دکتر زهرا کاشفی، در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت زنان در توسعه اقتصادی جنوب خراسان، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از فعالیتهای تولیدی زنان در مناطق مختلف این بخش از خراسان در آمارهای رسمی اشتغال دیده نمیشود و ارزش اقتصادی آنها به درستی محاسبه نشده است.
وی خاطرنشان کرد: این ظرفیت با آموزش، حمایت و حضور مؤثرتر زنان در زنجیره ارزش محصولات کشاورزی میتواند به فرصتهای پایدار اشتغال و درآمد تبدیل شود.
این پژوهشگر حوزه اقتصاد روستایی و کارآفرینی زنان با بیان اینکه هنگام صحبت از توسعه اقتصادی مناطق مختلف، معمولاً توجهها به سمت کشاورزی، دامداری، معادن، صنایع بزرگ و کارخانهها میرود، افزود: در کنار این ظرفیتها، سرمایه انسانی مهمی وجود دارد که کمتر از منظر علمی و اقتصادی مورد توجه قرار گرفته و آن، زنان و نقش آنان در تولید ثروت محلی است.
وی ادامه داد: زنان در بسیاری از خانوادههای روستایی و شهری، علاوه بر مدیریت امور خانواده و تربیت فرزندان، در فعالیتهای تولیدی و اقتصادی نیز مشارکت دارند. بخش مهمی از این فعالیتها در قالب کار خانوادگی یا غیررسمی انجام میشود و به همین دلیل، نه در آمارهای رسمی اشتغال بهدرستی دیده میشود و نه سهم واقعی زنان در تولید و اقتصاد منطقه مشخص است.
این محقق و مدرس دانشگاه با بیان اینکه مشارکت اقتصادی زنان باید فراتر از یک موضوع جنسیتی بررسی شود، خاطرنشان کرد: حضور اقتصادی زنان به معنای نادیده گرفتن نقش خانواده و مادری نیست؛ همانطور که مسئولیتهای خانوادگی نیز نباید مانع دسترسی زنان به فرصتهای آموزش، خلاقیت، مالکیت و فعالیت اقتصادی شود.
فعالیتهای اقتصادی زنان؛ از تولید تا فرآوری
وی با اشاره به نمونههایی از فعالیت زنان در مناطق مختلف روستایی و شهری جنوب خراسان به خصوص گناباد و بجستان، توضیح داد: زنان در بخشهای مختلف زنجیره تولید محصولات کشاورزی؛ از برداشت گل زعفران و جداسازی کلاله گرفته تا پاکسازی و آمادهسازی محصول حضور دارند. همچنین در تولید پسته، انار و دیگر محصولات باغی، عملیات برداشت، درجهبندی، فرآوری و بستهبندی با مشارکت آنان انجام میشود.
کاشفی افزود: در بخش دامداری نیز زنان در تغذیه و مراقبت از دامهای مولد، شیردوشی و فرآوری محصولات لبنی نقش دارند. فعالیت در حوزه گیاهان دارویی، از کاشت و برداشت تا خشککردن، پاکسازی و آمادهسازی محصول برای عرضه به بازار، در کنار تولید مواد غذایی محلی، صنایع دستی و مشاغل خانگی، از دیگر زمینههای مشارکت اقتصادی زنان در این منطقه است.
وی با بیان اینکه اقتصاد امروز تنها بر پایه زمین، آب و سرمایه فیزیکی شکل نمیگیرد، تصریح کرد: دانش، مهارت، خلاقیت، مدیریت و توانایی ایجاد ارزش افزوده از عوامل مهم رقابت اقتصادی به شمار میروند و زنان میتوانند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشند.

این پژوهشگر حوزه اقتصاد روستایی و کارآفرینی زنان، تفاوت میان فروش محصول خام و عرضه محصول فرآوری شده را مورد توجه قرار داد و گفت: برای نمونه، فروش زعفران به شکل خام با تولید محصول استاندارد، بستهبندی مناسب، ایجاد برند محلی و بازاریابی اینترنتی تفاوت اقتصادی قابل توجهی دارد. همین موضوع درباره پسته، انار، گیاهان دارویی و محصولات لبنی نیز صدق میکند.
وی بیان کرد: گاهی به جای افزایش سطح زیر کشت یا مصرف بیشتر منابع آب، میتوان با فرآوری بهتر محصولات و مشارکت سازمان یافته زنان، از همان میزان تولید درآمد بیشتری به دست آورد.
ضرورت حضور زنان در زنجیره ارزش محصولات
وی در ادامه با اشاره به اهمیت زنجیره ارزش در اقتصاد کشاورزی، بیان کرد: صرف تولید محصول برای توسعه اقتصادی کافی نیست و فرآوری، بستهبندی، استانداردسازی، بازاریابی، فروش و دسترسی به بازارهای جدید نیز اهمیت زیادی دارد. زنان میتوانند در تمام این مراحل نقشآفرینی کنند و از نیروی کار فصلی به فعالان اقتصادی تبدیل شوند.
کاشفی زعفران را یکی از مهمترین محصولات اقتصادی خراسان رضوی به خصوص مناطق جنوبی دانست و افزود: زنان در برداشت گل، جداسازی کلاله و پاکسازی زعفران مشارکت قابل توجهی دارند؛ اما این حضور میتواند به بخشهای دیگری مانند پاکسازی و درجهبندی علمی، بستهبندی بهداشتی و استاندارد در اوزان مختلف، ایجاد برند محلی و معرفی هویت زعفران منطقه نیز گسترش یابد. فروش اینترنتی، ارتباط مستقیم با مصرف کنندگان و بازاریابی در بازارهای داخلی و صادراتی نیز از فرصتهایی است که میتواند سهم زنان را در این زنجیره افزایش دهد.
وی، پسته و انار را از دیگر ظرفیتهای اقتصادی منطقه برشمرد و اظهار کرد: ایجاد واحدهای کوچک و نیمهصنعتی برای فرآوری و بستهبندی پسته و مغز آن، تولید فرآوردههایی مانند رب انار، درجهبندی و سورتینگ محصولات باغی و طراحی بستهبندیهای متناسب با هویت بومی منطقه، از زمینههایی است که زنان میتوانند در آن فعالیت کنند.
وی یادآور شد: عرضه این محصولات از طریق فروشگاههای اینترنتی و شبکههای اجتماعی نیز میتواند به توسعه بازار کمک کند؛ البته موفقیت چنین فعالیتهایی به رعایت اصول بهداشتی، استانداردهای تولید، تأمین بازار و محاسبه دقیق هزینههای اقتصادی وابسته است.
کاشفی با اشاره به ظرفیت گیاهان دارویی در مناطق مختلف جنوب خراسان و متناسب با شرایط اقلیمی آنها، خاطرنشان کرد: گیاهانی مانند آنغوزه، نعنا، چای ترش، گل محمدی، آویشن زراعی و سماق میتوانند زمینه فعالیت اقتصادی زنان را فراهم کنند. پاکسازی و خشککردن اصولی، جداسازی، درجهبندی، بستهبندی، تولید دمنوشها و محصولات گیاهی مجاز و استاندارد و راهاندازی کارگاههای کوچک فرآوری، از جمله فرصتهای موجود در این حوزه است.
وی همچنین دامداری و صنایع غذایی را از ظرفیتهای کمتر دیده شده برای مشارکت اقتصادی زنان دانست و گفت: تولید و بستهبندی محصولات لبنی سنتی با رعایت ضوابط بهداشتی، ایجاد کارگاههای کوچک فرآوری شیر، تولید محصولات غذایی محلی با کیفیت و بستهبندی مناسب و فعالیت در مشاغل مکمل زنجیره تأمین دامداری، میتواند به افزایش درآمد خانوارها کمک کند.
از نیروی کار فصلی تا کارآفرین محلی
این محقق و مدرس دانشگاه با اشاره به ضرورت تغییر نگاه به جایگاه زنان در اقتصاد منطقه، اظهار کرد: باید از دیدگاهی عبور کنیم که زنان را صرفاً نیروی کمکی در فعالیتهای اقتصادی خانواده میداند. یک زن روستایی میتواند مالک واحد فرآوری گیاهان دارویی، مدیر تعاونی تولیدی، مسئول بازاریابی محصولات کشاورزی یا کارآفرین یک کسبوکار محلی باشد.

کاشفی با اشاره به حضور سالانه تعداد زیادی از زنان مناطق روستایی در فعالیتهای فصلی کشاورزی، از جمله برداشت گل، پنبهچینی و دروی نعنا در مزارع، عنوان کرد: با وجود این ظرفیت نیروی انسانی، در برخی مناطق از جمله گناباد و بجستان، واحد فرآوری گیاهان دارویی به شکل کامل و رسمی که دارای نام و نشان تجاری شناخته شده باشد، وجود ندارد. این موضوع نشان میدهد بخشی از توان اقتصادی زنان همچنان در مرحله فعالیتهای پراکنده و کمبازده باقی مانده است.
وی تشکیل و تقویت تعاونیهای تخصصی زنان روستایی را یکی از راهکارهای عبور از این وضعیت دانست و توضیح داد: پراکندگی فعالیتها، کمبود سرمایه، ضعف بازاریابی و نداشتن قدرت رقابت در بازار از مشکلات اصلی کسبوکارهای کوچک روستایی است. تعاونیها میتوانند زمینه تجمیع ظرفیتها، افزایش قدرت تولید و فروش و حضور مؤثرتر زنان در بازار را فراهم کنند.
این مدرس دانشگاه تأکید کرد: توسعه اقتصادی زمانی عمیق و ماندگار خواهد بود که زنان علاوه بر مشارکت در تولید، در مالکیت، مدیریت، بازاریابی و تصمیمگیری اقتصادی نیز سهم واقعی داشته باشند. چنین تغییری علاوه بر افزایش درآمد خانوار، میتواند به کاهش بیکاری، تقویت اقتصاد روستاها و شهرهای روستامحور، جلوگیری از مهاجرت و افزایش ماندگاری جمعیت در مناطق روستایی و شهرهای متکی بر اقتصاد کشاورزی کمک کند.
کاشفی سرمایهگذاری بیرونی و اجرای پروژههای بزرگ صنعتی را از نیازهای توسعه اقتصادی مناطق مختلف دانست و یادآور شد: پیش از هر چیز باید ظرفیتهای موجود در جامعه محلی نیز شناسایی و فعال شود. زنان جنوب خراسان بخشی از سرمایه انسانی و اقتصادی این منطقه هستند که هنوز توان واقعی آنان به طور کامل شناسایی نشده است.
وی افزود: اگر هدف، شکلگیری اقتصادی قدرتمندتر در منطقه است، باید زنان نه صرفاً به عنوان نیروی کار، بلکه به عنوان تولیدکننده، مدیر، صاحب سرمایه و کارآفرین به رسمیت شناخته شوند.
انتهای پیام