلوه‌ای از ارادت و محبت آنان به حضرت زهرا(س) می‌داند و می‌گوید: حضور در کنار این تعداد از بانوان که همه با یک نیت و برای ادای نذر حضرت فاطمه زهرا(س) دور هم جمع شده‌اند، حال و هوای خاصی دارد.
وی با اشاره به اینکه هر یک از بانوان در بخشی از مراحل پخت مشارکت دارند، افزود: از آماده کردن مواد اولیه تا مراقبت و هم زدن دیگ‌ها، همه با عشق و علاقه پای کار هستند و همین همراهی و مشارکت جمعی، زیبایی این مراسم را دوچندان کرده است.
محمدزاده با تأکید بر ضرورت حفظ آیین‌های مذهبی و سنتی خاطرنشان کرد: دوست داریم این مراسم فقط به امسال و سال‌های گذشته محدود نشود و در سال‌های آینده هم با حضور همه بانوان آملی ادامه پیدا کند.
رقیه عزیزی، از دیگر بانوان حاضر در مراسم، نیز شیرآش‌پزان را فرصتی برای زنده نگه داشتن سنت‌های قدیمی مادران و مادربزرگ‌های مازندرانی می‌داند.
وی می‌گوید: از اینکه در این مراسم و در کنار بانوان دیگر برای حضرت زهرا(س) خدمت می‌کنیم، احساس بسیار خوبی داریم. شاید هر کدام از ما در حد توانمان کاری انجام دهیم، اما وقتی این تلاش‌ها کنار هم قرار می‌گیرد، نتیجه آن برگزاری چنین مراسم باشکوهی می‌شود.
عزیزی با اشاره به اهمیت حضور نسل جوان در این آیین افزود: باید تلاش کنیم دختران جوان هم با این سنت آشنا شوند و بدانند مادران و زنان گذشته چگونه با نذر و مشارکت، چنین مراسم‌هایی را برگزار می‌کردند. امیدوارم این آیین در سال‌های آینده پررنگ‌تر از گذشته ادامه داشته باشد.
زهرا جورسرا نیز با اشاره به حال و هوای معنوی مراسم و حضور بانوان از محلات مختلف آمل می‌گوید: وقتی می‌بینیم زنان زیادی با عشق و علاقه برای برگزاری این نذر کنار هم قرار گرفته‌اند، احساس شادی و آرامش داریم و این حضور جمعی برای همه ما ارزشمند است.
وی افزود: شیرآش‌پزان فرصتی است تا بانوان آملی در کنار یکدیگر ارادت خود را به حضرت فاطمه زهرا(س) نشان دهند و در احیای یک سنت قدیمی سهیم باشند.
این بانوی آملی با تأکید بر تداوم این حرکت فرهنگی و مذهبی گفت: امیدوارم این مراسم هر سال با مشارکت بیشتر بانوان برگزار شود و این سنت به فرزندانمان برسد تا نسل‌های آینده هم بتوانند در زنده نگه داشتن آن نقش داشته باشند.
فاطمه شفیع‌زاده، یکی دیگر از بانوان حاضر در مراسم که بی‌وقفه مشغول هم زدن شیربرنج است، نیز از حضور در کنار دیگر زنان آملی ابراز خرسندی می‌کند و می‌گوید: خوشحالم که توفیق شد در این مراسم معنوی و در کنار بانوان دیگر آمل حضور پیدا کنم.
وی با اشاره به اهمیت انتقال چنین سنت‌هایی به نسل‌های آینده افزود: حضور در این مراسم توفیق می‌خواهد و امیدوارم این آیین‌ها که پشتوانه اعتقادی و فرهنگی نسل نوجوان و آینده شهر و کشور هستند، همچنان تداوم داشته باشند.
از نذر شیر روستایی تا سفره‌ای به وسعت شهر
اما شیرآش‌پزان تنها یک مراسم نذری نیست؛ آیینی ریشه‌دار در فرهنگ روستایی مازندران است که پیشینه آن به روزگاری بازمی‌گردد که بسیاری از خانواده‌ها دامدار بودند و مادران روستایی بخشی از شیر تولیدی گاو و گوسفند خود را به نیت شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) نذر می‌کردند.
در روزهای فاطمیه، زنان و مادران روستاها با آوردن شیر و مشارکت در پخت جمعی، آش یا شیربرنج تهیه می‌کردند و آن را میان اهالی روستا و مناطق اطراف توزیع می‌کردند؛ سنتی که علاوه بر جنبه مذهبی، نمادی از همیاری، همدلی و پیوند اجتماعی زنان مازندرانی بود.
این آیین به مرور زمان کمرنگ شد و سال‌ها از برگزاری گسترده آن خبری نبود تا اینکه جمعی از ارادتمندان اهل بیت(ع) در آمل برای احیای دوباره این میراث قدیمی دست به کار شدند.
مصطفی کوهی‌مقدم، از متولیان برگزاری آیین شیرآش‌پزان در آمل، با اشاره به پیشینه این مراسم می‌گوید: در دهه‌های گذشته، پخت شیرآش به مناسبت ایام فاطمیه، به‌ویژه سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، در روستاهای مازندران مرسوم بود، اما به‌تدریج برگزاری این مراسم کمرنگ شد.
وی افزود: با مشورت و همکاری تعدادی از بزرگان شهر و هیأت‌های مذهبی، فراخوان احیای این آیین کهن اعلام شد که با استقبال خوب مردم و بانوان آملی همراه بود.
کوهی‌مقدم با اشاره به تجربه سال‌های گذشته گفت: این آیین در سال نخست با مشارکت گسترده مردم در بیش از ۱۴ محله شهرستان آمل برگزار شد و امسال نیز استقبال بانوان در محلات شهری و روستاهای شهرستان افزایش یافت.
۹۰ دیگ شیربرنج؛ نذری برای ارادتمندان اهل بیت(ع)
متولی برگزاری این آیین کهن ادامه داد: امسال علاوه بر برگزاری مراسم در محلات شهری و روستاهای شهرستان، پخت تجمیعی شیربرنج نیز در محوطه مصلی نماز جمعه آمل با مشارکت بانوان و برپایی بیش از ۹۰ دیگ انجام شد.
وی افزود: شیربرنج‌های آماده‌شده پس از بسته‌بندی در اندازه‌های مختلف، به‌عنوان تبرک میان بیش از ۱۵۰ هزار نفر از شهروندان و ارادتمندان اهل بیت(ع) توزیع شد.
تلاشی برای ثبت یک میراث ناملموس ملی
در کنار احیای این سنت مذهبی و مردمی، تلاش برای مستندسازی مراحل برگزاری، شیوه پخت و پیشینه تاریخی شیرآش‌پزان نیز از نکات مهم این رویداد است؛ اقدامی که با هدف فراهم کردن زمینه ثبت این آیین در فهرست آثار میراث فرهنگی ناملموس ملی کشور دنبال می‌شود.
شیرآش‌پزان در آمل، امروز تنها بازگشت یک غذای نذری به سفره مردم نیست؛ روایت زنده‌ای از فرهنگ مادران مازندرانی، مشارکت زنان، نذرهای نسل‌به‌نسل و پیوندی است که از خانه‌های روستایی تا محله‌های شهری امتداد یافته است.
دیگ‌های شیربرنج که به پایان پخت می‌رسند، نذرها در بسته‌های کوچک راهی سفره مردم می‌شوند؛ اما آنچه باقی می‌ماند، گرمای یک سنت دیرینه و ارادتی است که زنان آملی می‌خواهند برای نسل‌های آینده حفظ کنند؛ آیینی که حالا از دل باورهای مردم، در مسیر ثبت به‌عنوان میراث ناملموس ملی قرار گرفته است.
انتهای پیام
