جمال فتحاللهی، روز چهارشنبه ۲۷ آبان در افتتاحیه اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی جغرافیا و پایداری محیط زیست به میزبانی دانشگاه رازی، با اشاره به پیگیریهای انجام شده برای تشکیل کنسرسیوم یا اتحادیه دانشگاههای زاگرس نشین، اظهار کرد: دانشگاه رازی از حدود دو سال پیش موضوع تشکیل اتحادیه دانشگاههای زاگرس نشین را دنبال میکند و در همین راستا، روز گذشته نیز نشستی با رئیس دانشگاه همدان برای بررسی ابعاد این موضوع برگزار شد.
وی با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاههای منطقه زاگرس، افزود: این منطقه شامل یازده استان واقع در امتداد رشتهکوه زاگرس است که از نظر مسائل و چالشهای توسعهای و زیستمحیطی، اشتراکات و مسائل نزدیک به هم دارند. در این استانها حدود ۱۰۶ هزار دانشجو در دانشگاههای دولتی مشغول به تحصیل هستند و نزدیک به هفت هزار عضو هیئت علمی فعالیت میکنند که ظرفیت قابل توجهی برای تأثیرگذاری بر نظام حکمرانی، تصمیمگیری و اصلاح سیاستها به شمار میرود.
رئیس دانشگاه رازی به نقشی که این دانشگاهها میتوانند در تصمیم گیریهای توسعهای داشته باشند اشاره کرد و با بیان اینکه در تصمیم گیریهای توسعهای باید نگاه به شکل منطقهای باشد، تصریح کرد: برخی تصمیماتی که در یک استان اتخاذ میشود، پیامدهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی همان استان دارد و ممکن است محیط زیست، منابع طبیعی و معیشت مردم استانهای همجوار را نیز تحت تأثیر قرار دهد، ازاینرو دانشگاهها میتوانند در بررسی این پیامدها و اصلاح تصمیمات نقش مهمی ایفا کنند.
وی برای تبیین این موضوع به مسئله کشت برنج در بالادست رودخانه گاماسیاب اشاره کرد و گفت: تابستان گذشته درخواست حدود ۵۰۰ خانوار کشاورز در بالادست این رودخانه کشت برنج بود، درحالیکه ارزیابیهای زیستمحیطی نشان میداد این اقدام میتواند حدود دو هزار خانوار ساکن در پاییندست رودخانه و در دو استان را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان هم حقوق و معیشت ۵۰۰ خانوار کشاورز باید مورد توجه قرار گیرد و هم باید از تحمیل خسارت به دو هزار خانوار پاییندست جلوگیری شود، بنابراین پرسش اساسی این است که چه سازوکاری میتواند بگونهای عمل کند که ضمن حمایت از معیشت کشاورزان بالادست، از آسیب دیدن خانوارهای پاییندست نیز جلوگیری شود.
فتحاللهی با بیان اینکه دانشگاهها باید چنین موضوعاتی را در فضای عمومی مطرح و پیگیری کنند، گفت: ایده تشکیل اتحادیه دانشگاههای زاگرس نیز اساساً از همین دغدغهها و مسائل زیستمحیطی نشأت گرفته است. معتقدیم هر دانشگاه بخشی از این سرزمین و مسائل مردم آن را از نزدیک میشناسد و میتواند دانش و تجربیات خود را در اختیار سایر دانشگاهها قرار دهد.
وی ادامه داد: برای نمونه یک دانشگاه در منطقه زاگرس سالها درباره جنگلهای بلوط مطالعه کرده، دانشگاه دیگری درباره معیشت روستاهای همان پهنه جغرافیایی پژوهش انجام داده و گروهی دیگر نیز در زمینه ارزیابی سیاستهای مرتبط با آب و کشاورزی تجربه دارند. مسئولیت رؤسای دانشگاهها این است که زمینه همکاری میان این گروههای علمی را فراهم کنند و برای پرسشهایی که پاسخ آنها به چند استان و رشتههای علمی مختلف مربوط میشود، جایگاه مشخصی در برنامههای پژوهشی دانشگاهها در نظر بگیرند.
رئیس دانشگاه رازی با اشاره به نقش این دانشگاه در پیگیری همکاریهای منطقهای، گفت: دانشگاه رازی میتواند از طریق دبیرخانه اتحادیه دانشگاههای زاگرس، هماهنگی و پیگیری این همکاریها را بر عهده بگیرد. این دبیرخانه در دانشگاه رازی شکل گرفته و در حال پیگیری موضوعات مرتبط هستیم.
فتحاللهی همچنین از رایزنی با معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برای توسعه همکاری دانشگاههای منطقه خبر داد و اظهار کرد: اخیرا در دیدار با رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، درباره مسئولیت مشترک دانشگاهها در حوزه محیط زیست گفتوگو کردیم که ایشان نیز از همکاری با دانشگاههای زاگرس استقبال کردند.
وی افزود: حفاظت از جنگلهای بلوط، حوزههای آبخیز، تنوع زیستی و مسئله گرد و غبار از جمله محورهایی بود که درباره ایفای نقش دانشگاههای منطقه زاگرس در آنها با رئیس سازمان حفاظت محیط زیست توافق شد.
رئیس دانشگاه رازی همچنین با اشاره به برگزاری نشست اخیر رؤسای دانشگاههای منطقه سه آموزش عالی کشور، گفت: هفته گذشته نشستی با حضور رؤسای دانشگاههای این منطقه در لرستان برگزار شد که موضوعات و چالشهای مشترک منطقهای از محورهای اصلی این نشست بود.
وی از شورای علمی همایش بین المللی جغرافیا و پایداری محیط زیست خواست یکی از پرسشهای مطرحشده در این رویداد را بهعنوان مسئله محوری انتخاب کند که پاسخ علمی به آن بتواند به تغییر یک تصمیم در سطح منطقه زاگرس منجر شود و خاطرنشان کرد: دانشگاهها از قدرت اجرایی برخوردار نیستند، اما با اتکا به ظرفیت اعضای هیئت علمی و توان علمی و پژوهشی خود میتوانند در تبیین مسائل، اقناع افکار عمومی و اصلاح فرآیندهای تصمیمگیری نقشآفرینی کنند.
انتهای پیام