به گزارش ایسنا، محسن مومنی که در آیین رونمایی از تقریظ رهبر شهید انقلاب اسلامی بر کتاب «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» در مجموعه فرهنگی سرچشمه سخن میگفت، اظهار کرد: امروز که سالگرد آزادسازی سوسنگرد است، یاد و خاطره آن حماسه بزرگ را گرامی میداریم. اتفاقاً شخصیت اصلی این رمان نیز از قهرمانان سوسنگرد است و این موضوع بر اهمیت و ارزش اثر میافزاید. قرار بود مراسم رونمایی از تقریظ پیش از این پیش برگزار شود اما به دلایلی این مراسم به تأخیر افتاد، اما همچنان فرصت برای صحبت درباره اهمیت این اثر و جایگاه رمان در نگاه رهبر شهید انقلاب وجود دارد.
وی با اشاره به اهمیت رمان در نگاه رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: رمان از نظر ایشان جایگاه بسیار ارزشمندی داشت؛ اما برای درک چرایی این اهمیت باید آن را در منظومه فکری ایشان بررسی کنیم.رهبر شهید انقلاب به موضوعاتی که در تمدنسازی نقش داشتند، توجه ویژهای میکردند. هنر نیز یکی از این موضوعات مهم بود. ایشان هنر را دارای جایگاهی اساسی میدانستند و طبیعتاً در میان هنرهای مختلف، برای رمانِ امروزین که برآمده از دوران مدرن است، تأثیرگذاری ویژهای قائل بودند.
مؤمنی شریف با تشریح علت اهمیت رمان در فرآیند تمدنسازی گفت: هر تمدنی پیش از هر چیز باید تعریف خود را از انسان ارائه کند و سپس انسان تراز و الگوی مطلوب خود را معرفی کند. رهبر شهید انقلاب معتقد بودند انقلاب اسلامی با عظمت خود به وقوع پیوست و انسانهای بزرگی را به میدان آورد؛ انسانهایی که برخلاف جریان رایج تاریخ، حوادث بزرگی را رقم زدند، اما در حوزه معرفی و روایت این انسانها آنگونه که باید، کار نشده است.
وی افزود: انتظار ایشان از هنرمندان، بهویژه داستاننویسان و رماننویسان، این بود که نگاه انقلاب اسلامی به انسان را تبیین کنند و انسانهایی را که انقلاب اسلامی پرورش داده است، به جامعه معرفی کنند.
رمان؛ آزمایشگاه بزرگ انسانی و عرصه تمرین زندگی
این پژوهشگر ادبی با اشاره به توجه رهبر شهید انقلاب به خاطرات رزمندگان و تاریخ شفاهی دفاع مقدس گفت: بخشی از توجه ایشان به خاطرات رزمندگان، تاریخ شفاهی و سرگذشت انسانهای بزرگ، در پاسخ به همین دغدغه بود؛ با این حال، انتظار ایشان از رمان فراتر از ثبت خاطرات و روایت حوادث بود.
وی خاطرنشان کرد: رمان میتواند انسانهایی را معرفی کند که تمدنها برای رسیدن به اهداف خود به آنها نیاز دارند. ویژگیهایی همچون اخلاق، همت، اراده و فداکاری در وجود چنین انسانهایی متجلی است و رمان ظرفیت آن را دارد که این ویژگیها را به مخاطب نشان دهد.
مؤمنی شریف رمان را یک آزمایشگاه بزرگ انسانی توصیف کرد و گفت: رمان انسان را معرفی میکند و هر خوانندهای هنگام مطالعه یک داستان، خودش را در موقعیت شخصیتهای آن قرار میدهد و از خود میپرسد اگر در جایگاه آن شخصیت بود، چه تصمیمی میگرفت و کدام مسیر را انتخاب میکرد.
وی افزود: این ویژگی فرصتی برای تمرین انتخابهای درست در زندگی است. هنگامی که خواننده با قهرمان داستان همراه میشود، در حقیقت زندگی کردن بر اساس ارزشهای مورد تأکید آن اثر را تمرین میکند.
این نویسنده و پژوهشگر ادبی تأکید کرد: بنابراین نویسنده صرفاً یک داستاننویس نیست، بلکه معمار روان جامعه است.
هنرمند نباید صرفاً به بازنمایی تلخیهای جامعه بسنده کند
مؤمنی شریف در ادامه با اشاره به نسبت واقعیت و آرمان در آثار هنری گفت: گاهی برخی هنرمندان معتقدند وظیفه آنها صرفاً نشان دادن واقعیتهای جامعه است؛ اما پرسش اینجاست که آیا هنر فقط باید هر آنچه را دیده است، به تصویر بکشد؟ هنرمند باید واقعیتها را بشناسد، اما در کنار شناخت واقعیتها، باید جامعه را به سمت افقهای امیدبخش و آرمانهای بلند حرکت دهد. وظیفه هنر تنها نمایش تلخیها و مشکلات نیست، بلکه باید مسیر حرکت به سوی آینده مطلوب را نیز ترسیم کند.البته رسیدن به قلههای بزرگ بدون تحمل سختی و رنج امکانپذیر نیست. هنرمند باید نشان دهد که این رنجها و دشواریها در مسیر رسیدن به اهداف بزرگ ارزشمند هستند و جامعه برای تحقق آرمانهای خود باید حرکت کند.
وی با بیان اینکه امروز بسیاری از آرمانهای انقلاب اسلامی در حال تحقق است، گفت: آرمانهای ما اموری واهی و دستنیافتنی نبودند و تحولات امروز جهان نیز نشان میدهد که این آرمانها ظرفیت تحقق دارند. هنرمندان باید در معرفی این مسیر و همراه کردن جامعه با آن نقشآفرینی کنند.
مؤمنی شریف یکی دیگر از دلایل اهمیت رمان در نگاه رهبر شهید انقلاب را ظرفیت آن در روایت تاریخ دانست و گفت: ایشان برای رمانهای تاریخی اهمیت ویژهای قائل بودند؛ زیرا رمان را ابزاری مؤثر برای تفسیر تاریخ و شناخت هویت جوامع میدانستند. رهبر شهید انقلاب بارها به این موضوع اشاره کرده بودند که بخش مهمی از شناختشان از جوامع دیگر، بهویژه کشورهای غربی، از طریق رمانهای آنها حاصل شده است، نه صرفاً مطالعه کتابهای تاریخی و اسناد رسمی. ایشان در مقطعی به رمانی درباره جنگ داخلی آمریکا اشاره کرده و توضیح داده بودند که چگونه از طریق مطالعه آن اثر با جامعه آمریکا و ویژگیهای مردم این کشور آشنا شدهاند.
مؤمنی شریف با تأکید بر اینکه رمان میتواند تاریخ را از حالت مجموعهای از اسناد و اطلاعات خارج کند، اظهار کرد: رمان این ظرفیت را دارد که تاریخ را به یک تجربه زیسته تبدیل کند؛ بهگونهای که مخاطب بتواند با شخصیتهای تاریخی زندگی کند، موقعیتهای آنان را درک کند و درباره انتخابها و تصمیمهایشان به قضاوت بنشیند.
ضرورت روایت ایران و انسان ایرانی در ادبیات جهان
وی با اشاره به ضرورت شکلگیری ادبیات مستقل و متناسب با هویت ایرانی و اسلامی خاطرنشان کرد: یکی از انتظارات رهبر شهید انقلاب این بود که ما رمان خودمان را داشته باشیم و بتوانیم در جهان خودمان، خودمان را روایت کنیم. یکی از وظایف مهم رماننویسان، روایت جامعه و ارزشهای آن است. ما نباید صرفاً مصرفکننده آثار تولیدشده دیگران باشیم، بلکه باید در عرصه ادبیات و هنر، تولیدکننده و صاحب اثر باشیم. رهبر شهید انقلاب از این موضوع رنج میبردند که در حوزههای مختلف، مصرفکننده دستاوردهای دیگران هستیم؛ در حالی که خودمان ظرفیتها، تجربهها و حرفهای ارزشمندی برای عرضه به جهان داریم.
نام بردن از یک رمان به معنای تأیید همه محتوای آن نیست
این پژوهشگر ادبی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برخی برداشتهای نادرست از معرفی آثار ادبی توسط رهبر شهید انقلاب گفت: اینکه ایشان در سخنان خود از یک رمان خارجی نام میبردند، لزوماً به معنای تأیید همه محتوای آن اثر نبود. رهبر شهید انقلاب برخی رمانها را بسیار میپسندیدند، اما درباره بعضی آثار مطرح ادبی نیز نقدها و اشکالات جدی داشتند. حتی در یکی از مستندهایی که درباره ایشان تهیه شده بود، تأکید کردند که باید توضیحی درباره این موضوع ارائه شود تا تصور نشود هر کتابی که ایشان از آن نام بردهاند، مورد تأیید صددرصدی ایشان بوده است.
مؤمنی شریف با اشاره به گفتوگوی رهبر شهید انقلاب با یکی از مترجمان درباره یک رمان مشهور اظهار کرد: در آن گفتوگو، مترجم نیز به وجود بخشهایی با محتوای الحادی در کتاب اشاره کرده بود و رهبر شهید انقلاب ضمن قدردانی از زحمات مترجم، بر ضرورت توجه به این اشکالات تأکید کردند.
وظیفه نویسندگان، معرفی ایران و انسان ایرانی به جهان است
وی در پایان با اشاره به تحولات پیشروی ایران و ضرورت معرفی ظرفیتهای ملت ایران به جهانیان گفت: امیدواریم خداوند روح عزیز رهبر شهید انقلاب را از ما راضی کند و بتوانیم در مسیر تحقق آرمانهای ایشان گام برداریم.امروز در آستانه تحولات بزرگی قرار داریم و جهان بیش از گذشته به ایران توجه خواهد کرد. یکی از ابزارهای مهم برای معرفی ایران امروز و انسان ایرانی که در میدان حضور دارد، رمان و ادبیات داستانی است.
این نویسنده و پژوهشگر ادبی با اشاره به نقل دیدگاه برخی چهرههای فکری جهان درباره افزایش علاقهمندی جهانیان به شناخت ایران گفت: وظیفه ما این است که ایران، ملت ایران و ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی آن را به جهانیان معرفی کنیم.
وی در پایان ضمن قدردانی مجدد از نیما اکبرخانی، نویسنده کتاب «خاکسپاری دوم بانوی مرگ»، و مادر وی، ابراز امیدواری کرد که این نویسنده با توجه به تجربههای ادبی و رسانهای خود، در آینده بتواند اثری بزرگ و در تراز انتظارات رهبر شهید انقلاب خلق کند.
علیرضا مختارپور، نویسنده و پژوهشگر ادبی نیز در این آیین، با تشریح دیدگاههای رهبر شهید درباره رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه، اظهار داشت: تلاش کردم در این سخنان، عمدتاً از بیانات و رهنمودهای رهبر شهید استفاده کنم و تنها با ایجاد پیوند میان این بیانات، صورتبندی منسجمی از رسالت فعالان فرهنگی و هنری از منظر ایشان ارائه دهم.
وی با اشاره به جایگاه خواص در تحولات اجتماعی افزود: از نگاه رهبر شهید انقلاب، مهمترین عامل در تحول، هدایت یا انحراف جوامع، خواص هستند. ایجاد یک فکر، گفتمان و جریان فکری در جامعه بر عهده خواص و اندیشمندان است؛ چراکه آنان میتوانند افکار ملتها را در مسیری هدایت کنند که زمینهساز نجات و پیشرفت جامعه باشد یا خدایناکرده آن را به سمت انحراف و بدبختی سوق دهند.
مختارپور با تأکید بر اهمیت نقش خواص فرهنگی تصریح کرد: هنرمندان، نویسندگان، گویندگان، مجریان، کارگردانان و هنرپیشگان باید دست به دست یکدیگر بدهند تا مفاهیم ارزشمند و درخشان اسلامی را در قالب برنامهها و آثار هنری ارائه کنند.
این پژوهشگر ادبی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب در بیانات دیگری تأکید کردهاند که اگر تبلیغات حق در جامعه وجود نداشته باشد و گویندگان، نویسندگان، هنرمندان و آگاهی عمومی مردم در خدمت حقیقت قرار نگیرند، دشمن در میدان تبلیغات غلبه خواهد کرد؛ میدانی که عرصهای بسیار گسترده و خطرناک است.
هنر؛ ماندگارترین ابزار انتقال پیام
وی در ادامه با اشاره به اهمیت آثار فرهنگی و هنری از دیدگاه رهبر شهید انقلاب گفت: ایشان در آذرماه سال ۱۳۶۵ درباره هنر فرمودند: «هنر یک شیوه بیان است، یک شیوه ادا کردن است؛ اما این شیوه بیان از هر تبیین دیگری رساتر، دقیقتر، نافذتر و ماندگارتر است.»
مختارپور افزود: یکی از جملات کلیدی رهبر شهید در تبیین جایگاه هنر این است که هر پیام، دعوت، انقلاب، تمدن و فرهنگی تا زمانی که در قالب هنر ریخته نشود، شانس نفوذ و گسترش نخواهد داشت و ماندگار نمیشود؛ این قاعده درباره پیامهای حق و باطل تفاوتی ندارد.
مجاهدت فرهنگی باید در تقابل با جبهه دشمن باشد
این نویسنده و پژوهشگر ادبی با بیان اینکه فعالیت فرهنگی مورد انتظار از خواص در شرایط کنونی، یک اقدام جهادی است، اظهار کرد: از دیدگاه رهبر شهید، هر تلاشی را نمیتوان جهاد نامید. جهاد دو شرط اساسی دارد؛ نخست تلاش و مجاهدت و دوم قرار گرفتن این تلاش در مسیر مقابله با دشمن.
وی ادامه داد: جهاد ممکن است در میدان جنگ مسلحانه، عرصه سیاست یا میدان مسائل فرهنگی شکل بگیرد که بهترتیب جهاد نظامی، سیاسی و فرهنگی نامیده میشود. بنابراین، فعالیت فرهنگی زمانی عنوان جهاد پیدا میکند که علاوه بر تلاش و مجاهدت، در مسیر مقابله با جبهه دشمن باشد.
مختارپور با اشاره به ضرورت شناخت میدان نبرد فرهنگی خاطرنشان کرد: یک رزمنده برای حضور مؤثر در میدان جهاد باید سه موضوع را بشناسد؛ نخست جبهه دشمن، دوم جبهه خودی و سوم ابزارها و مهارتهای مورد نیاز برای مقابله با دشمن.
وی بصیرت را عامل شناخت جبهه حق و باطل دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب برای تبیین اهمیت بصیرت، از ضرورت نقشهخوانی و داشتن قطبنما سخن گفتهاند؛ زیرا اگر فردی نقشه و قطبنما نداشته باشد، ممکن است مسیر را اشتباه طی کند و در محاصره دشمن قرار گیرد. بصیرت همان قطبنمایی است که شناخت جبهه خودی و دشمن را امکانپذیر میکند.
این پژوهشگر ادبی افزود: البته شناخت جبههها بهتنهایی کافی نیست؛ همانگونه که یک رزمنده باید به سلاح و فنون رزمی مسلط باشد، فعال فرهنگی نیز باید از مهارتهای حرفهای حوزه خود برخوردار باشد. در عرصه هنر و رسانه، این مهارتها شامل ویراستاری، تصویربرداری، شیوههای صحیح بیان و دیگر فنون تخصصی تولید آثار هنری و رسانهای است.
اخلاص؛ شرط ماندگاری و برکت آثار فرهنگی
مختارپور در بخش دیگری از سخنان خود، اخلاص را یکی از مهمترین ارکان مجاهدت فرهنگی برشمرد و با قرائت بخشی از بیانات رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: «هرچه مایه اخلاص در من و شما و در آن کاری که انجام میدهیم بیشتر باشد، آن کار ارزش بیشتری پیدا میکند.
هرچه از قطب اخلاص دور شدیم و به سمت خودپرستی و خودخواهی و برای خود کار کردن و به فکر خود بودن و منافع شخصی و منافع قومی نزدیک شدیم، ارزش کار ما کمتر میشود، برکتش کمتر میشود و ماندگاریاش هم کمتر میشود.»
وی با اشاره به تشبیه رهبر شهید انقلاب در تبیین نقش اخلاص ادامه داد: ایشان برای ملموس شدن این موضوع، کار را به آلیاژی تشبیه میکنند که هرچه میزان طلای خالص آن بیشتر باشد، فسادناپذیرتر و ماندگارتر خواهد بود؛ اما با افزایش ناخالصیهایی مانند مس و آهن، امکان فساد و از بین رفتن آن بیشتر میشود.
مختارپور تأکید کرد: در امور معنوی، این موازنه بسیار دقیقتر است و ممکن است انسان با نگاه مادی معمولی متوجه ناخالصیهای عمل خود نشود؛ اما خدای متعال، ناقدی بصیر است و کوچکترین ناخالصی را نیز میبیند. بر همین اساس، در روایات بر اهمیت خالص کردن عمل برای خداوند تأکید شده است.
تبیین رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه
این پژوهشگر ادبی در جمعبندی سخنان خود، با ارائه تعریفی از رسالت فعالان فرهنگی و رسانهای بر اساس منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، گفت: بر مبنای بیانات و رهنمودهای ایشان، رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه عبارت است از:
«مجاهدت مخلصانه با هدف تبیین، تبلیغ و ترویج معارف و ارزشهای اسلام و انقلاب اسلامی، بر اساس منظومه فکری امام راحل و امام مجاهد شهید، در مسیر تولید آثار فرهنگی و هنری فاخر، مفید و مؤثر، با بهرهگیری از اصول حرفهای و مهارتهای هنرمندانه، در گونههای مختلف و برای مخاطبان متنوع، با توجه به اولویتها و نیازهای مخاطبان.»
وی در پایان تأکید کرد: این تعریف، حاصل پیوند دادن مفاهیم و مؤلفههایی است که در بیانات و رهنمودهای رهبر شهید انقلاب درباره جایگاه خواص فرهنگی، اهمیت هنر، ضرورت جهاد فرهنگی، شناخت جبهه دشمن، برخورداری از مهارتهای حرفهای و نقش بنیادین اخلاص در ارزش و ماندگاری آثار فرهنگی و هنری مطرح شده است.
مرتضی سرهنگی نیز در این آیین، با اشاره به جایگاه ادبیات جنگ و مقاومت در کشورهای مختلف گفت: نوشتن درباره جنگ پس از پایان آن، یک سنت شناختهشده در دنیاست و کشورهای مختلفی همچون روسیه و آلمان این مسیر را دنبال میکنند. حتی کشور بوسنی و هرزگوین که تجربه یک جنگ داخلی سهساله را پشت سر گذاشته است، انجمنی برای ثبت و روایت دستاوردهای جنگ دارد.
سرهنگی با بیان اینکه ادبیات پایداری در ایران بهخوبی شناخته شده و جایگاه خود را پیدا کرده است، گفت: یکی از مشوقان اصلی ما در این مسیر، رهبر شهید انقلاب اسلامی بودند. شاید بسیاری ندانند که حمایت و پشتیبانی ایشان از ادبیات جنگ و مقاومت تا چه اندازه برای نویسندگان و فعالان این حوزه دلگرمکننده بود.
وی با تأکید بر اهمیت ثبت و روایت تجربههای جنگ خاطرنشان کرد: در کشورهای مختلف برای ادبیات جنگ احترام ویژهای قائل هستند؛ چراکه این ادبیات، قیمت تمامشده جنگ را برای ملتها مشخص میکند.
سرهنگی ادامه داد: ما امروز بهدرستی نمیدانیم جنگ برای کشورمان چه هزینهای داشته است. زمانی که این هزینهها از طریق ادبیات و روایتهای مستند و داستانی روشن شود، بهتر میتوانیم درباره چگونگی نگهداری از کشور، حفظ دستاوردها و مسئولیتهایی که در قبال آینده داریم، تصمیم بگیریم.
سرهنگی با اشاره به ضرورت استمرار فعالیت نویسندگان و فعالان حوزه ادبیات پایداری گفت: به اعتقاد من، دستکم باید دو واژه را از ادبیات کاری خود کنار بگذاریم؛ یکی خستگی و دیگری بازنشستگی. کار در حوزه ادبیات جنگ و مقاومت، کاری مستمر و ماندگار است و نباید با گذشت زمان متوقف شود.
وی در ادامه به خاطرهای از سفر خود به روسیه اشاره کرد و گفت: زمانی به مسکو سفر کرده بودیم و با اتحادیه نویسندگان جنگ این کشور دیدار داشتیم. برای ما جالب بود که اعضای این مجموعه با وجود گذشت دههها از پایان جنگ جهانی دوم، همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند. جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ به پایان رسیده است، اما نویسندگان و فعالان این حوزه در روسیه همچنان مشغول کار و روایت آن دوران هستند.
سرهنگی با اشاره به گفتوگوی خود با مسئول اتحادیه نویسندگان جنگ روسیه اظهار کرد: وقتی از مسئول این اتحادیه پرسیدیم که چرا پس از گذشت این همه سال همچنان به فعالیت خود ادامه میدهید، جملهای گفت که به نظرم بهترین پاسخ برای اهمیت ادبیات جنگ است.
نیما اکبرخانی نویسنده رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» نیز در این آیین با اشاره به چگونگی شکلگیری ایده نگارش این کتاب گفت: زمانی که پیشنهاد نگارش این اثر به من داده شد، واقعاً از ابعاد و اهمیت موضوع اطلاع دقیقی نداشتم. وقتی این پیشنهاد مطرح شد، با اشتیاق آن را پذیرفتم و تصورم این بود که میتوانم از عهده کار برآیم؛ اما پس از مدتی که قرآن را مطالعه کردم و بیشتر به ابعاد موضوع اندیشیدم، متوجه شدم چه مسئولیت سنگینی بر عهده گرفتهام. وقتی متوجه شدم این اثر به موضوعی مرتبط است که به رهبر شهید انقلاب اسلامی نسبت داده میشود، سنگینی مسئولیت را بیش از گذشته احساس کردم. در نهایت، این لطف خدا بود که توانستم این مسیر را ادامه دهم.
وی گفت: تأکید بر این بود که مفاهیم موردنظر در قالب داستان و قصه بیان شوند؛ چراکه معتقدم بسیاری از مفاهیم را میتوان از طریق روایت داستانی بهتر منتقل کرد. همچنین قرار بود روایت ما درباره رشد و پیشرفت ایران در حوزه دفاعی باشد.
اکبرخانی ادامه داد: از همان ابتدا تلاش ما این بود که روایت بهگونهای پیش برود که دستور و نگاه موردنظر رهبر شهید انقلاب به شکل مستقیم و آشکار در متن منعکس نشود، بلکه مفاهیم در لایههای داستانی و در بستر روایت به مخاطب منتقل شود. همین مسئله از نظر فرم و ساختار داستان، کار را با دشواریهای خاصی مواجه میکرد.
وی با اشاره به روند زمانی نگارش کتاب بیان کرد: فرایند نوشتن این اثر از سال ۱۴۰۲ آغاز شد و در آذرماه همان سال بخش قابلتوجهی از کار پیش رفته بود. حدود ۹ تا ۱۰ ماه برای این پروژه زمان صرف کردیم و در مقطعی نیز به دلیل حساسیتهای موجود، ادامه کار با تأمل و توقف همراه شد.
اکبرخانی با اشاره به دشواریهای تولید این اثر خاطرنشان کرد: در حوزه تولید کتاب و محتوا معمولاً با فوریتهایی از این جنس مواجه نیستیم؛ اما این پروژه شرایط متفاوتی داشت. از طرفی، به دلیل انتخاب فرم داستانی و شیوه خاص روایت، این نگرانی وجود داشت که آیا اثر با ساختار انتخابشده به نتیجه مطلوب خواهد رسید یا خیر.
وی درباره مضمون داستان نیز توضیح داد: داستان در ظاهر درباره تقابل یک سردار ایرانی با یکی از افراد بلندپایه طرف مقابل است؛ اما در لایههای عمیقتر، روایتگر تقابل ایران و دشمن و همچنین بخشی از ظرفیتها و توانمندیهای دفاعی کشور است.
انتهای پیام