هر فیلم، حاصل ساعت‌ها اندیشه، تلاش و دلبستگی است؛ اما برای بسیاری از فیلمسازان جوان، روشن‌شدن دوربین و به پایان رسیدن تولید، پایان دشواری‌ها نیست. گاهی فیلمی که با هزینه شخصی ساخته شده، در جشنواره‌ای حضور پیدا می‌کند، جایزه می‌گیرد و نام سازنده‌اش را فراتر از مرزهای شهر و کشور می‌برد، اما پس از آن در سکوت می‌ماند؛ نه پرده‌ای برای نمایش دارد و نه مسیری روشن برای رسیدن به تماشاگر. این فاصله میان ساخته‌شدن و دیده‌شدن، پرسشی جدی درباره سرنوشت فیلم کوتاه در اصفهان پیش می‌کشد: چرا بعضی فیلم‌ها پیش از آنکه به چشم مخاطب برسند، در قاب جشنواره‌ها جا می‌مانند؟
فیلم تجربی شانس زیادی برای دیده‌شدن ندارد
احسان اکلیلی، کارگردان اصفهانی فیلم «پلی بر رودخانه خشک»، به ایسنا درباره دشواری دیده‌شدن فیلم‌های تجربی اظهار می‌کند: فیلم‌های تجربی معمولاً در کشور ما با استقبال چندانی مواجه نمی‌شوند؛ چراکه این آثار اغلب با بودجه بسیار محدودی ساخته می‌شوند و عوامل آنها نیز الزاماً چهره‌های شناخته‌شده و حرفه‌ای نیستند، بلکه افرادی هستند که می‌خواهند تجربه‌ای را پشت سر بگذارند.
وی می‌افزاید: نمی‌توان فیلم‌های تجربی را در یک دسته با فیلم‌هایی قرار داد که با بودجه‌های کلان، بازیگران شناخته‌شده و با هدف گیشه ساخته می‌شوند. فیلم‌های تجربی معمولاً با رویکردی متفاوت و بیشتر برای جشنواره‌ها و فستیوال‌ها تولید می‌شوند و در ایران نیز پایگاه چندانی برای نمایش آنها وجود ندارد. البته جشنواره‌ها و گروه‌های پخشی مانند «هنر و تجربه» وجود دارند که به جوانانی که در حال تجربه‌کردن هستند، کمک می‌کنند. ما نیز از این موضوع مستثنی نبودیم و با گروه هنر و تجربه همکاری کردیم و پخش فیلم ما را بر عهده گرفتند، اما این مسیر هم محدودیت‌های خودش را دارد.
اکلیلی ادامه می‌دهد: وقتی فیلمی نمی‌فروشد و سالن سینما خالی می‌ماند، طبیعتاً سینماهای محدودی به آن اختصاص داده می‌شود. مخاطب نیز معمولاً در برنامه‌های خود جایی برای تماشای این فیلم‌ها ندارد، مگر اینکه تبلیغات ویژه‌ای پشت آن باشد؛ در حالی که تبلیغات هزینه بسیار سنگینی دارد.
این کارگردان توضیح می‌دهد: ممکن است یک فیلم را با بودجه چند میلیارد تومان بسازیم، اما برای اینکه چنین فیلمی دیده شود، باید چندین برابر آن برای تبلیغات هزینه کنیم. همان چیزی که در مقیاس بزرگ‌تر در فیلم‌های دیگر می‌بینیم و تبلیغات آنها را در تلویزیون، ماهواره یا فضای شهری مشاهده می‌کنیم، هزینه‌های بسیار سنگینی دارد که ما به‌عنوان فیلمسازان تجربی اصلاً توان پرداخت آن را نداریم.
اکلیلی با بیان اینکه فیلمسازان تجربی ناچارند به تبلیغات محدودتری روی بیاورند، می‌گوید: تبلیغات ما نیز معمولاً در همان حوزه و جامعه‌ای است که خودمان در آن فعالیت می‌کنیم. بنابراین مخاطب ما متفاوت است و از ابتدا می‌دانیم که فیلم تجربی به شکل گسترده دیده نمی‌شود. این موضوع دیگر برای ما اتفاق غریبی نیست. حتی اگر فیلم خوبی ساخته باشید، در شرایط فعلی سینمای ایران، لزوماً در سبد تفریحی یا فرهنگی مردم عام قرار نمی‌گیرد. بخش زیادی از مخاطبان به سمت فیلم‌هایی می‌روند که فروش بیشتری دارند، سوپراستار یا بازیگر معروف دارند و برای گیشه ساخته شده‌اند.
وی با انتقاد از محدودشدن تنوع ژانری در سینمای ایران اظهار می‌کند: در شرایط فعلی به نظر می‌رسد سینمای ما بیشتر در دو ژانر فعالیت می‌کند؛ یکی طنز سخیف و دیگری ملودرام اجتماعی بسیار تلخ و سیاه. غیر از اینها، ژانرهایی مانند وحشت، معمایی و کودک آن‌طور که باید در سینمای ما حضور ندارند.
این کارگردان درباره تجربه فیلم خود در جشنواره‌ها می‌گوید: فیلم ما در چند جشنواره حضور پیدا کرد و تجربه بدی نبود، اما در داخل ایران برای حضور در جشنواره کودک اقدام کردیم که به ما گفتند قصه فیلم خیلی سیاه و تلخ است و رویکرد جشنواره تغییر کرده و قرار است فقط کارهای شاد برای کودکان ساخته شود. فیلم ما را نپذیرفتند و البته من با این موضوع مشکلی نداشتم و از نظر آنها هم قابل درک بود.
اکلیلی ادامه می‌دهد: در بحث تبلیغات نیز دو، سه مورد از شهرداری درخواست بیلبوردهای ایستاده شهری داشتیم، اما آن‌قدر زمان را دیر در اختیار ما گذاشتند که اکران فیلم تمام شد. محدوده اکران گروه هنر و تجربه نیز بسیار محدود است و مخاطب خاص خودش را دارد. بنابراین نباید بیش از حد از این مسائل دلخور بود. ما حقیقتاً دنبال تبلیغات ویژه هم نرفتیم، چون هزینه آن را نداشتیم. فیلم را با بودجه محدودی ساخته بودیم و قرار هم نبود برای تبلیغات، هزینه بیشتری انجام دهیم؛ چون می‌دانستیم احتمالاً باز هم توفیق چندانی حاصل نمی‌شود.
وی خاطرنشان می‌کند: مخاطب معمولاً دنبال یک چهره یا بازیگر شناخته‌شده است یا می‌خواهد فیلم در فضایی در دسترسش و در تعداد زیادی از سینماها اکران شود. ما در اصفهان فقط یک یا دو سینما داشتیم و در شهرستان‌ها نیز هرکدام یک سینما. یکی از سینماهای اصفهان حتی پرده و صدای مناسبی نداشت و در سینمای دیگری که شرایط بهتری داشت، در بحث فروش با مشکل مواجه شدیم. بخشی از هزینه‌های فیلم ما نیز همچنان گیر کرده است. ظاهراً سمفا مشکل دارد و ما حدود یک سال و نیم است درگیر این موضوع هستیم و هنوز نتوانسته‌ایم مقدار قابل توجهی از پولمان را زنده کنیم. متأسفانه فیلمسازی در این فضا و با این شرایط، به یک خطا و حتی حماقت محض تبدیل شده است.
این کارگردان درباره تفاوت شرایط فیلم کوتاه و بلند بیان می‌کند: فیلم کوتاه طبیعتاً هزینه‌های کمتری دارد و فیلمساز می‌تواند در مدت کوتاه‌تر و با هزینه کمتر، فیلمی بسازد. جشنواره‌های فیلم کوتاه نیز بیشتر و متنوع‌تر هستند و از دل همین جشنواره‌ها و فستیوال‌ها، فیلمسازان خوبی معرفی می‌شوند. خود من در یکی از شب‌های فیلم کوتاه، که فکر می‌کنم مربوط به آقای بیضایی بود و در اصفهان برگزار می‌شد، دو فیلم بسیار خوب دیدم که بچه‌ها، اگر اشتباه نکنم، در کرمان ساخته بودند. آثار خوب زیادی در فیلم کوتاه دوستان وجود دارد، اما وقتی قرار است فیلمساز به سمت ساخت فیلم بلند برود، هزینه‌ها بیشتر می‌شود و فیلم باید وارد گیشه و یک فضای رقابتی متفاوت شود؛ بنابراین رقابت سخت‌تر و فضا محدودتر می‌شود.
اکلیلی ادامه می‌دهد: برای فیلم‌های بلند، فستیوال‌های زیادی نداریم. یک جشنواره فجر داخلی داریم که به هر حال نام و جایگاه خودش را دارد، اما چند سال است که آن تب‌وتاب گذشته و آن لطف سابق را ندارد و بیشتر به شکل یک سیستم و ایدئولوژی مشخص اداره می‌شود. برای فیلمسازان جوان، فیلم کوتاه از نظر هزینه، امکان دیده‌شدن و حتی ارسال به جشنواره‌های خارجی، مسیر بازتری دارد. جشنواره‌های تخصصی خودش را دارد و ارائه فیلم به این جشنواره‌ها نیز راحت‌تر است. البته باز هم مخاطب عمومی ندارد و معمولاً مخاطب خاص خودش را دارد؛ افرادی که دغدغه فیلمسازی دارند، برای تماشای فیلم کوتاه می‌روند یا فیلمسازان و تهیه‌کنندگانی که آثار را رصد می‌کنند تا بتوانند از این عوامل در پروژه‌های خود استفاده کنند.
این فیلمساز درباره نقش نهادهای سینمایی در حمایت از فیلمسازان جوان نیز اظهار می‌کند: نهادهای مختلفی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تلویزیون، حوزه هنری و انجمن سینمای جوان وجود دارند که هرکدام به نوعی در حوزه سینما فعالیت می‌کنند و برخی از آنها برای ساخت و پخش فیلم‌ها مجوز صادر می‌کنند. طبیعتاً این نهادها چارچوب مشخص خودشان را دارند و فیلمساز نیز باید در همان راستا کار کند. قرار نیست خلاقیت به آن شکل آزاد باشد؛ چون اگر مجوز ساخت گرفته شود، ممکن است در مرحله پخش، مجوز و امکان نمایش در برخی سینماها یا جشنواره‌ها با مشکل مواجه شود.
وی تصریح می‌کند: جشنواره‌هایی که به شکل دولتی فعالیت می‌کنند، مانیفست مشخصی دارند و طبیعتاً باید کاری بسازید که آنها بتوانند آن را پخش کنند؛ یعنی اثری که با خواسته‌ها و چارچوب‌های آنها همخوانی داشته باشد. اگر نهادی بخواهد از شما حمایت کند، ممکن است بگوید در راستای سیاست و ایدئولوژی من کار کن تا من هم مجوز ساخت و پخش بدهم و از تو حمایت کنم. در چنین شرایطی، فیلم دیگر کاملاً متعلق به خود فیلمساز نیست و بیشتر به یک سفارش تبدیل می‌شود.
اکلیلی اضافه می‌کند: اگر قرار باشد خلاقیت، نگاه و فرم را کنار بگذاریم و فقط سفارش را انجام دهیم، دیگر نمی‌توان گفت این فیلم متعلق به فیلمساز است. متأسفانه با شرایط فعلی و حال بد سینمای ما، به نظر من هرچه آدم کمتر کار کند، بهتر است؛ چون یا اثر دیده نمی‌شود یا فیلمساز سرخورده می‌شود. چیزی که اکنون برای بسیاری از دوستان ما اتفاق افتاده، همین است؛ یا سرخورده می‌شوند یا وارد یک مسیر معمولی و تکراری می‌شوند، مثلاً دستیار می‌شوند یا یک پست تعریف‌شده را می‌گیرند و همان کار مشخص را انجام می‌دهند. متأسفانه این شرایطی است که امروز با آن مواجه هستیم.
فیلم کوتاه ایرانی ظرفیت دیده‌شدن دارد، اما فرصت نمایش پیدا نمی‌کند
سجاد طاهری، کارگردان اصفهانی فیلم کوتاه «طبقه همکف» که اثرش در ۱۱ کشور حضور داشته و موفق به کسب عناوین و مقام‌هایی در جشنواره‌ها شده است، نیز درباره تفاوت فرصت نمایش فیلم کوتاه در جشنواره‌های خارجی و داخل کشور اظهار می‌کند: به نظرم این تفاوت را می‌توان به سلیقه مخاطبان و مسئولان برگزارکننده نسبت داد. فیلم من در جشنواره‌های خارجی فرصت نمایش، معرفی و ارتباط با مخاطب را پیدا کرد، در حالی که در ایران چنین امکانی برای آن فراهم نشد.
وی می‌افزاید: معتقدم بسیاری از فیلم‌های کوتاه ایرانی ظرفیت برقراری ارتباط با مخاطبان داخلی و خارجی را دارند، اما مسئله اصلی این است که چه اندازه فرصت دیده‌شدن پیدا می‌کنند و تا چه اندازه به فیلمسازان اعتماد می‌شود.
این کارگردان با اشاره به نبود حمایت مؤثر برای نمایش عمومی فیلم «طبقه همکف» در ایران بیان می‌کند: با وجود حضور فیلم در چندین جشنواره بین‌المللی و کسب نامزدی‌های مختلف، برای نمایش عمومی و معرفی آن در داخل کشور حمایت مؤثری دریافت نکردم. به نظرم مهم‌ترین دلیل این مسئله، نوع سلیقه و دیدگاه مسئولان است؛ چراکه نه فرصت مناسبی برای اکران عمومی فیلم فراهم شد و نه امکان تبلیغات و معرفی گسترده آن وجود داشت.
طاهری ادامه می‌دهد: حتی اگر چنین فرصتی فراهم شود، معمولاً به سرمایه‌گذاری شخصی نیاز دارد که هزینه‌های زیادی به فیلمساز تحمیل می‌کند. یکی از مشکلات فیلمساز مستقل این است که پس از پایان تولید، عملاً باید به‌تنهایی برای دیده‌شدن اثرش تلاش کند؛ در حالی که مسیر نمایش و توزیع فیلم نیز به‌اندازه تولید آن اهمیت دارد.
وی با اشاره به نبود زیرساخت مناسب برای نمایش عمومی فیلم کوتاه در ایران تصریح می‌کند: هنوز فرهنگ و زیرساخت مناسبی برای نمایش عمومی فیلم کوتاه در کشور شکل نگرفته است. پلتفرم قدرتمندی برای ارائه فیلم‌های برگزیده جشنواره‌های داخلی مانند جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، جشنواره فیلم فجر یا جشنواره نهال و دیگر رویدادها وجود ندارد و بیشتر آثار در محدوده جشنواره‌ها و محافل تخصصی باقی می‌مانند و ارتباطشان با مخاطب عام قطع می‌شود.
این کارگردان با تأکید بر ضرورت نقش‌آفرینی بیشتر نهادهای سینمایی خاطرنشان می‌کند: انجمن سینمای جوانان ایران، سازمان سینمایی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین می‌توانند نقش جدی‌تری در ایجاد فرصت اکران و توزیع فیلم کوتاه داشته باشند. فیلم کوتاه نباید صرفاً مسیری برای حضور در جشنواره‌ها باشد، بلکه باید بتواند مخاطب خودش را پیدا کند و به بخشی از جریان فرهنگی جامعه تبدیل شود.
فیلم‌هایی که در جشنواره جایزه می‌گیرند، چرا به فراموشی سپرده می‌شوند؟
علیرضا اسماعیلی، کارگردان اصفهانی فیلم‌های بلند «آقای بخشدار» و «دنیای لیلا»، با تأکید بر اینکه دشواری فیلمسازی با پایان تولید اثر تمام نمی‌شود، اظهار می‌کند: گاهی رساندن فیلم به مخاطب از ساخت آن دشوارتر است و نبود امکان نمایش مستمر، باعث می‌شود آثاری که با موضوعات فرهنگی و تاریخی ساخته شده‌اند، پس از حضور در جشنواره‌ها به فراموشی سپرده شوند.
وی می‌افزاید: این مسئله را در تجربه ساخت دو فیلم «آقای بخشدار» و «دنیای لیلا» به‌خوبی لمس کرده‌ام. فیلم «آقای بخشدار» بازسازی کامل زندگی شهید مهرداد عزیزاللهی در دوران دفاع مقدس است که در بخش جنبی پانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان به نمایش درآمد و خوشبختانه حضور در این جشنواره تأثیر خوبی در معرفی اثر داشت؛ با این حال، دو سال بعد و در تاریخ ۱۲ مهر ۱۴۰۵، به مناسبت سالروز تولد این شهید، تنها فرصت یک نوبت پخش از شبکه اصفهان برای فیلم فراهم شد.
این کارگردان بیان می‌کند: فیلم دیگرم با عنوان «دنیای لیلا» به موضوع پشتیبانی جنگ در دوران هشت ساله دفاع مقدس می‌پردازد. در آن دوران، بیش از شش هزار نفر از بانوان در ستاد پشتیبانی جنگ حضور داشتند و ما تلاش کردیم با بازسازی کامل آن فضا و روایت داستانی، بخشی از زحمات و نقش این زنان را به تصویر بکشیم. «دنیای لیلا» در بخش جنبی شانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان حضور پیدا کرد و موفق به دریافت دو جایزه شد که برای من اتفاق ارزشمندی بود؛ با وجود این، فیلم با توجه به موضوع و ظرفیت فرهنگی و تاریخی‌اش، پس از جشنواره تنها یک نوبت از شبکه اصفهان پخش شد.
وی تصریح می‌کند: وقتی دو فیلم با چنین موضوعاتی ساخته می‌شوند، در جشنواره حضور پیدا می‌کنند و حتی جایزه می‌گیرند، اما در ادامه امکان نمایش گسترده و مستمر پیدا نمی‌کنند، باید به این مسئله توجه کرد که مشکل صرفاً در تولید نیست، بلکه حلقه مفقوده، نظام نمایش و توزیع آثار است.
این کارگردان تأکید می‌کند: فیلم نباید صرفاً برای حضور در جشنواره ساخته شود و پس از آن به فراموشی سپرده شود. لازم است بسترهایی فراهم شود تا این آثار در سینماها، شبکه‌های تلویزیونی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین فرصت بیشتری برای دیده‌شدن داشته باشند. آثار ویژه‌ای که به ثبت و بازسازی بخش‌هایی از تاریخ معاصر و روایت تجربه‌های کمتر دیده‌شده جامعه می‌پردازند، نباید به یک یا دو نوبت پخش محدود شوند. این آثار بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی جامعه هستند و شایسته فرصت بیشتری برای ارتباط با مخاطبان، به‌خصوص نسل جوان، هستند.
وی درباره نقش جشنواره‌ها در معرفی آثار سینمایی بیان می‌کند: جشنواره‌ها در معرفی آثار و ایجاد انگیزه برای فیلمسازان نقش مهمی دارند و تجربه شخصی من نیز این موضوع را تأیید می‌کند. فیلم «آقای بخشدار» در بخش جنبی پانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان حضور داشت و فیلم «دنیای لیلا» نیز در بخش جنبی شانزدهمین دوره این جشنواره شرکت کرد و دو جایزه دریافت کرد. این حضورها در معرفی آثار و دیده‌شدن آنها تأثیر مثبتی داشت و برای من تجربه ارزشمندی بود.
کارگردان دنیای لیلا با اشاره به حمایت‌های انجام شده در مسیر تولید این دو فیلم می‌افزاید: هر دو فیلم «آقای بخشدار» و «دنیای لیلا» به تهیه‌کنندگی کنگره ملی ۲۴ هزار شهید استان اصفهان و با مجری‌گری سازمان بسیج هنرمندان استان اصفهان تولید شدند. این کنگره باعث حمایت‌های مالی ارزشمند و فراهم‌کردن زمینه تولید آثاری فاخر و حمایت از فیلمسازان شد که به اعتقاد من، چنین حمایت‌هایی در شکل‌گیری آثار فرهنگی و هنری با موضوع تاریخ و هویت دفاع مقدس نقش مهمی دارند و بدون آنها، تولید بسیاری از این آثار با دشواری جدی مواجه می‌شود.
وی درباره شکل‌گیری بخش جنبی جشنواره فیلم فجر در اصفهان اظهار می‌کند: این بخش از دوره نهم جشنواره، با همکاری معاون هنری و سینمایی وقت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان، راه‌اندازی شد و این روند تا شانزدهمین جشنواره فیلم فجر اصفهان که در سال ۱۴۰۴ برگزار شد، ادامه پیدا کرد. این بخش با هدف حمایت از فیلمسازان اصفهانی و معرفی تولیدات سینمایی استان شکل گرفت و ارائه جوایز نقدی در کنار تندیس و لوح تقدیر، از جمله حمایت‌هایی بود که برای فیلمسازان در نظر گرفته شد.
این کارگردان خاطرنشان می‌کند: چنین رویکردی ارزشمند است؛ زیرا علاوه بر ایجاد انگیزه، فرصتی فراهم می‌کند تا آثار تولیدشده در استان در یک بستر حرفه‌ای دیده شوند و ظرفیت‌های سینمایی اصفهان معرفی شود. حضور در جشنواره و دریافت جایزه نیز می‌تواند اعتبار یک اثر را افزایش دهد.
اسماعیلی درباره نقش انجمن سینمای جوانان ایران و دیگر نهادهای سینمایی در حمایت از فیلمسازان اظهار می‌کند: تاکنون تجربه همکاری با انجمن سینمای جوان را نداشته‌ام؛ بنابراین نمی‌توانم بر اساس تجربه شخصی درباره عملکرد این مجموعه قضاوت کنم، اما معتقدم انجمن‌ها و نهادهای سینمایی می‌توانند در معرفی آثار، ایجاد فرصت‌های نمایش و حمایت از فیلمسازان پس از پایان تولید نقش مهمی داشته باشند.
تمرکز امکانات سینمایی در تهران، یکی از موانع دیده‌شدن فیلمسازان اصفهانی است
فرزاد حقوقی، مدیر انجمن سینمای جوان اصفهان، با اشاره به چالش‌های فیلمسازان جوان در مسیر تولید تا نمایش آثار اظهارمی‌کند: مشکلات این حوزه را باید از دو منظر ساختاری و ملی و همچنین بومی و منطقه‌ای بررسی کرد؛ چراکه بخشی از موانع در سراسر کشور وجود دارد و بخشی دیگر به شرایط و امکانات سینمایی اصفهان بازمی‌گردد.
وی‌می‌افزاید: مشکلات فیلمسازی را می‌توان در سه مرحله تولید، پس از تولید و اکران و پخش بررسی کرد. در مرحله تولید، مهم‌ترین چالش، کمبود زیرساخت و سرمایه است. فیلمسازان جوان اصفهانی معمولاً برای پیدا کردن اسپانسر یا سرمایه‌گذار خصوصی با دشواری روبرو هستند. برخلاف تهران که مرکز فعالیت شرکت‌های بزرگ تبلیغاتی و تولیدی است، در اصفهان منابع مالی اختصاص‌یافته به سینما محدودتر است و بخش زیادی از فعالیت صنایع در حوزه فرهنگی، خیرخواهانه یا سفارشی انجام می‌شود.
مدیر انجمن سینمای جوان اصفهان کمبود فضاهای تمرینی و استودیویی را از دیگر موانع تولید فیلم در اصفهان دانسته و بیان‌می‌کند: با وجود ظرفیت‌های فراوان این شهر، دسترسی به استودیوهای مجهز، تجهیزات پیشرفته سینمایی و فضاهای کنترل‌شده با قیمت مناسب برای پروژه‌های مستقل و کوچک، دشوار و پرهزینه است. اگرچه اصفهان دانشجویان و هنرمندان زیادی دارد، گاهی هماهنگ‌کردن گروه‌های حرفه‌ای در بخش‌هایی مانند نورپردازی، صدا و تدوین که هم از سطح فنی بالایی برخوردار باشند و هم درک سینمایی متناسب با فیلم‌های هنری داشته باشند، به یکی از چالش‌های فیلمسازان تبدیل می‌شود.
حقوقی، مرحله پس از تولید را نیز با چالش‌هایی در زمینه کیفیت فنی و استانداردسازی همراه دانست و توضیح می‌دهد: هزینه بالای نرم‌افزارهای تخصصی و سخت‌افزارهای مورد نیاز برای تدوین، اصلاح رنگ و طراحی صدا با استانداردهای بین‌المللی، برای یک فیلمساز جوان به‌تنهایی بسیار سنگین است. از سوی دیگر، بسیاری از خدمات پس از تولید در اصفهان بیشتر در حوزه تبلیغات تجاری فعالیت می‌کنند تا سینما؛ به همین دلیل، فیلمساز هنری ممکن است برای پیدا کردن تدوینگری با نگاه سینمایی، ناچار به همکاری با افرادی شود که رویکردشان بیشتر تجاری است.
وی با تأکید بر اینکه مرحله اکران و پخش، مهم‌ترین مانع در مسیر رسیدن آثار به مخاطب است، تصریح می‌کند: یکی از بزرگ‌ترین مشکلات، تمرکز امکانات و تصمیم‌گیری‌های سینمایی در تهران است. بخش عمده قدرت تصمیم‌گیری درباره اکران، جشنواره‌ها و ارتباط با منتقدان در پایتخت متمرکز شده و فیلمساز اصفهانی برای دیده‌شدن، در نهایت باید در بستر تهران فعالیت کند. سینماهای اصفهان نیز معمولاً برای تأمین سود خود به دنبال نمایش فیلم‌های پرفروش هستند و آثار مستقل و هنری فیلمسازان جوان، به دلیل ریسک بالاتر، سهم کمتری از فرصت‌های اکران پیدا می‌کنند. گاهی فیلمسازان جوان آثار خود را با نگاهی بسیار محلی تولید می‌کنند، اما در مرحله پخش با این چالش مواجه می‌شوند که چگونه این محلی‌گرایی را به زبانی قابل ارتباط با مخاطبان گسترده‌تر تبدیل کنند.
حقوقی، کمبود سرمایه خصوصی، تمرکز امکانات سینمایی در تهران و تفاوت نگاه میان خدمات فنی تجاری و نیازهای سینمایی را از موانع اصلی فعالیت فیلمسازان جوان برشمرد و می‌گوید: فیلمسازان برای عبور از این مشکلات معمولاً به حضور در جشنواره‌های ملی و بین‌المللی، استفاده از پلتفرم‌های آنلاین و ایجاد انجمن‌ها و کانون‌های هنری روی می‌آورند. جشنواره‌ها می‌توانند زمینه دیده‌شدن آثار و جذب سرمایه را فراهم کنند، پلتفرم‌های آنلاین محدودیت‌های اکران سنتی را کاهش می‌دهند و تشکل‌های هنری نیز با تقویت همکاری‌های گروهی، قدرت چانه‌زنی فیلمسازان را افزایش می‌دهند.
انجمن سینمای جوان، نهادی آموزشی و حمایتی است، نه سازمان پخش
وی درباره وظایف این انجمن در زمینه نمایش آثار فیلمسازان جوان اظهار می‌کند: باید توجه داشت که انجمن سینمای جوانان ایران، چه در ستاد مرکزی و چه در دفاتر استانی از جمله اصفهان، ماهیت آموزشی و حمایتی دارد و یک سازمان پخش یا مجموعه سینمایی تجاری نیست؛ بنابراین برنامه‌های دفاتر انجمن مستقیماً با فعالیت سینماهای اکران‌کننده تفاوت دارد و بیشتر بر ایجاد فرصت و تبادل تجربه متمرکز است.
مدیر انجمن سینمای جوان اصفهان با اشاره به برنامه‌های نمایش آثار در دفتر اصفهان توضیح می‌دهد: برگزاری اکران‌های تخصصی و محدود در فضاهای فرهنگی، سینماها و مراکز فرهنگی شهر و همچنین سینماتک دفتر انجمن، از جمله ظرفیت‌هایی است که برای نمایش آثار فیلمسازان جوان وجود دارد. پاتوق فیلم کوتاه اصفهان نیز پس از موفقیت یا راه‌یابی آثار به جشنواره‌های ملی و بین‌المللی، تلاش می‌کند با برگزاری برنامه‌های ویژه، زمینه نمایش آنها برای مخاطبان اصفهانی را فراهم کند.
حقوقی، برگزاری رویداد «هفته فیلم و عکس» را از دیگر برنامه‌های انجمن دانست و می‌گوید: این رویداد به‌صورت سالانه برگزار می‌شود و فرصتی برای نمایش آثار فیلم‌اولی‌ها و استعدادهای تازه فراهم می‌کند. برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی یکی دیگر از فعالیت‌های انجمن است. برگزاری دوره‌های تخصصی و کارگاه‌های آموزشی، علاوه بر ارتقای توانمندی فیلمسازان، زمینه جذب علاقه‌مندان به یادگیری سینما را نیز فراهم می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه فعالیت انجمن تنها به نمایش فیلم محدود نمی‌شود، بیان می‌کند: یکی از اهداف اصلی انجمن، ایجاد ارتباط میان فیلمساز و مخاطب است. به همین دلیل، نشست‌های پس از اکران نیز اهمیت زیادی دارند؛ در این نشست‌ها، فیلمساز در کنار مخاطبان قرار می‌گیرد و درباره چالش‌ها، نگاه هنری و فرایند ساخت اثر توضیح می‌دهد. این ارتباط کمک می‌کند مخاطب از یک تماشاگر صرف به مخاطبی آگاه‌تر تبدیل شود.
مدیر انجمن سینمای جوان اصفهان، حمایت از مرحله تولید را نیز بخشی از مسیر رسیدن آثار به نمایش دانست و توضیح می‌دهد: کمک به تکمیل فیلم‌نامه، راهنمایی برای پیدا کردن منابع تولید و ارائه مشاوره‌های تخصصی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند فیلمسازان جوان را در مسیر تولید تا نمایش همراهی کند. آشنایی با قوانین اکران و نحوه تعامل با سازمان سینمایی نیز به آنها کمک می‌کند تا پس از پایان تولید، مسیر روشن‌تری برای نمایش اثر داشته باشند.
جایزه جشنواره به معنای تضمین اکران نیست
حقوقی در پاسخ به این پرسش که چرا بسیاری از فیلم‌های کوتاه پس از حضور و کسب جایزه در جشنواره‌ها از چرخه نمایش خارج می‌شوند، اظهار می‌کند: این اتفاق را می‌توان نوعی «مرگ پس از جشنواره» دانست که از شکاف میان هنر و صنعت سینما ناشی می‌شود. وقتی فیلمی در جشنواره‌هایی مانند جشنواره فیلم فجر یا جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران جایزه می‌گیرد، در واقع تأیید هنری دریافت کرده است، اما این موفقیت لزوماً به معنای تأیید تجاری و فراهم‌شدن امکان نمایش عمومی نیست.
وی با اشاره به مشکلات اقتصادی فیلمسازان جوان می‌افزاید: بسیاری از فیلمسازان جوان هنرمند هستند، نه فعالان حوزه تجارت و بازاریابی. آنها بیشتر بر ساخت اثر تمرکز می‌کنند و ممکن است برای فروش، تبلیغات و توزیع فیلم برنامه مشخصی نداشته باشند. فیلمی که بودجه‌ای برای بازاریابی و توزیع ندارد، حتی با وجود دریافت جوایز معتبر نیز ممکن است در سینماها فرصت نمایش پیدا نکند.
وی، تمرکز سیستم توزیع و تمایل به پذیرش ریسک کمتر را از دیگر دلایل محدودیت اکران آثار مستقل دانسته و می‌گوید: سینماهای زنجیره‌ای و توزیع‌کنندگان بزرگ معمولاً به دنبال فیلم‌هایی هستند که احتمال فروش و سودآوری بیشتری داشته باشند؛ به همین دلیل، فیلم‌های کمدی یا اکشن با بازیگران شناخته‌شده در اولویت قرار می‌گیرند و آثار هنری و مستقل که از جشنواره‌ها می‌آیند، بیشتر به‌عنوان آثاری پرریسک دیده می‌شوند.
حقوقی ادامه می‌دهد: از زمان دریافت مجوز اکران از سازمان سینمایی تا عقد قرارداد با توزیع‌کننده و در نهایت رزرو سالن، مراحل مختلفی وجود دارد و اگر یکی از حلقه‌های این زنجیره، برای مثال پیدا کردن توزیع‌کننده مناسب، با مشکل مواجه شود، کل فرایند نمایش متوقف می‌شود. جایگاه تهیه‌کننده در فرایند توزیع آثار سینمایی بدین صورت است که در سینمای پیشرفته، تهیه‌کننده‌ای وجود دارد که وظیفه اصلی او مدیریت چرخه نمایش و رساندن فیلم به مخاطب است، اما در ایران و به‌ویژه در اصفهان، این نقش یا وجود ندارد یا بسیار ضعیف است.
وی به برنامه «سینما قرار» اشاره کرده و می‌گوید: البته انجمن سینمای جوانان ایران به‌عنوان مالک آثار تولیدشده در این مجموعه، در تسهیل فرایند نمایش آنها نقش دارد. این انجمن مدتی است طرح «سینما قرار» را راه‌اندازی کرده که آثار آن در جدول پخش سینماهای کشور قرار می‌گیرند و در قالب این طرح، هر هفته سه فیلم کوتاه با یک بلیت به نمایش درمی‌آیند.
مسئولیت دیده‌شدن فیلم، فقط بر عهده فیلمساز نیست
مدیر سینمای جوان اصفهان درباره اینکه چه نهادی باید سرنوشت آثار پس از پایان جشنواره‌ها را پیگیری کند، اظهار می‌کند: این موضوع مسئولیتی مشترک دارد و نمی‌توان آن را تنها بر عهده یک مجموعه یا فرد دانست. تهیه‌کننده از عوامل اصلی پیگیری نمایش آثار است. از نظر قانونی و قراردادی، مسئولیت اصلی رساندن اثر به مخاطب بر عهده تهیه‌کننده است. وظیفه تهیه‌کننده فقط تأمین هزینه تولید نیست، بلکه مدیریت چرخه پخش و بازاریابی را نیز شامل می‌شود. اگر تهیه‌کننده صرفاً تأمین‌کننده مالی باشد و مدیریت پروژه و مسیر نمایش را دنبال نکند، ممکن است فیلم در همان مرحله جشنواره باقی بماند.
حقوقی با اشاره به مسئولیت نهادهای دولتی و سینمایی بیان می‌کند: سازمان سینمایی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز وظیفه دارند فضایی برای اکران فیلم‌های مستقل و آثار برگزیده جشنواره‌ها فراهم کنند. اگر فعالیت این سازمان‌ها فقط به صدور مجوزهای اداری محدود شود و به نمایش آثار هنری توجه نکنند، بخشی از مسئولیت خود در مدیریت صنعت سینما را انجام نداده‌اند.
وی با تأکید بر نقش حمایتی انجمن‌ها و کانون‌های هنری خاطرنشان می‌کند: انجمن سینمای جوانان و کانون‌های فیلم و هنر، الزاماً وظیفه پخش مستقیم آثار را بر عهده ندارند، اما باید نقش پل ارتباطی را ایفا کنند. برگزاری نشست‌ها، ایجاد بازارهای فیلم و آشناکردن فیلمسازان با توزیع‌کنندگان می‌تواند به پرکردن خلأ موجود در این زمینه کمک کند. فیلمسازان نیز باید از همان مرحله نگارش فیلم‌نامه به چرخه پخش و نمایش اثر فکر کنند و بدانند که هنر بدون مخاطب، در انزوا باقی می‌ماند.
به گزارش ایسنا، در نهایت، آنچه از تجربه فیلمسازان اصفهانی و توضیحات مدیر انجمن سینمای جوان برمی‌آید، این است که مسیر یک فیلم کوتاه با پایان تولید یا حتی موفقیت در جشنواره به پایان نمی‌رسد. فیلم زمانی می‌تواند به یک اثر فرهنگی اثرگذار تبدیل شود که پس از عبور از مرحله تولید، راهی برای نمایش، توزیع، معرفی و ارتباط مستمر با مخاطب داشته باشد؛ مسیری که امروز همچنان یکی از حلقه‌های ضعیف زنجیره سینمای کوتاه در اصفهان است. جشنواره می‌تواند سکوی پرتاب یک فیلم باشد، اما اگر پس از آن سالن، پلتفرم یا شبکه‌ای برای رساندن اثر به مخاطب وجود نداشته باشد، جایزه و تحسین نیز ممکن است در همان قاب جشنواره باقی بماند. برای فیلمسازان جوان اصفهانی، مسئله فقط ساختن فیلم نیست؛ مسئله این است که پس از روشن‌شدن دوربین و پایان آخرین پلان، کسی و جایی وجود داشته باشد که کمک کند این فیلم به چشم مخاطبی برسد که هنوز منتظر دیدنش است.
انتهای پیام
