به گزارش ایسنا، توسعه شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان تنها به تأمین منابع مالی وابسته نیست و عواملی همچون دسترسی به دانش فنی، تجهیزات و زیرساخت‌های تولیدی، ارتباط با صنایع، یافتن شرکای تجاری و ورود به بازار نیز در مسیر رشد و تجاری‌سازی فناوری نقش تعیین‌کننده دارند. از این منظر، اثربخشی نهادهای حمایتی را نمی‌توان صرفاً با میزان تسهیلات پرداختی یا تعداد شرکت‌های برخوردار از حمایت سنجید، بلکه باید بررسی کرد که این حمایت‌ها تا چه اندازه به تکمیل زنجیره فعالیت شرکت‌ها و ایجاد ارزش اقتصادی منجر شده‌اند.
در همین راستا، رضا فرج‌تبار، فعال حوزه علم و فناوری و ارتباط صنعت و دانشگاه، در یادداشتی برای ایسنا با طرح ضرورت بازنگری در مأموریت، ساختار و شیوه فعالیت صندوق‌های فناوری و نوآوری، بر لزوم عبور از رویکرد صرفاً تسهیلات‌محور و تبدیل این صندوق‌ها به نهادهایی برای شناسایی ظرفیت‌های مکمل، ایجاد ارتباط میان بازیگران زیست‌بوم فناوری و تکمیل زنجیره ارزش تأکید کرده است.
صندوق‌های فناوری؛ فراتر از تأمین منابع مالی
یکی از موضوعاتی که به نظرم در مسیر توسعه فناوری و نوآوری کشور نیازمند توجه جدی است، بازنگری در مأموریت و شیوه فعالیت صندوق‌هایی است که با هدف حمایت از شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان شکل گرفته‌اند. امروز کمتر کسی تردید دارد که توسعه فناوری به منابع مالی نیاز دارد، اما به اعتقاد من مسئله اصلی فقط کمبود منابع نیست. باید ببینیم منابع موجود چگونه هزینه می‌شوند، چه اثری بر رشد شرکت‌ها دارند و مهم‌تر از آن، آیا ساختارهایی که با مأموریت تخصصی حمایت از فناوری ایجاد شده‌اند، توانسته‌اند متناسب با نیازهای واقعی این حوزه عمل کنند؟
من معتقدم نباید مأموریت یک صندوق تخصصی فناوری را صرفاً در پرداخت تسهیلات، صدور ضمانت‌نامه و تأمین منابع مالی خلاصه کرد. اگر قرار باشد تفاوت یک صندوق فناوری با بانک فقط در نرخ سود، نوع وثیقه یا برخی شرایط پرداخت تسهیلات باشد، باید از خودمان بپرسیم آیا چنین تفاوتی برای ایجاد و حفظ ساختارهای مستقل، هزینه‌های اداری و فرآیندهای متعدد کارشناسی کافی است؟ بخش قابل توجهی از نیازهای مالی شرکت‌ها، به‌خصوص در حوزه‌هایی که ماهیت متعارف‌تری دارند، می‌تواند از طریق بانک‌ها و ابزارهای موجود تأمین مالی پاسخ داده شود.
البته محدودیت‌های شرکت‌های فناور در استفاده از خدمات بانکی را نباید نادیده گرفت، اما سؤال اصلی این است که چرا باید بخش عمده‌ای از ظرفیت صندوق‌هایی که با هدف حمایت تخصصی از فناوری ایجاد شده‌اند، صرف فعالیت‌هایی شود که امکان انجام آنها از مسیرهای دیگر نیز وجود دارد؟
به نظرم تفاوت واقعی یک صندوق فناوری با بانک باید در نوع نگاه، شناخت و نقشی باشد که در مسیر رشد شرکت‌ها ایفا می‌کند؛ نقشی فراتر از تأمین پول و ارائه خدمات اعتباری.
در کنار این موضوع، یک مسئله مهم دیگر نیز وجود دارد. طی سال‌های گذشته صندوق‌ها و مجموعه‌های مختلفی با مأموریت حمایت مالی و توسعه فناوری در کشور شکل گرفته‌اند. اکنون باید بررسی کنیم که آیا تعداد این مجموعه‌ها متناسب با نیاز واقعی اکوسیستم فناوری و نوآوری است؟ آیا مأموریت‌ها و خدمات آنها به اندازه کافی از یکدیگر تفکیک شده یا در برخی حوزه‌ها با هم هم‌پوشانی دارند؟ آیا منابع، امکانات و نیروی کارشناسی آنها به شکل مؤثری مورد استفاده قرار می‌گیرد؟
به نظرم پس از سال‌ها فعالیت، زمان آن رسیده که به‌جای فکر کردن به ایجاد ساختارهای جدید، یک‌بار مجموعه صندوق‌های موجود را از نظر مأموریت، عملکرد، منابع، هزینه‌های اداره و میزان اثربخشی مورد بررسی قرار دهیم. شاید در بعضی حوزه‌ها به جای چند مجموعه با فعالیت‌های مشابه، یک ساختار متمرکزتر، توانمندتر و چابک‌تر بتواند خدمات بهتری ارائه دهد.
شرکت‌های فناور به چیزی فراتر از پول نیاز دارند
اما برای اینکه بدانیم صندوق فناوری و نوآوری در آینده باید چه نقشی داشته باشد، لازم است ابتدا ماهیت شرکت‌های فناور و مسیری را که برای تبدیل یک ایده به محصول و بازار طی می‌کنند، بهتر بشناسیم.
شرکت‌های فناور با یک بنگاه اقتصادی معمولی تفاوت دارند. ممکن است شرکتی دانش فنی و توان طراحی یک محصول را داشته باشد، اما برای ساخت نمونه صنعتی به تجهیزات و امکانات تولیدی مجموعه دیگری نیازمند باشد. شرکتی دیگر ممکن است توان تولید یک قطعه یا فناوری خاص را داشته باشد، اما به دانش فنی، آزمایشگاه تخصصی، استانداردهای لازم یا دسترسی به بازار نیاز داشته باشد. گاهی نیز یک شرکت محصول مناسبی تولید کرده، اما توان ورود به صنعت، بازاریابی، تأمین سرمایه در گردش یا عقد قراردادهای بزرگ را ندارد.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی لزوماً کمبود پول نیست؛ گاهی حلقه‌ای از زنجیره توسعه و تجاری‌سازی شرکت مفقود است. ممکن است همه ظرفیت‌های مورد نیاز برای تکمیل یک محصول در کشور وجود داشته باشد، اما این ظرفیت‌ها یکدیگر را نشناسند و ارتباطی میان آنها برقرار نشده باشد. در این وضعیت، پرداخت تسهیلات به یکی از شرکت‌ها الزاماً مشکل را حل نمی‌کند؛ چراکه مسئله، نبود ارتباط میان اجزای یک زنجیره است. اینجا است که به نظرم باید در نگاه به صندوق‌های فناوری و نوآوری تغییر جدی ایجاد شود.
صندوق باید از یک نهاد صرفاً تأمین‌کننده منابع مالی به یک نهاد تخصصی برای شناسایی، تکمیل و تقویت زنجیره فعالیت شرکت‌های فناور تبدیل شود. یعنی بتواند تشخیص دهد هر شرکت در چه نقطه‌ای از مسیر توسعه قرار دارد، چه ظرفیت‌هایی در اختیار دارد، برای پیشرفت به چه حلقه‌هایی نیازمند است و کدام مجموعه‌ها می‌توانند این کمبودها را جبران کنند.
این نقش با یک بانک اطلاعاتی از شرکت‌ها یا برگزاری نشست‌های معرفی توانمندی‌ها تفاوت دارد. منظور، شناخت واقعی ظرفیت‌ها و توانایی ایجاد ارتباط هدفمند میان آنها است؛ ارتباطی که به همکاری، تقسیم کار، تولید محصول، ورود به بازار و در نهایت خلق ارزش اقتصادی منجر شود.
به اعتقاد من، یکی از سرمایه‌های ارزشمند صندوق‌های فناوری و نوآوری که کمتر به آن توجه شده، شناختی است که طی سال‌ها فعالیت از شرکت‌ها، محصولات، طرح‌ها و فناوری‌های مختلف به دست آورده‌اند. این مجموعه‌ها با تعداد زیادی از شرکت‌ها مواجه بوده‌اند، طرح‌های مختلفی را بررسی کرده‌اند، تجربه‌های موفق و ناموفق داشته‌اند و تا حدودی از توانمندی‌ها، مشکلات و نیازهای فعالان این حوزه شناخت پیدا کرده‌اند. این شناخت نباید صرفاً برای بررسی پرونده‌های تسهیلاتی استفاده شود؛ بلکه باید به یک ظرفیت راهبردی برای توسعه همکاری‌های فناورانه تبدیل شود.
برای مثال، وقتی یک صندوق با چند صد شرکت در حوزه‌های مختلف ارتباط دارد، باید بتواند از این شناخت استفاده کند و به جای آنکه هر شرکت را به‌صورت جداگانه ببیند، ارتباط میان توانمندی‌های آنها را نیز شناسایی کند. ممکن است دو یا سه شرکت در کنار یکدیگر توان اجرای پروژه‌ای را داشته باشند که هیچ‌کدام به‌تنهایی قادر به انجام آن نیستند. ممکن است یک شرکت دانش فنی داشته باشد، دیگری امکانات تولیدی و مجموعه‌ای دیگر دسترسی به بازار یا تجربه حضور در یک صنعت خاص. صندوق می‌تواند این ظرفیت‌ها را کنار هم قرار دهد و برای شکل‌گیری یک همکاری واقعی نقش‌آفرینی کند.
در واقع، باید به جای نگاه جزیره‌ای به شرکت‌ها، آنها را اجزای یک شبکه به‌هم‌پیوسته از توانمندی‌ها دید. شبکه‌ای که در آن هر شرکت می‌تواند در یک پروژه نقش تولیدکننده، تأمین‌کننده فناوری، شریک توسعه، سازنده تجهیزات یا عرضه‌کننده محصول را بر عهده بگیرد.
این همان موضوعی است که به نظرم در ساختار فعلی حمایت از فناوری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ما معمولاً درباره حمایت از شرکت‌ها صحبت می‌کنیم، اما کمتر به این سؤال می‌پردازیم که چگونه می‌توان شرکت‌ها را به یکدیگر متصل کرد تا توان جمعی آنها از مجموع توان انفرادی‌شان بیشتر شود.
به همین دلیل معتقدم صندوق فناوری و نوآوری باید در تکمیل زنجیره فعالیت شرکت‌ها نقش فعال داشته باشد؛ از شناخت نیاز و ظرفیت گرفته تا شناسایی شریک مناسب، ایجاد ارتباط با دانشگاه و صنعت، کمک به تکمیل فناوری، تسهیل تولید صنعتی و فراهم کردن مسیر ورود به بازار. البته قرار نیست صندوق خودش جای شرکت‌ها، دانشگاه‌ها یا صنایع بنشیند، بلکه باید بتواند میان این بازیگران ارتباط برقرار کند، موانع همکاری را کاهش دهد و در جاهایی که حلقه‌ای از زنجیره ناقص است، برای تکمیل آن راه‌حل پیدا کند.
برای مثال، در صنایعی مانند پتروشیمی، دارو، فولاد و معدن، بسیاری از نیازهای فناورانه به‌گونه‌ای هستند که پاسخ به آنها از توان یک شرکت به‌تنهایی خارج است. حل یک مسئله صنعتی ممکن است به دانش فنی یک شرکت، ظرفیت پژوهشی یک دانشگاه، تجهیزات یک تولیدکننده، تجربه اجرایی یک مجموعه صنعتی و منابع مالی یک سرمایه‌گذار نیاز داشته باشد. اگر صندوق بتواند این اجزا را شناسایی کند، آنها را در یک مسیر مشترک قرار دهد و شکل‌گیری همکاری را تا رسیدن به نتیجه دنبال کند، عملاً به تکمیل یک زنجیره ارزش کمک کرده است.
این نگاه می‌تواند حتی فراتر از ارتباط میان شرکت‌های دانش‌بنیان باشد. دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، پارک‌های علم و فناوری، شرکت‌های صنعتی، سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان تجهیزات و حتی مجموعه‌های خدماتی و مشاوره‌ای می‌توانند بخشی از این شبکه باشند. صندوق باید بتواند متناسب با هر مسئله، ترکیب مناسبی از این ظرفیت‌ها را شناسایی و به یکدیگر متصل کند.
نکته مهم این است که شبکه‌سازی نباید در حد معرفی و برقراری ارتباط باقی بماند. ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که به قرارداد مشترک، تقسیم کار مشخص، توسعه محصول، انتقال دانش فنی، سرمایه‌گذاری مشترک یا ورود به یک بازار جدید منجر شود. به بیان دیگر، صندوق باید بتواند ارتباط را به فرصت و فرصت را به همکاری اقتصادی تبدیل کند.
در این مدل، حتی می‌توان برای صندوق‌ها نقش جدیدی در شکل‌دهی به کنسرسیوم‌های فناورانه تعریف کرد؛ به‌گونه‌ای که شرکت‌های کوچک و متوسط بتوانند با حفظ استقلال خود، در پروژه‌های بزرگ صنعتی مشارکت کنند. بسیاری از شرکت‌ها به‌تنهایی توان ورود به پروژه‌های بزرگ را ندارند، اما در کنار چند مجموعه مکمل می‌توانند توان رقابتی قابل توجهی پیدا کنند. صندوق می‌تواند در شناسایی اعضای مناسب، تنظیم چارچوب همکاری، تقسیم مسئولیت‌ها، تأمین مالی مشترک و پیگیری اجرای پروژه نقش تسهیلگر داشته باشد.
این موضوع به‌ویژه برای حل مسائل صنایع بزرگ کشور اهمیت دارد. به جای آنکه هر صنعت برای حل هر مسئله، جداگانه به دنبال یک شرکت بگردد، می‌توان شبکه‌ای از ظرفیت‌های فناورانه ایجاد کرد که بر اساس نیازهای واقعی صنایع شکل گرفته باشد. در این صورت، هم شرکت‌ها فرصت بیشتری برای فعالیت پیدا می‌کنند و هم صنعت به جای مواجهه با مجموعه‌ای پراکنده از پیشنهادها، به راه‌حل‌های کامل‌تر و قابل اجرا دسترسی خواهد داشت.
تجربه‌های جهانی در حمایت فراتر از تأمین مالی
نگاهی به تجربه برخی کشورها نیز نشان می‌دهد که نهادهای تخصصی این حوزه، حمایت از فناوری را به پرداخت منابع مالی محدود نکرده‌اند. برای نمونه، مجموعه Bpifrance در فرانسه در کنار تأمین مالی و سرمایه‌گذاری، خدمات مشاوره‌ای و توانمندسازی کسب‌وکار را نیز دنبال می‌کند. در آمریکا هم برنامه‌هایی مانند SBIR حمایت مالی را به مراحل توسعه فناوری و تجاری‌سازی پیوند داده‌اند. آنچه از این تجربه‌ها می‌توان آموخت، این است که تأمین مالی زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که در کنار شناخت فناوری، نیاز بازار و مسیر واقعی رشد شرکت قرار بگیرد.
در کشور ما نیز با شکل‌گیری صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته وزارت صمت و سایر مجموعه‌های فعال در این حوزه، ظرفیت‌های قابل توجهی برای حمایت از شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان ایجاد شده است. اما پس از گذشت بیش از یک دهه از فعالیت برخی از این مجموعه‌ها، به نظرم زمان آن رسیده که عملکرد و ساختار آنها را با چند سؤال اساسی ارزیابی کنیم: آیا توانسته‌اند متناسب با تحولات اکوسیستم فناوری حرکت کنند؟ آیا تمام ظرفیت دانشی، کارشناسی و ارتباطی آنها به کار گرفته شده است؟ آیا فعالیتشان به رشد واقعی شرکت‌ها و تکمیل زنجیره ارزش فناوری منجر شده یا بخش عمده توان آنها همچنان درگیر فرآیندهای تسهیلاتی و اعتباری است؟ مهم‌تر از آن، آیا تعدد مجموعه‌ها و بعضاً موازی‌کاری احتمالی، به افزایش اثربخشی منجر شده یا خود به عاملی برای پیچیده‌تر شدن مسیر حمایت از شرکت‌ها تبدیل شده است؟
به نظر می‌رسد باید در این مرحله، موضوع تمرکز و ساماندهی صندوق‌ها نیز به‌طور جدی روی میز قرار بگیرد. منظورم این نیست که همه صندوق‌ها الزاماً باید در یک مجموعه ادغام شوند؛ بلکه ابتدا باید مأموریت و عملکرد آنها دقیق بررسی شود و مشخص شود کدام فعالیت‌ها مشابه، کدام خدمات مکمل و کدام ظرفیت‌ها قابل تجمیع هستند. در مواردی که هم‌پوشانی وجود دارد، می‌توان به تقسیم کار روشن، تجمیع خدمات یا حتی ادغام ساختاری فکر کرد. هدف باید این باشد که به جای چند مجموعه با مأموریت‌های نزدیک، ساختاری منسجم‌تر و قدرتمندتر داشته باشیم که بتواند منابع مالی، تجربه کارشناسی و ظرفیت ارتباطی را در مسیر مشخصی به کار بگیرد.
در کنار این بازنگری ساختاری، بخشی از خدمات مالی صندوق‌ها نیز می‌تواند با استفاده از ظرفیت بانک‌های منتخب و در قالب همکاری‌های مشترک انجام شود. بانک‌ها در حوزه تأمین مالی متعارف تجربه و زیرساخت دارند و می‌توانند بخشی از نیازهای اعتباری شرکت‌ها را پوشش دهند. در مقابل، صندوق‌ها باید بر حوزه‌هایی متمرکز شوند که به شناخت تخصصی از فناوری، ارزیابی ریسک نوآوری، توسعه محصول، شناخت ظرفیت‌های مکمل و ایجاد ارتباط میان شرکت‌ها و بازار نیاز دارد.
البته این به معنای کنار گذاشتن نقش مالی صندوق‌ها نیست. اتفاقاً صندوق باید در جایی حضور مؤثر داشته باشد که بانک‌ها به دلیل ریسک بالای فناوری، نبود سابقه اعتباری یا شکل نگرفتن بازار امکان ورود ندارند. سرمایه‌گذاری خطرپذیر، مشارکت در توسعه محصول، تأمین مالی مرحله‌ای، سرمایه‌گذاری مشترک و حمایت از پروژه‌های بین‌شرکتی از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند نقش صندوق را متمایز کنند.
نکته اساسی در این زمینه آن است که اگر شرکت برای دریافت تسهیلات یا برخی خدمات اعتباری می‌تواند از ظرفیت بانک‌ها استفاده کند، چرا صندوق باید تمام توان خود را صرف تکرار همان خدمات کند؟ آنچه به آسانی از طریق بانک قابل جایگزینی نیست، شناخت تخصصی از فناوری‌ها و شرکت‌ها، آگاهی از نیازهای صنعت، شناخت ظرفیت‌های مکمل و توانایی ایجاد شبکه همکاری میان آنها است. این مزیت باید به نقطه قوت اصلی صندوق تبدیل شود.
مساله دیگر، سرعت عمل و سهولت دسترسی شرکت‌ها به خدمات است. در شرایط اقتصادی امروز، زمان برای یک شرکت فناور اهمیت زیادی دارد. شرکتی که برای تکمیل محصول، خرید مواد اولیه یا اجرای یک قرارداد صنعتی به منابع مالی نیاز دارد، نمی‌تواند ماه‌ها درگیر فرآیندهای متعدد کارشناسی و رفت‌وآمد میان صندوق و بانک باشد. در این فاصله ممکن است قیمت مواد اولیه تغییر کند، فرصت بازار از دست برود یا حتی قرارداد اقتصادی شرکت توجیه خود را از دست بدهد. بنابراین صندوق‌ها باید به سمت ارائه خدمات یکپارچه و چابک حرکت کنند؛ به‌گونه‌ای که شرکت برای دریافت خدمات مالی، مشاوره‌ای و ارتباطی با چندین مسیر جداگانه مواجه نباشد و برای پاسخگویی نیز زمان مشخص و قابل پیگیری وجود داشته باشد.
برای شروع این تغییرات نیازی به ایجاد نهادهای جدید و اضافه کردن ساختارهای اداری نیست. اتفاقاً باید از همین مجموعه‌های موجود و تجربه‌ای که طی سال‌ها به دست آورده‌اند، استفاده کرد. می‌توان با ارزیابی عملکرد صندوق‌ها، شناسایی هم‌پوشانی‌ها و تعیین مأموریت‌های مشخص، ابتدا نقشه راه ساماندهی آنها را تدوین کرد. در ادامه نیز با همکاری چند بانک منتخب و اجرای یک الگوی آزمایشی در چند صنعت، می‌توان شیوه جدیدی از حمایت را به اجرا گذاشت.
در این الگو، صندوق ابتدا نیازهای واقعی صنعت و ظرفیت‌های موجود را شناسایی می‌کند، سپس شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های مکمل را برای شکل‌گیری یک زنجیره همکاری کنار هم قرار می‌دهد. در ادامه، بر اساس نیاز پروژه، از ظرفیت بانک‌ها برای تأمین مالی متعارف و از ابزارهای تخصصی صندوق برای پوشش ریسک فناوری، توسعه محصول و سرمایه‌گذاری مشترک استفاده می‌شود. به این ترتیب، حمایت مالی در خدمت تکمیل یک زنجیره قرار می‌گیرد، نه اینکه خود به هدف نهایی تبدیل شود.
طبیعتاً با چنین تغییری، شیوه ارزیابی عملکرد صندوق‌ها نیز باید عوض شود. دیگر نمی‌توان موفقیت یک صندوق را فقط با میزان تسهیلات پرداخت‌شده یا تعداد شرکت‌های دریافت‌کننده حمایت سنجید. باید دید چند زنجیره همکاری میان شرکت‌ها شکل گرفته، چه تعداد از ظرفیت‌های پراکنده به یکدیگر متصل شده‌اند، چند پروژه مشترک به نتیجه رسیده، چه محصولاتی به مرحله تولید صنعتی و ورود به بازار رسیده‌اند، چه میزان سرمایه بخش خصوصی جذب شده و چه تعداد از مسائل واقعی صنایع با کمک این مجموعه‌ها حل شده است. همچنین باید مشخص شود ساماندهی ساختارها تا چه اندازه توانسته هزینه‌های موازی، زمان ارائه خدمات و فرآیندهای غیرضروری را کاهش دهد.
در نهایت، مساله‌ای که می‌خواهم بر آن تأکید کنم، این است که امروز بیش از آنکه به افزایش تعداد نهادهای مالی و ایجاد ساختارهای جدید نیاز داشته باشیم، به بازنگری در نقش، مأموریت و حتی ساختار مجموعه‌های موجود نیازمندیم. صندوق‌های فناوری طی سال‌ها فعالیت، تجربه و شناخت ارزشمندی از شرکت‌ها، فناوری‌ها و نیازهای کشور به دست آورده‌اند. این سرمایه دانشی و ارتباطی نباید در میان فرآیندهای اداری و فعالیت‌های صرفاً تسهیلاتی کم‌رنگ شود.
به اعتقاد من، صندوق فناوری باید از یک مجموعه عمدتاً تأمین‌کننده منابع مالی به یک نهاد تخصصی برای توسعه و تکمیل زنجیره ارزش فناوری تبدیل شود؛ نهادی که بتواند ظرفیت‌ها را بشناسد، حلقه‌های مفقوده را شناسایی کند، شرکت‌ها و مجموعه‌های مکمل را به یکدیگر متصل سازد، زمینه همکاری‌های مشترک را فراهم کند و در کنار آن، از ابزارهای مالی متناسب با هر مرحله از توسعه فناوری استفاده کند.
اگر قرار است در اقتصاد دانش‌بنیان کشور اتفاق متفاوتی رخ دهد، باید از نگاه صرفاً حمایتی و تسهیلات‌محور فاصله بگیریم. شرکت‌ها فقط به پول نیاز ندارند؛ به بازار، شریک، دانش مکمل، تجهیزات، تجربه، ارتباطات صنعتی و فرصت حضور در پروژه‌های بزرگ نیز نیازمندند. گاهی ارزشمندترین حمایتی که می‌توان از یک شرکت انجام داد، معرفی آن به مجموعه‌ای است که می‌تواند حلقه مفقوده فعالیتش باشد و زمینه‌ای فراهم شود تا توانمندی آن در یک همکاری واقعی به کار گرفته شود.
به نظرم ارزش واقعی یک صندوق فناوری و نوآوری فقط به میزان منابعی نیست که پرداخت می‌کند؛ به اندازه زنجیره‌هایی است که در تکمیل آنها نقش دارد، همکاری‌هایی که شکل می‌دهد و فرصت‌های اقتصادی پایداری که از کنار هم قرار گرفتن ظرفیت‌های پراکنده ایجاد می‌کند.
امروز زمان آن رسیده که به جای افزودن بر تعداد ساختارها، صندوق‌های موجود را بازتعریف کنیم؛ به‌گونه‌ای که نه صرفاً تأمین‌کننده مالی شرکت‌ها، بلکه یکی از بازیگران اصلی اتصال اجزای اکوسیستم، تکمیل زنجیره ارزش و تبدیل ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور به ثروت و ارزش اقتصادی باشند.
انتهای پیام
