رقیه مصطفایی به مناسبت هفته پیشگیری از دیابت (۲۰ تا ۲۶ آبان) در گفت‌وگو با ایسنا، از دیابت به عنوان یک بیماری مهم یاد کرد و با اشاره به شیوع بالای این بیماری در کشور گفت: براساس آخرین پیمایش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر، حدود ۱۴ درصد افراد بالای ۲۵ سال در ایران، معادل ۷.۵ میلیون نفر دیابت دارند و با احتساب افراد مبتلا به پیش‌دیابت، این تعداد به حدود ۲۰ میلیون نفر می‌رسد.

وی با بیان اینکه دیابت انواع مختلفی دارد، افزود: دیابت نوع یک، نوع دو و دیابت بارداری از انواع شایع این بیماری هستند. برخی انواع دیگر نیز به دلیل نقص ژنتیکی، مصرف بعضی داروها، عفونت‌ها، پیوند اعضا یا در افراد مبتلا به سندرم داون ایجاد می‌شود.

این متخصص تغذیه با بیان اینکه عوارض دیابت اهمیت زیادی دارد، یادآور شد: این بیماری می‌تواند موجب مشکلات قلبی و عروقی، نارسایی کلیه، مشکلات بینایی، نوروپاتی و دردهای شبانه، گاستروپارزی (فلج معده) و تسریع روند چرب شدن کبد شود، بنابراین عملکرد کلیه، کبد، تیروئید و قلب بیماران دیابتی باید به صورت مستمر بررسی شود.

وی درباره شاخص‌های تشخیص دیابت نیز گفت: قند خون ناشتا باید کمتر از ۱۲۶، آزمایش تحمل گلوکز کمتر از ۲۰۰ و قند خون سه‌ماهه کمتر از ۶.۵ درصد باشد. قند خون تصادفی نیز باید زیر ۲۰۰ باشد، اما در صورت بالاتر بودن این عدد، علائمی مانند پرخوری، پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن نیز باید بررسی شود.

چه کسانی باید غربالگری شوند؟

مصطفایی غربالگری را به‌ویژه برای افراد دارای شاخص توده بدنی بالاتر از ۲۵ که حداقل یک عامل خطر دیگر را نیز دارند، ضروری دانست و گفت: کسانیکه در کنار شاخص بالای توده بدنی، سابقه خانوادگی دیابت به‌ویژه در بستگان درجه یک، بیماری قلبی و عروقی، پرفشاری خون، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، فعالیت بدنی کم و چاقی دارند هم باید غربالگری را جدی بگیرند.

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، زنانی که سابقه دیابت بارداری و تولد نوزاد با وزن بیش از چهار کیلوگرم دارند، افراد ۳۵ سال به بالا و مصرف‌کنندگان داروهای HIV نیز باید به طور منظم از نظر دیابت غربالگری شوند.

مصطفایی با بیان اینکه در صورت سالم بودن نتیجه آزمایش افراد باید غربالگری آنها سالی یکبار تکرار شود، افزود: زنانی که سابقه دیابت بارداری داشته و بهبود یافته‌اند نیز هر سه سال یک بار باید بررسی شوند.

وی همچنین با اشاره به شعار امسال هفته دیابت مبنی بر «اقدام زودهنگام برای دیابت»، گفت: این شعار بر غربالگری، شناسایی به‌موقع و درمان زودهنگام، به‌ویژه در افراد مبتلا به پیش‌دیابت، تاکید دارد؛ اقدامی که می‌تواند ابتلا به دیابت را به تاخیر بیندازد و یا از آن پیشگیری کند.

رژیم غذایی باید متعادل و متنوع باشد

این متخصص تغذیه با تاکید بر اهمیت تغذیه در کنترل دیابت اظهار کرد: برای تنظیم رژیم غذایی بیماران دیابتی، باید شرح حال کاملی از بیمار شامل نوع دیابت، الگوی غذایی، میزان دارو، فعالیت بدنی، نوع درمان و عوارض احتمالی بیماری دریافت شود.

وی افزود: رژیم غذایی هر بیمار باید متناسب با شرایط جسمی و اقتصادی، وضعیت دیابت، داروهای مصرفی و عوارض احتمالی تنظیم شود. بیماران تا زمان کنترل و تنظیم قند خون باید حداقل سه ماه یک بار از نظر رژیم غذایی با متخصص تغذیه مشورت کنند و پس از تثبیت قند خون نیز سالی یک بار وضعیت تغذیه‌ای آنها بررسی شود.

مصطفایی با بیان اینکه هدف از رژیم سالم فقط کنترل قند خون نیست، خاطرنشان کرد: رژیم غذایی باید به رسیدن به وزن مطلوب و کنترل چربی و فشار خون کمک کند و در عین حال، تنوع غذایی و لذت غذا خوردن را از فرد نگیرد.

وی رژیم مدیترانه‌ای را یکی از بهترین الگوهای غذایی برای مبتلایان به دیابت دانست و گفت: این رژیم شامل میوه و سبزیجات، روغن‌های سالم مانند روغن زیتون، ماهی‌های چرب، غلات کامل و پرفیبر، نمک کم و لبنیات کم‌چرب است.

مصطفایی در ادامه با اشاره به اینکه مبتلایان به دیابت در معرض التهاب هستند، افزود: این افراد باید از رژیم غذایی ضدالتهابی استفاده کنند و رژیم مدیترانه‌ای بهترین گزینه برای این منظور است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با اشاره به اینکه غذای دیابتی‌ها باید متنوع و متعادل و شامل همه گروه‌های غذایی باشد، عنوان کرد: کربوهیدرات‌های ساده برای دیابتی‌ها توصیه نمی‌شوند و بهتر است نان و غلات کامل و پرفیبر مصرف شود؛ زیرا این نوع کربوهیدرات‌ها شاخص گلایسمی پایین‌تری دارند و قند خون را به سرعت افزایش نمی‌دهند. مصرف قندهای ساده نیز توصیه نمی‌شود.

این متخصص تغذیه سهم پروتئین را ۱۵ تا ۲۰ درصد کالری مورد نیاز روزانه بیماران دیابتی دانست و گفت: در صورت نداشتن مشکل کلیوی، مصرف روزانه یک تا ۱.۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن برای دیابتی‌ها مناسب است، اما در صورت وجود بیماری کلیوی باید این میزان کاهش یابد.

وی مرغ، ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین، حبوبات و مغزیجات را از منابع پروتئینی سالم برشمرد و افزود: مصرف گوشت قرمز بواسطه داشتن مقادیر قابل توجه اسید چرب ترانس باید محدود شود.

مصطفایی درباره چربی‌ها نیز اظهار کرد: نوع چربی مصرفی مهم‌تر از میزان آن است و افراد دیابتی باید از چربی‌های سالم و فاقد اسیدهای چرب ترانس استفاده کنند. روغن جامد و چربی حیوانی مناسب نیست و بهتر است روغن مورد نیاز از منابعی مانند روغن زیتون، روغن مغزها و دانه‌ها، زیتون و ماهی‌های چرب تامین شود.

وی همچنین مصرف سبزیجات، به‌ویژه سبزیجات برگ‌دار را توصیه کرد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با اشاره به تصور اشتباه درباره ممنوعیت مصرف میوه برای دیابتی‌ها، گفت: افراد مبتلا به دیابت باید میوه مصرف کنند، اما نه به صورت همزمان، بلکه باید در هر نوبت فقط یک واحد میوه بخورند.

وی افزود: میوه‌هایی با قند کمتر و فیبر بیشتر مانند سیب، گلابی، مرکبات و انواع توت مناسب‌تر هستند، اما مصرف انگور، موز رسیده، هندوانه، میوه خشک و آبمیوه باید با احتیاط بیشتری انجام شود.

مصطفایی اظهار کرد: در مجموع بهتر است نیمی از بشقاب غذایی دیابتی‌ها را سبزیجات و به میزان کممتر میوه، یک‌چهارم را کربوهیدرات‌هایی مانند غلات کامل و پرفیبر و یک چهارم  دیگر را پروتئین سالم تشکیل دهد.

وی درباره روش تهیه غذا نیز گفت: غذای افراد دیابتی بهتر است بخارپز، آب‌پز یا گریل شوند و از سرخ کردن آنها خودداری شود. مصرف نمک نیز باید کمتر از یک قاشق مرباخوری در روز باشد و افراد مبتلا به پرفشاری خون باید حتی کمتر از این میزان نمک مصرف کنند. مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی نیز توصیه نمی‌شود.

مصرف خودسرانه مکمل و بی‌تحرکی ممنوع

مصطفایی درباره مصرف مکمل‌های غذایی در دیابتی‌ها نیز اظهار کرد: در صورت نداشتن کمبود مواد مغذی، مصرف مکمل توصیه نمی‌شود؛ مگر در شرایط خاص مانند زنان باردار و شیرده مبتلا به دیابت یا افراد گیاهخوار.

وی افزود: در افرادی که متفورمین مصرف می‌کنند یا دچار کم‌خونی و نوروپاتی هستند، باید سطح ویتامین B12 بررسی شود و در صورت وجود کمبود، مکمل آن مصرف شود.

این متخصص تغذیه فعالیت بدنی را در کنار رژیم غذایی برای کنترل دیابت بسیار مهم دانست و گفت: افراد باید روزانه ۳۰ دقیقه یا در مجموع ۲۰۰ تا ۳۰۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی داشته باشند.

وی افزود: تحرک بدنی به‌ویژه برای افراد در معرض مقاومت به انسولین اهمیت دارد. برخی بیماران دیابتی که انسولین تزریق می‌کنند  ممکن است پس از مدتی دچار مقاومت به انسولین شوند که فعالیت بدنی می‌تواند به کاهش آن کمک کند.

مصطفایی در پایان با تاکید بر ضرورت پایش قند خون در افراد تحت درمان با انسولین گفت: این بیماران باید روزانه سه بار در منزل قند خون خود را اندازه‌گیری کنند؛ زیرا بروز افت قند خون یا هیپوگلایسمی می‌تواند در این افراد خطرناک باشد.

انتهای پیام