این نشست با حضور غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، معاونان استاندار، فرماندار مشهد، مسئولان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی و جمعی از فعالان حوزه کتاب و فرهنگ در کتابفروشی شماره دو جهاددانشگاهی برگزار شد و در آن، علاوه بر طرح مطالبات فعالان این حوزه، پیشنهادهایی برای تقویت جایگاه کتاب در برنامههای فرهنگی و اجرایی استان مطرح شد.
در این نشست، فعالان حوزه کتاب از مشکلات قانونی و صنفی کافهکتابها، وضعیت نامناسب برخی کتابخانهها، افزایش قیمت کتاب و کمتوجهی دستگاههای متولی به رویدادهای مردمی سخن گفتند. مسئولان حاضر نیز از منظر حوزه مسئولیت خود به اهمیت مطالعه در مدیریت، مسائل فرهنگی و اجتماعی و ضرورت حمایت از جریانهای مردمی پرداختند.
کافهکتابها باید از کافیشاپهای دارای چند کتاب متمایز شوند
استاندار خراسان رضوی، در پاسخ به مطالبات مطرحشده درباره ساماندهی کافهکتابها، با تأکید بر ضرورت تدوین چارچوب و استاندارد مشخص برای فعالیت این مجموعهها اظهار کرد: باید میان کافهکتابهای واقعی و کافیشاپهایی که صرفاً چند کتاب در آنها قرار داده شده است، تفاوت قائل شد. میتوان با همکاری فعالان این حوزه، شیوهنامهای برای تعریف کافهکتاب، تعیین استانداردها و رتبهبندی این مجموعهها تدوین کرد تا هر مجموعهای نتواند بدون برخورداری از معیارهای مشخص، از این عنوان استفاده کند.
غلامحسین مظفری با بیان اینکه امکان طراحی سازوکار و مجوزی متناسب با ماهیت کافهکتابها وجود دارد، افزود: فعالان این حوزه میتوانند پیشنهادهای خود را برای تدوین آییننامه ارائه دهند تا با همکاری دستگاههای مرتبط و مجموعههای صنفی، راهکاری برای ساماندهی آنها در نظر گرفته شود. این مجموعهها به دلیل ظرفیت فرهنگی و اجتماعی خود، میتوانند در تقویت تعاملات اجتماعی و حتی ارتقای امنیت و پایداری جامعه نقشآفرین باشند.
وی با اشاره به عرضه برخی کتابها با تخفیفهای ۶۰ و ۷۰ درصدی، خواستار شفافسازی درباره اصالت کتابها، ناشران و ترجمههای عرضهشده شد و گفت: باید برای مردم روشن شود که این تخفیفها به چه دلیل ارائه میشود و کتابهای عرضهشده از چه اعتبار و کیفیتی برخوردارند؛ چراکه این وضعیت میتواند بر ذهنیت مخاطبان و اعتماد آنها به بازار کتاب تأثیر بگذارد.

مظفری با اشاره به ظرفیت کافهکتابها برای تبدیل شدن به کانونهای فرهنگی و اجتماعی ادامه داد: این مجموعهها میتوانند فضایی برای حضور اقشار مختلف، بهویژه جوانان، و تلفیق کتاب با هنر، موسیقی و فعالیتهای فرهنگی باشند؛ مشروط بر اینکه هویت و ماهیت کتاب در این تلفیق حفظ شود. همچنین لازم است از ظرفیت نخبگان و چهرههای اجتماعی محلی برای تقویت این فضاها استفاده شود.
وی با بیان اینکه حمایت از فعالیتهای فرهنگی لزوماً به منابع مالی دولتی محدود نمیشود، افزود: با همفکری و شناسایی ظرفیتهای بخش خصوصی و خیرین میتوان حرکتهای مؤثری در حوزه کتاب و کتابخوانی شکل داد. در همین راستا، پیشنهاد شده است واحدهای تولیدی و صنعتی به جای محدود کردن حمایتهای خود به کمکهای مقطعی، در توانمندسازی دانشآموزان و ارتقای سطح مطالعه و آموزش آنان مشارکت کنند.
استاندار خراسان رضوی با تشریح نمونهای از این پیشنهاد گفت: در یکی از شهرستانها، یک واحد تولیدی برای کمک به کارکنان خود اعلام آمادگی کرده بود که پیشنهاد شد به جای آن، مبلغ ۲۰ میلیارد تومان برای حمایت از یکهزار دانشآموز مستعد اختصاص یابد؛ به این صورت که به هر دانشآموز ۲۰ میلیون تومان کمک شود و در کنار آن، برنامههایی مانند معرفی و اهدای کتاب، بازدید از واحد صنعتی و آشنایی با ظرفیتهای تولیدی و اقتصادی منطقه نیز اجرا شود. این طرح میتواند با همکاری آموزشوپرورش و فعالان فرهنگی تکمیل و اجرا شود.
مظفری با تأکید بر ضرورت استمرار چنین برنامههایی در شهرستانهای استان اظهار کرد: میتوان هر ماه یکی از شهرستانها را برای اجرای این حرکت انتخاب کرد و از ظرفیت واحدهای صنعتی و تولیدی دولتی و خصوصی برای حمایت از دانشآموزان و فعالیتهای فرهنگی بهره گرفت. حتی میتوان این برنامهها را به شکل پویشهایی مردمی توسعه داد؛ چراکه با وجود محدودیت منابع مالی دولت، ظرفیتهای قابلتوجهی برای جلب مشارکت بخش خصوصی وجود دارد.
وی به ضرورت احیای ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی شهر مشهد اشاره کرد و گفت: هنرستان قدیمی با سابقه تأسیس در سال ۱۳۱۵، از ظرفیتهای ارزشمند شهر است که میتوان با بازسازی و احیای آن، بخشی از نیازهای فرهنگی مشهد را پاسخ داد. پیشنهاد شده است ضمن حفظ کاربری آموزشی و ایجاد فضایی جایگزین برای فعالیت هنرستان، از ساختمان قدیمی بهعنوان مرکزی برای اسناد و آموزش، نمایشگاه کتاب، عرضه محصولات فرهنگی و هنری دانشآموزان و برگزاری رویدادهای فرهنگی استفاده شود.
استاندار خراسان رضوی افزود: میتوان مدارس و هنرستانهای قدیمی استان را نیز بهصورت مستمر در برنامههای احیا و بازسازی قرار داد و هر ماه یکی از این مجموعهها را مورد توجه قرار داد. این فضاها علاوه بر ارزش تاریخی، ظرفیت ایجاد پیوند میان نسلهای مختلف و تقویت هویت فرهنگی شهرها را دارند.
مظفری با تأکید بر اینکه برای ساماندهی کافهکتابها باید از ظرفیت خود فعالان این حوزه استفاده شود، اظهار کرد: لازم است به جای اینکه همه مسائل این مجموعهها صرفاً از مسیرهای اداری و نظارتی دنبال شود، چارچوب فعالیت آنها با مشارکت صاحبان کافهکتابها و دستگاههای مرتبط مشخص شود. وجود استانداردهای روشن میتواند به دستگاههای مختلف، از جمله نهادهای نظارتی، کمک کند تا کافهکتابهای دارای فعالیت فرهنگی واقعی را از سایر مجموعهها تفکیک کنند.
وی با انتقاد از تمرکزگرایی و بروکراسی اداری، بر ضرورت تقویت جریانهای مردمی و استفاده از ظرفیتهای محلی تأکید کرد و گفت: بخش مهمی از راهحل مسائل فرهنگی در دل همین ظرفیتهای مردمی و محلی قرار دارد و دستگاههای اجرایی باید زمینه فعالیت و اثرگذاری آنها را فراهم کنند.
نشست سه وزیر برای پیگیری مسائل حوزه کتاب در مشهد برگزار شود
در ادامه این نشست معاون فرهنگی استانداری خراسان رضوی، با اشاره به ضرورت پیگیری جدیتر مسائل حوزه کتاب و نشر در سطح ملی، پیشنهاد کرد جلسهای با حضور سه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علوم، تحقیقات و فناوری و آموزشوپرورش در مشهد برگزار شود.

حجتالاسلام علی عسکری با اشاره به تجربههای گذشته در زمینه انتشار و توزیع کتاب افزود: در مقاطعی کتابهایی در مجموعههای فرهنگی منتشر شده که بازار و مخاطب مشخصی نداشتهاند و حتی پس از چاپ نیز در انبارها باقی ماندهاند؛ بنابراین لازم است در حوزه تولید کتاب، نیاز مخاطب و امکان بهرهبرداری از آثار مورد توجه قرار گیرد.
عسکری با اشاره به برخی اقدامات آستان قدس رضوی در حوزه ترویج کتابخوانی، از جمله توزیع کتاب در مناطق دوردست و راهاندازی غرفههای کتابخوانی در حرم مطهر رضوی، این اقدامات را ارزشمند دانست و بر ضرورت تقویت چنین برنامههایی تأکید کرد.
پنج دقیقه از جلسات شورای اداری به معرفی کتاب اختصاص یابد
معاون امنیتی و انتظامی استاندار خراسان رضوی، نیز با تأکید بر نقش مطالعه در ارتقای کیفیت مدیریت و تصمیمگیری اظهار کرد: مدیر موفق باید اهل مطالعه و کتابخوانی باشد و انس با کتاب میتواند در بهبود تعامل با مردم و شیوه حکمرانی مؤثر واقع شود.
امیرالله شمقدری با اشاره به اینکه غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، از مدیران اهل مطالعه و نویسندگی است، پیشنهاد کرد در جلسات شورای اداری استان و شهرستانها، بخشی به معرفی کتاب اختصاص یابد و افزود: با توجه به وجود ۳۴ شهرستان در استان، میتوان پنج دقیقه از زمان هر جلسه را به معرفی یک کتاب از سوی فردی کتابشناس و اهل مطالعه اختصاص داد. این اقدام میتواند موجی برای ترویج کتابخوانی در میان مدیران و کارکنان دستگاههای اجرایی ایجاد کند.
وی با بیان اینکه بخش قابلتوجهی از مسائل امنیتی با رویکرد فرهنگی و اجتماعی قابل حل است، گفت: به اعتقاد ما، ۸۰ درصد مسائل امنیتی با نگاه فرهنگی و اجتماعی قابل پیگیری و حلوفصل است و ترویج کتاب و مطالعه نیز میتواند در تقویت این رویکرد نقش داشته باشد.

شمقدری با اشاره به ظرفیت جهاد دانشگاهی در برگزاری رویدادهای فرهنگی و ترویج کتاب، بر ضرورت استفاده از فرصتهای موجود برای جذب نسل جوان به مطالعه تأکید کرد.
قیمت کتاب نسبت به سال ۱۳۹۳ بیش از ۲۸۵ برابر شده است
مشاور استاندار و دبیرکل اتاق اندیشهورزی استانداری خراسان رضوی، در این نشست با اشاره به برگزاری آن به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی اظهار کرد: جهاد دانشگاهی بهعنوان نهادی عمومی و غیردولتی، نقش خود را در حوزههای مختلف بهخوبی ایفا کرده و میان مجموعه مدیریت استان و این نهاد نیز ارتباط و علاقهمندی جدی وجود دارد.
سعید رضادوست با تأکید بر ضرورت حضور مدیران ارشد استان در فضاهای فرهنگی و مرتبط با کتاب افزود: چنین مکانهایی ظرفیت ارزشمندی برای تقویت فرهنگمداری و رشد فرزانگی در استان دارند و برگزاری نشستهایی با حضور مدیران و فعالان این حوزه میتواند زمینه طرح مسائل و گفتوگو درباره راهکارهای توسعه کتاب و نشر را فراهم کند.
وی در ادامه با اشاره به افزایش چشمگیر قیمت کتاب بیان کرد: قیمت کتاب در مقایسه با سال ۱۳۹۳ بیش از ۲۸۵ برابر شده است؛ موضوعی که شرایط دشواری را برای فعالان این حوزه ایجاد کرده و به دغدغهای جدی برای کتابفروشان و ناشران تبدیل شده است.
رضادوست با اشاره به مشکلات پیشین ناشران شهرستانی در زمینه توزیع آثار خاطرنشان کرد: یکی از ضعفهای همیشگی ناشران شهرستانی، نداشتن شبکه توزیع مناسب بود، اما امروز با توسعه ارتباطات دیجیتال و امکان ارتباط مستقیم با تهران، ناشران استانی توانستهاند در برخی زمینهها حتی قدرتمندتر از تعدادی از ناشران پایتخت ظاهر شوند.
تاکنون ۶۰۰ عنوان کتاب در جهاد دانشگاهی مشهد منتشر شده است
پس از طرح دیدگاههای مشاور استاندار درباره جایگاه فضاهای فرهنگی و مشکلات اقتصادی حوزه نشر، رئیس سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، به تشریح بخشی از فعالیتهای این مجموعه در حوزه نشر پرداخت و اظهار کرد: تاکنون حدود ۶۰۰ عنوان کتاب در جهاد دانشگاهی مشهد به چاپ رسیده که بخش قابلتوجهی از آنها در حوزه محیطزیست و بهویژه مسئله آب بوده است.
علیرضا حاتمی ابراز امیدواری کرد جهاد دانشگاهی بتواند در کنار مجموعه حاکمیتی و استانداری، همچنان در مسیر خدمترسانی و پاسخگویی به نیازهای مردم پیشتاز باشد.
کتابخانهها برای جذب نسل جوان به فضای جذابتری نیاز دارند
در ادامه سرپرست معاونت فرهنگی سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، با تأکید بر ضرورت ترویج فرهنگ مطالعه در میان مدیران اجرایی اظهار کرد: مدیران در حوزه تخصصی خود با آمار و اطلاعات سخن میگویند، اما بازتاب وجه فرهنگی و مطالعاتی آنها در گفتارشان، ارتباط مؤثرتری با مخاطبان ایجاد میکند.
ابراهیم مروتی لفمجانی خواستار توجه استاندار به این موضوع شد و افزود: حضور مدیران اجرایی در فضاهای کتابمحور و برگزاری برخی جلسات در کتابفروشیها و محیطهای فرهنگی میتواند در ترویج فرهنگ مطالعه مؤثر باشد و این فضاها را بیش از پیش در معرض توجه مسئولان قرار دهد.
وی با انتقاد از وضعیت نامناسب برخی کتابخانهها، از نظر نظم، نگهداری و کیفیت فضای فیزیکی، گفت: کتابخانههایی با کتابهای فرسوده و پراکنده و فضای نامناسب، جذابیتی برای نسل جوان ندارند و نمیتوانند مخاطبان جدید را به مطالعه جذب کنند. در مقابل، کتابفروشی جهاد دانشگاهی با نوآوری در طراحی فضا، انتخاب و چاپ کتاب، طراحی جلد، چیدمان و نحوه ارتباط با مشتری، توانسته فضایی تعاملی و جذاب برای مخاطبان ایجاد کند.

مروتی لفمجانی با اشاره به استقبال جوانان از این مجموعه اظهار کرد: این کتابفروشی به فضایی برای حضور جوانان، برگزاری نشستها و معرفی کتاب تبدیل شده است و میتواند نمونهای از ظرفیت فضاهای نوآورانه در ترویج کتابخوانی باشد.
فعالان حوزه کتاب خواستار توجه دستگاهها به رویدادهای مردمی شدند
در بخش دیگری از این نشست، فعالان حوزه کتاب و فرهنگ نیز به بیان دیدگاهها و مطالبات خود پرداختند. محمد مدرسی، پژوهشگر اجتماعی و فعال حوزه فرهنگ، با تأکید بر نقش کتابفروشیها در تقویت تعاملات اجتماعی اظهار کرد: کتابفروشیها میتوانند فراتر از محل عرضه کتاب، به فضایی برای گفتوگوی هدفمند و تعامل میان افراد تبدیل شوند و در کاهش شکافهای اجتماعی و تقویت انسجام جامعه نقش داشته باشند.
وی با اشاره به کمرنگ شدن نقش بخش دولتی در ایجاد و پشتیبانی از فضاهای فرهنگی افزود: در سالهای اخیر بخش خصوصی و نهادهای عمومی در این زمینه فعالتر بودهاند؛ از این رو انتظار میرود استاندار و دستگاههای اجرایی برای تقویت فضاهای فرهنگی و کتابمحور و حمایت از ظرفیتهای شکلگرفته در این حوزه توجه بیشتری داشته باشند.
مدرسی بر ضرورت تقویت کتابخانههای مدارس تأکید کرد و گفت: کتاب نباید به حاشیه فعالیتهای دانشآموزی رانده شود، بلکه کتابخانههای مدارس باید به محلی برای تبادل نظر و گفتوگو تبدیل شوند.
در ادامه، سید احسان مصطفیزاده، سردبیر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، با تأکید بر ضرورت توجه مستمر به حوزه کتاب و کتابخوانی اظهار کرد: خراسان رضوی پس از تهران، بر اساس شاخصهایی همچون تعداد ناشران، نویسندگان، کتابفروشیها، چاپخانهها و مروجان کتابخوانی، جایگاه دوم کشور را دارد و روزانه بهطور میانگین ۶ تا ۷ برنامه کتابمحور در مشهد برگزار میشود.
وی با انتقاد از بیاطلاعی دستگاههای متولی از این رویدادها افزود: مطالبه ما حمایت مالی از این جلسات نیست، بلکه انتظار داریم ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهاد کتابخانههای عمومی و سایر دستگاههای مسئول از فعالیتهای مردمی حوزه کتاب اطلاع داشته باشند و به جلسات نقد و بررسی، رونمایی و معرفی کتاب توجه کنند.
مصطفیزاده با انتقاد از کمتوجهی به حوزه کتاب در مقایسه با سایر فعالیتهای فرهنگی و هنری تأکید کرد: توجه به کتاب و کتابخوانی نباید به هفته کتاب محدود شود و باید در طول سال استمرار داشته باشد. گران شدن کتاب نیز نباید بهانهای برای کنار گذاشتن فعالیتهای ترویجی و کتابخوانی باشد.
در ادامه، عابس قدسی، مدیر کافهکتاب آفتاب مشهد، با اشاره به مشکلات صنفی و قانونی کافهکتابها، خواستار تعیین تکلیف وضعیت مجوز و نظارت بر فعالیت این مجموعهها شد و اظهار کرد: کافهکتابها با هدف پیوند فعالیت فرهنگی و اقتصادی و استفاده از درآمد بخش کافه برای تقویت فعالیت کتاب شکل گرفتهاند، اما در حال حاضر از نظر صنفی با ابهام و چالش مواجهاند و عملاً زیرمجموعه اتحادیه آبمیوه و بستنی قرار میگیرند؛ درحالیکه ماهیت فعالیت آنها با این صنف متفاوت است.
وی افزود: گاهی کافهکتابها برای دریافت مجوز از اتحادیههای مرتبط با فعالیت کافه، با الزاماتی مانند داشتن کاربری تجاری یا دریافت مجوزهای متعدد روبهرو میشوند؛ حتی در مواردی پیشنهاد تنظیم قرارداد صوری برای رفع این مشکل مطرح شده که میتواند در آینده برای مجموعهها دردسرساز شود. از سوی دیگر، برخوردها و تهدیدهایی درباره پلمب نیز فعالیت این مجموعهها را با مشکل مواجه کرده است.
مدیر کافهکتاب آفتاب مشهد با تأکید بر ضرورت تدوین آییننامهای مشخص برای تعریف کافهکتاب و تعیین مرجع صدور مجوز و نظارت بر آن تصریح کرد: باید مشخص شود چه مجموعهای واقعاً کافهکتاب محسوب میشود؛ چراکه صرف نصب تابلوی کافهکتاب یا قرار دادن تعدادی کتاب در یک کافیشاپ، به معنای فعالیت فرهنگی در این حوزه نیست. کافهکتاب واقعی باید کتابفروشی فعال، صاحب دغدغهمند حوزه کتاب و برنامههایی برای ترویج مطالعه و گفتوگو داشته باشد.

قدسی پیشنهاد کرد با تعریف استانداردهای مشخص، ساماندهی و رتبهبندی کافهکتابها در دستور کار قرار گیرد و دستگاههای مسئول با همکاری فعالان این حوزه، زمینه ارتقای کیفیت فعالیت آنها را فراهم کنند. وی برای مشارکت در تدوین آییننامه و ارائه پیشنهادهای کارشناسی اعلام آمادگی کرد.
وی با انتقاد از تخفیفهای ۶۰ و ۷۰ درصدی برخی کتابفروشیها گفت: لازم است درباره اصالت کتابها، ناشران و ترجمههای عرضهشده در این مراکز شفافسازی شود؛ زیرا این تخفیفها و عرضه آثار با کیفیت نامشخص میتواند به صنعت نشر و اعتماد مخاطبان به کتاب آسیب بزند.
او پیشنهاد کرد مشهد بهعنوان پایلوت اجرای طرح ساماندهی و رتبهبندی کتابفروشیها و کافهکتابها انتخاب شود.
انتهای پیام