دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | ۱۴:۰۷
رابطه پیچیده‌ نرخ ارز و تورم در اقتصاد دلاریزه ایران

رابطه پیچیده‌ نرخ ارز و تورم در اقتصاد دلاریزه ایران

یک اقتصاددان با تأکید بر اینکه کنترل نقدینگی به‌تنهایی به مهار تورم منجر نمی‌شود، گفت: اقتصاد ایران دلاریزه شده و با تغییرات نرخ دلار، قیمت‌ها افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، دلار بیشتر تحت تأثیر عوامل سیاسی تغییر می‌کند؛ بنابراین، رابطه پیچیده‌ای میان نرخ ارز و تورم شکل گرفته است. لذا نمی‌توان تورم را صرفا پدیده‌ای پولی دانست، بلکه باید هم‌زمان عوامل عرضه و تقاضا را نیز بررسی کرد.

مهدی بهکیش - استاد سابق دانشگاه علامه طباطبایی - در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: در شرایط فعلی اقتصاد ایران، تورم بیش از گذشته تحت تاثیر عوامل سمت عرضه و تحولات سیاسی قرار گرفته و کاهش رشد نقدینگی به‌تنهایی نمی‌تواند به مهار تورم و بازگشت رشد اقتصادی منجر شود.

وی با اشاره به رابطه نقدینگی و تورم اظهار کرد: تورم بلافاصله به تغییرات نقدینگی واکنش نشان نمی‌دهد و با یک تأخیر نسبت به آن تغییر می‌کند. این تاخیر به شرایط سیاسی و شوک‌های دیگری بستگی دارد که در اقتصاد اتفاق می‌افتد. همچنین در شرایط موجود سیاسی، انتظارات نقش مهمی در متغیرهای کلان از جمله تورم و نرخ ارز دارد؛ بنابراین سیاست‌مداران باید شرایط را طوری مدیریت کنند که جامعه باور کند که علاوه بر پایان جنگ، ثبات در پیش است. آنگاه انتظارات تورمی کاهش می‌یابد و در آن شرایط، سیاست‌های دولت چون کاهش نقدینگی بر تورم تاثیر مورد انتظار را خواهد داشت.

تورم صرفا پدیده پولی نیست

بهکیش با بیان اینکه سرعت گردش پول نیز یکی از عوامل مؤثر در رابطه نقدینگی و تورم است، افزود: اقتصاد ایران متأسفانه دلاریزه شده و با تغییرات نرخ دلار، قیمت کالاها افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، دلار نیز بیشتر تحت تأثیر عوامل سیاسی تغییر می‌کند؛ بنابراین، رابطه پیچیده‌ای میان نرخ ارز و تورم شکل گرفته است. اگر در شرایط فعلی نقدینگی را کاهش دهیم، ممکن است اثر چندانی بر تورم نداشته باشد؛ زیرا طرف عرضه یعنی عرضه کالا و خدمات، به‌شدت تحت تاثیر تغییرات نرخ دلار قرار گرفته است. بنابراین نمی‌توان تورم را صرفا پدیده‌ای پولی دانست، بلکه باید هم‌زمان عوامل سمت عرضه و سمت تقاضا را نیز بررسی کرد.

کاهش نقدینگی لزوما به کاهش تورم منجر نمی‌شود

بهکیش با اشاره به چشم‌انداز تورم در هفته‌های آینده گفت: اگر ریسک‌های سیاسی کاهش پیدا نکند، تورم رو به کاهش نخواهد بود و احتمالاً افزایش پیدا می‌کند. حتی ممکن است رشد نقدینگی کنترل شود، اما تورم همچنان افزایش پیدا کند؛ زیرا تغییرات نرخ دلار بر قیمت کالاها اثر می‌گذارد.

وی با بیان اینکه قیمت کالاهای داخلی در گذشته به اندازه امروز تحت تاثیر نرخ ارز نبود، توضیح داد: پیش از این، بیشتر کالاهای میانی وارداتی تحت تاثیر نرخ ارز قرار می‌گرفتند، اما اکنون به دلیل ریسک‌های سیاسی، قیمت کالاها بسیار بیشتر از گذشته از تغییرات دلار تاثیر می‌پذیرد.

نااطمینانی مانع رشد سرمایه‌گذاری و تولید است

دبیرکل سابق اتاق بین‌المللی ایران درباره رابطه نقدینگی و رشد اقتصادی نیز اظهار کرد: در یک اقتصاد سالم و عادی، کاهش یا افزایش نقدینگی بر رکود و رشد اقتصادی اثر می‌گذارد، اما در اقتصاد ایران در حال حاضر شوک‌های سیاسی نقش پررنگ‌تری در وضعیت رشد اقتصادی دارند.

بهکیش با طرح این پرسش که چرا با وجود رشد قابل توجه نقدینگی در سال‌های گذشته، اقتصاد ایران رشد نکرده است، گفت: عوامل دیگری مانند تحریم‌ها، جنگ و وضعیت روابط بین‌الملل به‌شدت بر تولید کالا اثر می‌گذارند. اگر شاخص شامخ را بررسی کنیم، می‌بینیم که انتظار رشد وجود ندارد و این شاخص از جنبه‌های مختلف وضعیت منفی را نشان می‌دهد. کاهش نقدینگی اقدام خوبی است، اما تنها یکی از عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی محسوب می‌شود و برای بازگشت رشد اقتصادی کافی نیست.

این اقتصاددان با بیان اینکه نخستین اقدام برای بازگشت رشد اقتصادی، توقف جنگ، رفع تحریم‌ها و عادی شدن روابط بین‌الملل است، افزود: تا زمانی که روابط بین‌الملل عادی نشود، سرمایه‌گذاری رشد نمی‌کند و وقتی سرمایه‌گذاری رشد نکند، تولید نیز افزایش نخواهد یافت.

ریسک بالا مانع تبدیل دارایی به سرمایه تولیدی شده است

بهکیش با اشاره به نااطمینانی موجود در فضای اقتصادی کشور اظهار کرد: حتی سرمایه‌گذاران داخلی نیز در شرایط فعلی تمایلی به سرمایه‌گذاری ندارند. وقتی فردی پول ریالی در بانک دارد، به دلیل ریسک بالا حاضر نیست آن را به سرمایه‌گذاری در تولید اختصاص دهد.

وی ادامه داد: تولیدکننده برای تأمین مواد اولیه باید سفارش بدهد و ممکن است مواد اولیه شش تا ۹ ماه بعد به دستش برسد. در این فاصله، سرمایه او قفل می‌شود و مشخص نیست مسیرهای واردات تا چه اندازه قابل اطمینان باشند. ممکن است کالا در ترکیه، سرخس، ترکمنستان یا پاکستان متوقف شود.

محدودیت مسیرهای تجاری، عرضه کالا را کاهش داده است

این اقتصاددان با اشاره به محدودیت مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل کالا گفت: مسیرهای جایگزینی که دولت با استفاده از قطار و کامیون و حمل‌ونقل زمینی معرفی کرده نیز همچنان برای تولیدکنندگان ریسک بالایی دارند. مجموع مبادلات کالایی از مرزهای زمینی و دریای خزر حدود ۲۵ میلیون تن در سال و این رقم در جنوب کشور حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلیون تن بود. بنابراین، بخش عمده مبادلات صادراتی و وارداتی کشور از مسیرهای جنوبی انجام می‌شد که با بسته شدن مسیرهای جنوبی، تنها حدود ۲۰ درصد ظرفیت مبادلاتی کشور باقی مانده که همان ظرفیت نیز پیش از این اشباع بوده است. در نتیجه، تلاش برای انتقال بار بیشتر از مسیرهای زمینی به تشکیل صف‌های طولانی کامیون‌ها منجر شد.

این اقتصاددان با اشاره به محدودیت‌های ایجادشده در مرزهای زمینی گفت: از سوی دیگر، آمریکا به کشورهای همسایه فشار آورده که مرزهای خود را محدود کنند. برخی کشورها نیز با وضع تعرفه یا مقررات جدید، عملاً عبور کامیون‌ها را محدود کرده‌اند؛ به‌طوری که در برخی مسیرها محدودیت‌هایی مانند عبور تنها چهار کامیون در هر ۲۴ ساعت اعمال شده است. در چنین شرایطی، ظرفیت حدود ۲۰ میلیون تنی مسیرهای جایگزین نیز به حدود پنج میلیون تن کاهش پیدا کرده است.

وی با بیان اینکه کاهش دسترسی به مواد اولیه و قطعات، عرضه کالا را محدود می‌کند، اظهار کرد: اگر یک واحد تولیدی قطعه‌ای نداشته باشد یا تولیدکننده دارو نتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را تأمین کند و مسیر هوایی نیز بسته باشد، عرضه کاهش پیدا می‌کند و قیمت‌ها به‌شدت افزایش می‌یابد.

بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران به توافق پایدار نیاز دارد

بهکیش درباره مدت‌زمان مورد نیاز برای بازگشت شرایط اقتصادی به وضعیت عادی پس از کاهش تنش‌های سیاسی گفت: حتی اگر روابط بین‌الملل عادی شود، بازگشت اعتماد زمان‌بر خواهد بود. به نظر من، حداقل یک تا دو سال طول می‌کشد تا اعتماد به‌تدریج بازگردد؛ البته این موضوع به عملکرد دولت بستگی دارد. مردم و سرمایه‌گذاران باید احساس کنند شرایط ایجادشده موقتی نیست و دوباره به وضعیت قبلی بازنمی‌گردد. اگر صرفاً یک تفاهم موقت شکل بگیرد و مردم تصور کنند ممکن است شش ماه دیگر شرایط دوباره تغییر کند، اقتصاد به وضعیت عادی بازنخواهد گشت.

توافق پایدار لزوما کاهش شدید قیمت دلار و کالاها را به دنبال ندارد

این اقتصاددان درباره احتمال کاهش قیمت دلار و طلا در صورت دستیابی به توافق پایدار گفت: حتی اگر توافق پایداری شکل بگیرد، به نظر من دلار حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیشتر کاهش پیدا نمی‌کند.  با افزایش نرخ ارز، قیمت کالاها، هزینه واردات و صادرات و هزینه‌های داخلی نیز افزایش پیدا کرده و نمی‌توان انتظار داشت با کاهش نرخ دلار، قیمت تمام کالاها به همان نسبت پایین بیاید. اگر یک شوک وارد شود و قیمت دلار به‌یکباره ۴۰ درصد کاهش پیدا کند، به نظر من این کاهش پایدار نخواهد بود و ممکن است طی یک هفته دوباره به سطح قبلی برگردد.

وی با تأکید بر چسبندگی قیمت کالاها اظهار کرد: قیمت کالاها معمولاً پس از افزایش، پایین نمی‌آید. بنابراین، مهم این است که دوباره با سرعت افزایش پیدا نکند. حتی اگر تورم صفر شود، معنایش این نیست که قیمت کالاها کاهش یافته، بلکه به این معناست که دیگر افزایش پیدا نمی‌کنند.

اولویت اقتصاد باید در سیاست‌گذاری کشور افزایش یابد

بهکیش با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در اداره کشور گفت: به نظر من، مشکل اساسی این بوده که اقتصاد در اولویت اداره کشور قرار نداشته و در مراحل سوم یا چهارم است. باید اقتصاد دوباره در اولویت نخست قرار گیرد و برای آن، اهداف دیگر تا حدودی تعدیل شوند.

انتهای پیام

# اقتصادی

آخرین اخبار اقتصادی