سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | ۱۴:۴۳
منبع: نمایندگی اصفهان
«جُنگ اصفهان»؛ بازخوانی یک میراث ادبی (۱)

«جُنگ اصفهان»؛ بازخوانی یک میراث ادبی (۱)

اصفهان (ایسنا) - هفته اصفهان، فرصتی برای بازخوانی داشته‌های فرهنگی و ادبی این شهر و مرور جریان‌هایی است که در شکل‌گیری هویت فرهنگی اصفهان و ادبیات معاصر ایران نقشی ماندگار داشته‌اند. در میان این جریان‌ها، «جُنگ اصفهان» به‌عنوان یکی از حلقه‌های مهم و تأثیرگذار ادبی در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی، جایگاهی ویژه دارد؛ جریانی که در تحول ادبیات داستانی، شعر، نقد و ترجمه ایران سهمی چشمگیر ایفا کرد.

به همین مناسبت، ایسنا هم‌زمان با هفته اصفهان، به بازخوانی این جریان ادبی می‌پردازد. در این مجموعه، هر روز بخشی از خوان سوم کتاب «بر خوانِ داستان؛ مصاحبه و نقد نویسندگان معاصر» نوشته مهدی وحید دستجردی منتشر می‌شود؛ روایتی پژوهشی از شکل‌گیری، فعالیت‌ها، چهره‌ها و دستاوردهای حلقه جُنگ اصفهان که فرصتی برای آشنایی دوباره با این میراث ارزشمند ادبی و بازشناسی سهم اصفهان در تاریخ ادبیات معاصر ایران فراهم می‌کند.

تا همیشه جُنگ (روایتی بر دورۀ طلایی جُنگ اصفهان)

انگار هنوز جُنگ اصفهان هزار قصۀ ناشنیده و هزار داستان نانوشته دارد و هرچه بیشتر هم کنکاش کنی به نکات تازه‌تری دست می‌یابی. با وجوداینکه نزدیک به ۴۰ سال از تعطیلی جُنگ، این مهم‌ترین و تاثیرگذارترین مجلۀ ادبی اصفهان می‌گذرد و در طول این سالیان بارها مورد بررسی قرار گرفته و با اعضایش مصاحبه کرده‌اند، باز هم جای کار دارد. باز هم این قابلیت را دارد تا در موردش تحقیق و مطالعه شود و تبدیل به قسمتی از تاریخ ادبیات شفاهی این شهر گردد. قصه‌ای که از انجمن ادبی صائب آغاز شد و گویی هنوز می‌توان ‌در کنار آرامگاه صائب، ردپای جوانانی را یافت که بی‌ادعا و تنها برای پرداختن به ادبیاتی که دغدغۀ شخصی‌شان بود، گرد هم جمع می‌شدند.

به نظر می‌رسد تمامی اتفاقات مثبتی که در حوزۀ ادبیات این مُلک رخ داده در پس تنگناها بوده است؛ در پس بگیروببندهاست که اعضای آن جمعِ بر سر مزار صائب، مجبور می‌شوند تا به خانه‌ها پناه ببرند و فعالیت خود را ادامه دهند. این‌گونه است که جلسات هر بار زیر سقف خانۀ یکی از اعضا ادامه پیدا می‌کند تا بالاخره در تابستان ۱۳۴۴ اولین دفتر جُنگ به نتیجه می‌رسد و منتشر می‌شود. قرار بر این بوده که در هر فصل دفتری از جُنگ چاپ شود، اما به دلیل مشکلاتی این امر میسر نمی‌شود و در بهترین حالت دو دفتر در هر یک از سال‌های ۴۴، ۴۶ و ۴۷ منتشر شده است. در طول ۸ سالی که جُنگ بدون وقفه به کار خود ادامه داده، ۱۰ دفتر منتشر می‌شود و انتشار دفتر یازدهم نیز به ۸ سال بعد در تابستان ۱۳۶۰ موکول می‌شود.

جُنگ همانند بیشتر مجلات آن زمان در قطع رقعی چاپ شده و غیر از دفتر آخر که کاغذش کاهی است، تمامی شماره‌ها با کاغذ سفید منتشر شده است. طرح جلد دفترها اکثرا ساده بوده و از مواردی که نام طراح ذکر شده می‌توان به علی گلستانه در دفتر دوم و امیرحسین افراسیابی در دفتر سوم اشاره کرد. در دفتر آخر نیز برای اولین‌بار عکس زاینده‌رود از رضا نوربختیار روی جلد می‌رود. از دیگر ویژگی‌های بصری جُنگ می‌توان به چاپ عکس‌هایی گلاسه از نویسندگان و شاعران خارجی مانند کلود روا و راینر ماریا ریکله اشاره کرد.

ناآشنا بودن آن جمع با چاپ مجله را می‌توان در کلیت شماره‌های ابتدایی جُنگ مشاهده کرد؛ جایی که در دفترهای اول و دوم فهرست مطالب ارائه شده دسته‌بندی ندارد و از دفتر سوم به بعد است که مطالب با تیترهایی مانند داستان، شعر، نمایشنامه و نقد جدا می‌شوند. نبود مقدمه از دیگر مواردی است که نشان‌دهندۀ روند آرام آشنایی اعضای جُنگ با سازوکار انتشار یک مجلۀ ادبی است؛ در دفترهای اول و دوم به جای مقدمه بندهایی از «گات‌ها» یا تکه‌ای از «همسایۀ شما»ی نیما نقل می‌شود و در ابتدای دفتر سوم هم مطلبی در مورد «مرز میان اقلیم شعر و نثر» آورده می‌شود که شباهتی به مقدمه ندارد اما از دفتر چهارم به بعد است که به‌صورت جسته و گریخته مطالبی در قالب مقدمه ارائه می‌شود. در همین مقدمه‌هاست که رفته‌رفته مانیفست جُنگ نوشته و ارائه می‌شود «جُنگ اصفهان با فقد وسائل امروزین خود، ترجیح می‌دهد که همچنان جُنگ بماند، یعنی چیزی میان مجله و کتاب. اما همواره و درهرحال گریز داشته است و دارد از اینکه به صورت کشکول درآید: یعنی مجموعه مقالاتی که بی‌هیچ رابطه‌ای خاص و بی‌هیچ دلیلی موجه جز اینکه مجله به‌هرحال باید در آخر ماه با کم‌وبیش تاخیر درآید پهلوی هم قرار گرفته است». این هدف البته در شماره‌های قبل از تعطیلی جُنگ در خرداد ۱۳۵۱ و تابستان ۱۳۵۲ محقق می‌شود و دو دفتر نهم و دهم به ترتیب به داستان و شعر اختصاص پیدا می‌کند. در همین مقدمه از مشارکت مخاطبان مجله صحبت می‌شود و در پایان دفتر نهم هم فراخوانی برای ارسال اشعار و مقالات خوانندگان به نشانی انتشارات نیل در تهران یا کتابفروشی تائید در اصفهان آورده شده است. با تداوم انتشار جُنگ، تبلیغ کتاب‌های روز در انتهای دفترها به چاپ می‌رسد و پس از چندی خبر انتشار کتاب‌های اعضای جُنگ کار می‌شود.

در بخش شعر می‌توان مهم‌ترین رویداد را معرفی شعر دیگر کشورها و فرهنگ‌ها دانست؛ در طول حیات جُنگ و به‌صورت ویژه به شعر آفریقا، ارامنه، ژاپن و شعر معاصر فرانسه پرداخته می‌شود که قسمت اعظمی از این توانایی به حضور مترجمان تاثیرگذاری مانند ابوالحسن نجفی، احمد گلشیری و زنده‌یاد احمد میرعلایی برمی‌گردد. هوشنگ گلشیری در مقدمۀ «نیمه تاریک ماه»، میرعلایی را دریچۀ جُنگ به ادبیات آمریکای لاتین می‌دانست و برادرش احمد را اولین کسی که مقدمات آشنایی اعضای جُنگ با ادبیات جهان را مهیا کرد. از دیگر زمینه‌های فعالیت جُنگ باید به کارهای تحقیقی و میدانی اعضای آن اشاره کرد؛ مطالبی مانند «نقالی هنر داستان‌سرایی ملی» و «پیران ویسه» اثر جلیل دوستخواه، «ترانه‌های بختیاری» از روشن رامی، «ادبیات عامیانه» تالیف محمد محمدی و «سرودهای مانوی» اثر جهانگیر فکری ارشاد.

دورۀ هشت‌سالۀ چاپ جُنگ با کوچ اعضای اصلی آن جمع مانند محمد حقوقی، ابوالحسن نجفی و هوشنگ گلشیری به تهران در حالی به پایان می‌رسد که دفترهای نهم و دهم را باید اوج کار جُنگ اصفهان به حساب آورد؛ اما انگار که همواره هر جریان فرهنگی در این کشور باید در اوج خود دچار انحلال شود. بعدها و در دهۀ شصت یک شماره با مشارکت جوان‌ترهای جُنگ مانند برهان‌الدین حسینی، رضا فرخفال و محمدرضا شیروانی و همراهی بزرگانی مانند ابوالحسن نجفی، احمد گلشیری و احمد میرعلایی در حالی به چاپ رسید که پس از آن پروندۀ جُنگ برای همیشه بسته می‌شود.

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها